Shloka 68
भण्डपुत्रशोकः (Bhaṇḍa’s Lament for His Sons) — Lalitopākhyāna Episode
Devanagari script
तस्याः स्मितप्रभापुञ्जे कुञ्जराकृतिमान्मुखे / कटक्रोडगलद्दानः कश्चिदेव व्यजृंभत
Transliteration
tasyāḥ smitaprabhāpuñje kuñjarākṛtimānmukhe / kaṭakroḍagaladdānaḥ kaścideva vyajṛṃbhata
Translation
ఆమె స్మితప్రభా పుంజములో, గజాకార ముఖమున, కపోలముల నుండి మదము జారుచున్న ఒక దేవుడు (గణేశుడు) ప్రత్యక్షమయ్యాడు।
Word by Word
तस्याःof her
तस्याः:
सम्बन्ध (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन; सर्वनाम
स्मित-प्रभा-पुञ्जेin the cluster of the radiance of (her) smile
स्मित-प्रभा-पुञ्जे:
अधिकरण (अधिकरण)
TypeNoun
Rootस्मित (प्रातिपदिक) + प्रभा (प्रातिपदिक) + पुञ्ज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; तत्पुरुष-समास: 'स्मितस्य प्रभायाः पुञ्जे' (in the mass/cluster of the smile's radiance)
कुञ्जर-आकृतिमान्having an elephant-like form
कुञ्जर-आकृतिमान्:
कर्ता-विशेषण (कर्तृ-विशेषण)
TypeAdjective
Rootकुञ्जर (प्रातिपदिक) + आकृतिमत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; मतुप्-प्रत्ययान्त; तत्पुरुष: 'कुञ्जरस्य आकृतिः यस्य'
मुखेin/at the face
मुखे:
अधिकरण (अधिकरण)
TypeNoun
Rootमुख (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन
कट-क्रोड-गलत्-दानःwith ichor dripping from the temples
कट-क्रोड-गलत्-दानः:
कर्ता-विशेषण (कर्तृ-विशेषण)
TypeAdjective
Rootकट (प्रातिपदिक) + क्रोड (प्रातिपदिक) + गलत् (कृदन्त; √गल् (धातु) शतृ) + दान (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; बहुव्रीहि: 'कटक्रोडात् गलत् दानं यस्य' (whose ichor is dripping from the temples/cheeks)
कश्चित्someone, a certain (one)
कश्चित्:
कर्ता (कर्तृ)
TypeNoun
Rootक (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + चित् (निपात)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; अनिश्चितवाचक सर्वनाम (indefinite pronoun)
एवindeed, just
एव:
सम्बन्ध/निपात (emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (emphatic particle)
व्यजृंभतyawned, opened wide
व्यजृंभत:
क्रिया (क्रिया)
TypeVerb
Rootवि + √जृम्भ् (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect/past), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद