Shloka 19
Gaṇanātha-Parākrama (Episode of Gaṇeśa’s Martial Exploit) — Lalitopākhyāna Battle Continuation
Devanagari script
एकयैव कराङ्गुल्या घूर्णयन्ती हलायुधम् / मुसलं चान्यहस्तेन भ्रामयन्ती मुहुर्मुहुः
Transliteration
ekayaiva karāṅgulyā ghūrṇayantī halāyudham / musalaṃ cānyahastena bhrāmayantī muhurmuhuḥ
Translation
ఆమె ఒక్క వేళితోనే హలాయుధాన్ని తిప్పుతూ, మరొక చేతితో ముసలాన్ని మళ్లీ మళ్లీ చక్రంలా తిప్పెను।
Word by Word
एकयाwith one (single)
एकया:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootएक (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd case), एकवचन; विशेषण
एवindeed, only
एव:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formनिश्चय/अवधारणार्थक अव्यय (emphatic particle)
कर-अङ्गुल्याwith a finger of the hand
कर-अङ्गुल्या:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootकर (प्रातिपदिक) + अङ्गुली (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (करस्य अङ्गुली)
घूर्णयन्तीwhirling, making spin (she)
घूर्णयन्ती:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootघूर्णय् (णिजन्त, धातु)
Formवर्तमानकालिक कृदन्त (शतृ/शानच्-समकक्ष), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; परस्मैपदी अर्थे ‘causing to whirl’
हल-आयुधम्Halāyudha (Balarāma / the one whose weapon is a plough)
हल-आयुधम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootहल (प्रातिपदिक) + आयुध (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्मधारय/तत्पुरुष-प्रायः ‘हलम् आयुधं यस्य’ (epithet)
मुसलम्club, mace
मुसलम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमुसल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
अन्य-हस्तेनwith the other hand
अन्य-हस्तेन:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootअन्य (प्रातिपदिक) + हस्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; कर्मधारय/तत्पुरुषः ‘अन्यः हस्तः’
भ्रामयन्तीswinging/whirling (she)
भ्रामयन्ती:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootभ्रामय् (णिजन्त, धातु)
Formवर्तमानकालिक कृदन्त, स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘causing to revolve’
मुहुःagain and again
मुहुः:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootमुहुः (अव्यय)
Formकालवाचक अव्यय (adverb of time)
मुहुःrepeatedly
मुहुः:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootमुहुः (अव्यय)
Formपुनरुक्ति (reduplication for emphasis)