Shloka 76
Bhaṇḍāsurāhaṅkāra
The Mustering of the Daitya Forces and the Roar of War
Devanagari script
विंशत्यक्षौहिणीभिश्च समन्तात्परिवारितः / मर्दयन्स महीगोलं हस्तिवाजिपदातिभिः / दुर्मदस्याग्रजश्चण्डः कुरण्डः समरं ययौ
Transliteration
viṃśatyakṣauhiṇībhiśca samantātparivāritaḥ / mardayansa mahīgolaṃ hastivājipadātibhiḥ / durmadasyāgrajaścaṇḍaḥ kuraṇḍaḥ samaraṃ yayau
Translation
ఇరవై అక్షౌహిణీ సేనలతో చుట్టుముట్టబడి, ఏనుగులు-గుర్రాలు-పాదాతులతో భూమండలాన్ని తొక్కుతూ, దుర్మదుని అన్న అయిన చండ కురండుడు సమరానికి బయలుదేరాడు.
Word by Word
विंशतिtwenty
विंशति:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootविंशति (संख्या-प्रातिपदिक)
Formसंख्यावाचक (numeral), अव्ययवत् प्रयोग (indeclinable-like in compounds)
अक्षौहिणीभिःby (twenty) armies/akṣauhiṇīs
अक्षौहिणीभिः:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootअक्षौहिणी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक (conjunction)
समन्तात्on all sides
समन्तात्:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसमन्तात् (अव्यय)
Formअव्यय (adverb), देशवाचक (spatial)
परिवारितःsurrounded
परिवारितः:
Kartṛ-samānādhikaraṇa (कर्तृसमानाधिकरण)
TypeVerb
Rootपरि-√वृ (धातु)
Formक्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
मर्दयन्crushing, trampling
मर्दयन्:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Root√मृद् (धातु)
Formशतृ (present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
महीगोलम्the earth-sphere (globe)
महीगोलम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमही + गोल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; तत्पुरुष-समास
हस्तिवाजिपदातिभिःwith elephants, horses, and infantry
हस्तिवाजिपदातिभिः:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootहस्ति + वाजि + पदाति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन; इतरेतर-द्वन्द्व (copulative): elephants, horses, and foot-soldiers
दुर्मदस्यof Durmada
दुर्मदस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootदुर्मद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन
अग्रजःelder brother
अग्रजः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअग्रज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
चण्डःfierce
चण्डः:
Kartṛ-samānādhikaraṇa (कर्तृसमानाधिकरण)
TypeAdjective
Rootचण्ड (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
कुरण्डःKuraṇḍa
कुरण्डः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकुरण्ड (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
समरम्to battle
समरम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसमर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
ययौwent
ययौ:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√या (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन