Brahmanda Purana — Upodghata Pada, Shloka 87
भण्डपुत्रशोकः (Bhaṇḍa’s Lament for His Sons) — Lalitopākhyāna Episode
Devanagari script
भ्रुकुटी कुटिले चक्रे दष्टोष्ठमतिपाटलम् / विशुक्रो युधि बिभ्राणः समयुध्यत तेन सः
Transliteration
bhrukuṭī kuṭile cakre daṣṭoṣṭhamatipāṭalam / viśukro yudhi bibhrāṇaḥ samayudhyata tena saḥ
Translation
భ్రుకుటిని వంకరగా చేసి, పెదవిని పళ్లతో కొరికినందున అత్యంత ఎర్రబడిన విశుక్రుడు యుద్ధంలో ఆయుధం ధరించి అతనితో సమ్యకంగా పోరాడెను.
Word by Word
भ्रुकुटीa frown (knitted brow)
भ्रुकुटी:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootभ्रुकुटी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन; object of 'cakre' (made)
कुटिलेcrooked, arched
कुटिले:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootकुटिल (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; agrees with भ्रुकुटी
चक्रेmade, formed
चक्रे:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद-रूप (irregular perfect); ‘he made/formed’
दष्टbitten
दष्ट:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootदंश्/दश् (धातु) → दष्ट (कृदन्त, क्त)
Formकृदन्त (क्त-प्रत्यय), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; first member in compound with ओष्ठ
ओष्ठlip
ओष्ठ:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootओष्ठ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; in compound दष्ट-ओष्ठ
अतिvery, excessively
अति:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeIndeclinable
Rootअति (अव्यय)
Formअव्यय; उपसर्ग/अव्यय-पूर्वपद as intensifier in compound
पाटलम्reddish, pink
पाटलम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootपाटल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; predicate/object-complement describing (daṣṭoṣṭham)
दष्ट-ओष्ठ-अति-पाटलम्(with) lips bitten and very red
दष्ट-ओष्ठ-अति-पाटलम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootदष्ट (कृदन्त) + ओष्ठ (प्रातिपदिक) + अति (अव्यय) + पाटल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; बहुपद-तत्पुरुषः (determinative): ‘having lips bitten and very red’
विशुक्रःViśukra (a proper name)
विशुक्रः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootविशुक्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; subject
युधिin battle
युधि:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootयुध् (प्रातिपदिक)
Formसप्तमी-एकवचन-रूपेण अव्ययीभाववत्; locative adverbial ‘in battle’
बिभ्राणःbearing, carrying
बिभ्राणः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootभृ (धातु) → बिभ्राण (कृदन्त, शतृ)
Formवर्तमानकाले शतृ-प्रत्यय (present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; agrees with विशुक्रः
सम्-अयुध्यतfought (engaged in combat)
सम्-अयुध्यत:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootयुध् (धातु)
Formलङ् (Imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद; उपसर्ग: सम्; ‘he fought’
तेनwith him, by him
तेन:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, तृतीया (करण), एकवचन; instrumental ‘with him/with that one’
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; pronoun referring to subject