Shloka 42
दुर्मद-कुरण्ड-वधः (The Slaying of Durmada and Kuraṇḍa) — Lalitopākhyāna Battle Continuation
Devanagari script
एकस्य नाशसमये बहवो ऽन्ये समुत्थिताः / मूलभूता यतो दुष्टा सर्पिणी न विनश्यति
Transliteration
ekasya nāśasamaye bahavo 'nye samutthitāḥ / mūlabhūtā yato duṣṭā sarpiṇī na vinaśyati
Translation
ఒకటి నశించే వేళ అనేక ఇతరులు లేచి వస్తారు; మూలరూపమైన ఆ దుష్ట సర్పిణి నశించదు కాబట్టి।
Word by Word
एकस्यof one (snake)
एकस्य:
सम्बन्ध (Genitive/Relation)
TypeNoun
Rootएक (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन
नाश-समयेat the time of destruction
नाश-समये:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
TypeNoun
Rootनाश (प्रातिपदिक) + समय (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष (नाशस्य समयः); पुल्लिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन
बहवःmany
बहवः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootबहु (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
अन्येothers
अन्ये:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
समुत्थिताःarisen
समुत्थिताः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeAdjective
Rootसम्-उत्-स्था (धातु) → समुत्थित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त (past participle); पुल्लिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
मूल-भूताbeing the root/source
मूल-भूता:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeAdjective
Rootमूल (प्रातिपदिक) + भू (धातु) → भूत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय (मूलं भूता = मूलरूपेण स्थिता); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
यतःsince/because
यतः:
हेतु (Cause marker)
TypeIndeclinable
Rootयतः (अव्यय)
Formअव्यय; कारणार्थक (indeclinable: because/since)
दुष्टाwicked/evil
दुष्टा:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootदुष्ट (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
सर्पिणीthe she-serpent (serpentess)
सर्पिणी:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootसर्पिणी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
नnot
न:
निषेध (Negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय; निषेध (negation particle)
विनश्यतिperishes/is destroyed
विनश्यति:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootवि-नश् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), परस्मैपद; प्रथमपुरुष, एकवचन