Shloka 42
भण्डपुत्रशोकः (Bhaṇḍa’s Lament for His Sons) — Lalitopākhyāna Episode
Devanagari script
तद्यन्त्रस्य विकारेण कटकस्थास्तुशक्तयः / विमुक्तशस्त्रसंन्यासमास्थिता दीनमानसाः
Transliteration
tadyantrasya vikāreṇa kaṭakasthāstuśaktayaḥ / vimuktaśastrasaṃnyāsamāsthitā dīnamānasāḥ
Translation
ఆ యంత్ర వికారం వల్ల కటకంలో ఉన్న శక్తులన్నీ ఆయుధాలను విడిచి, ఆయుధత్యాగ సంన్యాసాన్ని ఆశ్రయించి దీనమనస్సులతో నిలిచాయి।
Word by Word
tat-yantrasyaof that device/contrivance
tat-yantrasya:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive relation)
TypeNoun
Roottat (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + yantra (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (genitive determinative)
vikāreṇaby/through the change (disturbance)
vikāreṇa:
Karana/Hetu (करण/हेतु)
TypeNoun
Rootvikāra (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; करण/हेतु-भावः (instrument/cause)
kaṭaka-sthāḥstationed in the bracelet/armlet (ring)
kaṭaka-sthāḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootkaṭaka (प्रातिपदिक) + sthā (धातु; √sthā) → stha (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; स्थानवाचक-तत्पुरुषः (locative sense: 'situated in')
tubut/indeed
tu:
Sambandha-bodhaka (सम्बन्धबोधक/particle)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
Formअव्यय; अवधान/विरोधार्थक-निपात (particle: 'but/indeed')
śaktayaḥpowers/energies
śaktayaḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootśakti (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन
vimukta-śastra-saṃnyāsamthe abandonment/laying down of (their) weapons (after being freed)
vimukta-śastra-saṃnyāsam:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootvimukta (कृदन्त; √muc, क्त) + śastra (प्रातिपदिक) + saṃnyāsa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; बहुपद-तत्पुरुषः (determinative: 'the laying down of weapons, after being released')
āsthitāḥhaving adopted/resorted to
āsthitāḥ:
Karta (कर्ता; participle agreeing with subject)
TypeVerb
Rootā-√sthā (धातु) → āsthita (कृदन्त; क्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त (past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; क्रियाविशेष-भावः: 'having resorted to/undertaken'
dīna-mānasāḥwith dejected minds
dīna-mānasāḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootdīna (प्रातिपदिक) + mānasa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; बहुव्रीहिः: 'whose mind is dejected'