Shloka 107
Gaṇanātha-Parākrama (Episode of Gaṇeśa’s Martial Exploit) — Lalitopākhyāna Battle Continuation
Devanagari script
योधयामास चण्डन मुसलेन विनिघ्नती / सचापि दुष्टो दनुजः कालदण्डनिभां गदाम् / उद्यम्य बाहुना युद्धं चकाराशेषभीषणम्
Transliteration
yodhayāmāsa caṇḍana musalena vinighnatī / sacāpi duṣṭo danujaḥ kāladaṇḍanibhāṃ gadām / udyamya bāhunā yuddhaṃ cakārāśeṣabhīṣaṇam
Translation
ఆమె ముసలంతో కొట్టి చండనుని కూడా యుద్ధములో నిగ్రహించింది. ఆ దుష్ట దనుజుడు కాలదండసమానమైన గదను భుజముతో ఎత్తి, అత్యంత భయంకరమైన యుద్ధమును ప్రారంభించాడు।
Word by Word
योधयामासmade fight; fought
योधयामास:
क्रिया (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootयुध् (धातु) [णिच्]
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्; णिच्
चण्डनम्Caṇḍana (proper name)
चण्डनम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootचण्डन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
मुसलेनwith a mace/club
मुसलेन:
करण (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootमुसल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन
विनिघ्नतीstriking down
विनिघ्नती:
कर्ता (Agent/कर्ता)
TypeVerb
Rootनि-हन् (धातु) [वि- उपसर्ग]
Formवर्तमानकालिक कृदन्त (शतृ), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; परस्मैपदी-प्रयोगः
सःhe
सः:
कर्ता (Agent/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; सर्वनाम
चand
च:
समुच्चय (Connector/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
अपिalso, even
अपि:
निपात (Particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; अवधान/सम्भावना (particle: also/even)
दुष्टःwicked
दुष्टः:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootदुष्ट (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषणम् (दनुजः)
दनुजःthe Danu-born demon
दनुजः:
कर्ता (Agent/कर्ता)
TypeNoun
Rootदनुज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
काल-दण्ड-निभाम्like the rod of Death (Yama)
काल-दण्ड-निभाम्:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootकाल (प्रातिपदिक) + दण्ड (प्रातिपदिक) + निभ (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; विशेषणम् (गदाम्); समासः—तत्पुरुष (कालस्य दण्डः इव निभा)
गदाम्mace
गदाम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootगदा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
उद्यम्यhaving lifted/raised
उद्यम्य:
पूर्वक्रिया (Prior action/पूर्वक्रिया)
TypeVerb
Rootउद्-यम् (धातु)
Formक्त्वान्त (Absolutive/Gerund), अव्ययभाव; पूर्वकालिक क्रिया
बाहुनाwith (his) arm
बाहुना:
करण (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootबाहु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन
युद्धम्battle
युद्धम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootयुद्ध (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
चकारdid, made
चकार:
क्रिया (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्
अशेष-भीषणम्terrifying in every way
अशेष-भीषणम्:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootअशेष (प्रातिपदिक) + भीषण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; विशेषणम् (युद्धम्); समासः—कर्मधारय (अशेषं भीषणम्)