Shloka 18
दुर्मद-कुरण्ड-वधः (The Slaying of Durmada and Kuraṇḍa) — Lalitopākhyāna Battle Continuation
Devanagari script
महोदधिरिवात्यन्तं गंभीरकुहरोदरी / पुरश्चचाल शक्तीनान्त्रासयन्ती मनो रणे
Transliteration
mahodadhirivātyantaṃ gaṃbhīrakuharodarī / puraścacāla śaktīnāntrāsayantī mano raṇe
Translation
మహాసముద్రంలా అత్యంత గంభీర గుహోదరముగల ఆమె, యుద్ధంలో శక్తుల మనస్సును భయపెట్టి ముందుకు సాగింది।
Word by Word
महा-उदधिःthe great ocean
महा-उदधिः:
Upamāna (उपमान)
TypeNoun
Rootमहा (प्रातिपदिक) + उदधि (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समासः; पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
इवlike
इव:
Upamā-dyotaka (उपमा-द्योतक)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formउपमा-वाचक अव्यय (particle of comparison)
अत्यन्तम्exceedingly
अत्यन्तम्:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootअत्यन्त (अव्यय/प्रातिपदिक)
Formक्रियाविशेषण-अव्यय (adverb)
गंभीर-कुहर-उदरीhaving a deep cavernous belly
गंभीर-कुहर-उदरी:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootगंभीर (प्रातिपदिक) + कुहर (प्रातिपदिक) + उदरिन्/उदरी (प्रातिपदिक)
Formबहुव्रीहि-समासः (‘गंभीरं कुहरं उदरं यस्याः’); स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; adjective to implied ‘सर्पिणी’
पुरःforward
पुरः:
Deśa-adhikaraṇa (देश-अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootपुरः (अव्यय)
Formअव्यय; adverb ‘forward/in front’
चचालshe moved
चचाल:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√चल् (धातु)
Formलिट्-लकारः (Perfect), प्रथमा-पुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्
शक्तीनाम्of the powers/weapons
शक्तीनाम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootशक्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः, बहुवचनम्
त्रासयन्तीfrightening
त्रासयन्ती:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootत्रासय् (धातु; causative of √त्रस्)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमान-कृदन्त (present active participle); स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘frightening’
मनःthe mind
मनः:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमनस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्
रणेin battle
रणे:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootरण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्