Shloka 101
भण्डपुत्रशोकः (Bhaṇḍa’s Lament for His Sons) — Lalitopākhyāna Episode
Devanagari script
स एक एव वीरेद्रः प्रचलन्नाखुवाहनः / सप्ताक्षौहिणिकायुक्तं गजासुरममर्दयत्
Transliteration
sa eka eva vīredraḥ pracalannākhuvāhanaḥ / saptākṣauhiṇikāyuktaṃ gajāsuramamardayat
Translation
ఆయన ఒక్కడే వీరేంద్రుడు, మూషకవాహనుడు, ముందుకు సాగుతూ ఏడు అక్షౌహిణీ సైన్యంతో కూడిన గజాసురుని నలిపివేశెను.
Word by Word
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा (1st/प्रथमा) एकवचनम्; सर्वनाम
एकःalone / one
एकः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootएक (संख्या-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा (1st/प्रथमा) एकवचनम्; विशेषणम्
एवindeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्ययम्; अवधारणार्थक-निपात (emphatic particle)
वीर-इन्द्रःchief of heroes
वीर-इन्द्रः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootवीर (प्रातिपदिक) + इन्द्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा (1st/प्रथमा) एकवचनम्; तत्पुरुषः (वीराणाम् इन्द्रः)
प्रचलन्moving about
प्रचलन्:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootप्र-√चल् (धातु)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा (1st/प्रथमा) एकवचनम्; वर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययः (present active participle)
आखु-वाहनःwhose vehicle is a mouse
आखु-वाहनः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootआखु (प्रातिपदिक) + वाहन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा (1st/प्रथमा) एकवचनम्; तत्पुरुषः (आखुः वाहनं यस्य)
सप्त-अक्षौहिणिका-युक्तम्equipped with seven akṣauhiṇīs
सप्त-अक्षौहिणिका-युक्तम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootसप्त (संख्या-प्रातिपदिक) + अक्षौहिणिका (प्रातिपदिक) + युक्त (कृदन्त, √युज् धातु)
Formपुंलिङ्गे द्वितीया (2nd/द्वितीया) एकवचनम्; कृदन्तः—क्त ‘युक्त’; द्विगु-समासः (सप्त अक्षौहिणिकाः येन युक्तः)
गजासुरम्Gajāsura
गजासुरम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootगज (प्रातिपदिक) + असुर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे द्वितीया (2nd/द्वितीया) एकवचनम्
अमर्दयत्crushed / subdued
अमर्दयत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√मृद्/√मर्द् (धातु)
Formलङ् (Imperfect/लङ्) परस्मैपदम्; प्रथमपुरुषः (3rd) एकवचनम्