Shloka 61
भण्डपुत्रशोकः (Bhaṇḍa’s Lament for His Sons) — Lalitopākhyāna Episode
Devanagari script
इति ते मन्त्रिणीदण्डनाथे चिन्तापरायणे / चक्रस्यन्दनमारूढे महाराज्ञीं समूचतुः
Transliteration
iti te mantriṇīdaṇḍanāthe cintāparāyaṇe / cakrasyandanamārūḍhe mahārājñīṃ samūcatuḥ
Translation
ఇలా అంటూ, చింతలో మునిగిన మంత్రిణీదండనాథులు, చక్రరథంపై ఆరూఢమైన మహారాజ్ఞిని ఉద్దేశించి పలికారు।
Word by Word
इतिthus
इति:
Discourse marker (निपात)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; उद्धरण/समाप्त्यर्थक (quotative)
तेthey
ते:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
मन्त्रिणी-दण्डनाथेto/in the minister-commander
मन्त्रिणी-दण्डनाथे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootमन्त्रिणी (प्रातिपदिक) + दण्डनाथ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; समासः तत्पुरुष — ‘मन्त्रिण्याः दण्डनाथः’
चिन्ता-परायणेabsorbed in worry
चिन्ता-परायणे:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootचिन्ता (प्रातिपदिक) + परायण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; विशेषणम्; समासः तत्पुरुष — ‘चिन्तायां परायणः’ (devoted to anxiety)
चक्र-स्यन्दनम्the chariot
चक्र-स्यन्दनम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootचक्र (प्रातिपदिक) + स्यन्दन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः तत्पुरुष — ‘चक्रयुक्तं स्यन्दनम्’ (wheel-chariot)
आरूढेmounted (upon)
आरूढे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootआ + रुह् (धातु)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (PPP) ‘आरूढ’; सप्तमी (locative), एकवचन, नपुंसकलिङ्ग; ‘चक्रस्यन्दने’ इत्यस्य विशेषणम्
महाराज्ञीम्the great queen
महाराज्ञीम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमहाराज्ञी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
समूचतुःthe two addressed/spoke to
समूचतुः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootसम् + वच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुष (3rd person), द्विवचन (dual)