Shloka 16
दुर्मद-कुरण्ड-वधः (The Slaying of Durmada and Kuraṇḍa) — Lalitopākhyāna Battle Continuation
Devanagari script
ते करङ्कमुखाः पञ्च सेनापतय उद्धताः / सर्पिणीं नाम समरे मायां चक्रुर्महीयसीम्
Transliteration
te karaṅkamukhāḥ pañca senāpataya uddhatāḥ / sarpiṇīṃ nāma samare māyāṃ cakrurmahīyasīm
Translation
ఆ కరంకముఖులైన ఐదుగురు అహంకారసేనాపతులు యుద్ధంలో ‘సర్పిణీ’ అనే మహామాయను సృష్టించారు।
Word by Word
तेthey
ते:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; ‘they/those’
करङ्क-मुखाःskull-faced
करङ्क-मुखाः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootकरङ्क (प्रातिपदिक) + मुख (प्रातिपदिक)
Formबहुव्रीहि-समासः (‘करङ्कं मुखं येषाम्’); पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; adjective to ‘सेनापतयः’
पञ्चfive
पञ्च:
Saṅkhyā-viśeṣaṇa (संख्या-विशेषण)
TypeAdjective
Rootपञ्च (संख्या-प्रातिपदिक)
Formअव्ययवत् संख्या; here used as numeral adjective qualifying ‘सेनापतयः’
सेनापतयःcommanders
सेनापतयः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसेनापति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्
उद्धताःhaughty, impetuous
उद्धताः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootउद्धत (प्रातिपदिक; क्त-प्रत्ययान्त from उद्√हन्/उद्√धृ? lexical adj ‘arrogant/impetuous’)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; adjective to ‘सेनापतयः’
सर्पिणीम्(a) Sarpiṇī
सर्पिणीम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसर्पिणी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्
नामnamed
नाम:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeIndeclinable
Rootनाम (अव्यय)
Formअव्यय; particle meaning ‘by name/indeed’
समरेin battle
समरे:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootसमर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः (locative), एकवचनम्
मायाम्an illusion
मायाम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमाया (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्
चक्रुःthey made/created
चक्रुः:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√कृ (धातु)
Formलिट्-लकारः (Perfect), प्रथमा-पुरुषः, बहुवचनम्; परस्मैपदम्
महीयसीम्greater, very mighty
महीयसीम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootमहीयस् (प्रातिपदिक; comparative)
Formस्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; comparative adjective qualifying ‘मायाम्’