Shloka 59
भण्डपुत्रशोकः (Bhaṇḍa’s Lament for His Sons) — Lalitopākhyāna Episode
Devanagari script
अहो बत महत्कष्टमिदमापतितं भयम् / कस्य वाथ विकारेण सैनिका निर्गतोद्यमाः
Transliteration
aho bata mahatkaṣṭamidamāpatitaṃ bhayam / kasya vātha vikāreṇa sainikā nirgatodyamāḥ
Translation
అయ్యో! ఎంతటి మహాకష్టం, ఈ భయం వచ్చి పడింది; ఎవరి వికారం వల్ల సైనికుల ఉత్సాహం క్షీణించింది?
Word by Word
अहोalas!/oh!
अहो:
Discourse particle (निपात)
TypeIndeclinable
Rootअहो (अव्यय)
Formअव्यय; विस्मयादि-निपात (exclamation)
बतindeed/alas
बत:
Discourse particle (निपात)
TypeIndeclinable
Rootबत (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (emphatic/exclamatory particle)
महत्great
महत्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootमहत् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (to कष्टम्)
कष्टम्distress/misfortune
कष्टम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकष्ट (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (nominative), एकवचन
इदम्this
इदम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
आपतितम्that has befallen
आपतितम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootआ + पत् (धातु)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (PPP) ‘आपतित’; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (to भयम्/कष्टम्)
भयम्fear
भयम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootभय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
कस्यof whom/whose
कस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (genitive), एकवचन; प्रश्नवाचक (interrogative)
वाor
वा:
Discourse particle (निपात)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formअव्यय; विकल्पार्थक निपात (disjunctive particle)
अथthen/now
अथ:
Discourse particle (निपात)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअव्यय; अनुक्रम/प्रश्नार्थक (then/now)
विकारेणby what change/disturbance
विकारेण:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootविकार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (instrumental), एकवचन
सैनिकाःsoldiers
सैनिकाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसैनिक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
निर्गत-उद्यमाःdeprived of initiative/effortless
निर्गत-उद्यमाः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootनिर्गत (कृदन्त-प्रातिपदिक) + उद्यम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; बहुव्रीहि — ‘निर्गतः उद्यमः येषाम्’ (whose effort has gone out)