Shloka 30
Bhaṇḍāsurāhaṅkāra
The Mustering of the Daitya Forces and the Roar of War
Devanagari script
इत्युक्त्वा भण्डदैत्येन्द्रं कुबिलाक्षो ऽतिगर्वितः / स्वसैन्यं सज्जयामास सेनापतिभिरन्वितः
Transliteration
ityuktvā bhaṇḍadaityendraṃ kubilākṣo 'tigarvitaḥ / svasainyaṃ sajjayāmāsa senāpatibhiranvitaḥ
Translation
ఇట్లు చెప్పి, అతిగర్వితుడైన కుటిలాక్షుడు భండ దైత్యేంద్రునితో మాటలాడి, సేనాపతులతో కూడి తన సైన్యాన్ని సిద్ధం చేసెను।
Word by Word
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; वाक्यसमाप्ति/उद्धरणसूचक निपात
उक्त्वाhaving said
उक्त्वा:
Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु) → उक्त्वा (क्त्वान्त)
Formक्त्वान्त अव्ययकृदन्त (gerund), पूर्वकालिक क्रिया (having said)
भण्ड-दैत्येन्द्रम्Bhaṇḍa, the lord of demons
भण्ड-दैत्येन्द्रम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootभण्ड (प्रातिपदिक) + दैत्येन्द्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः—भण्डः दैत्येन्द्रः (name/apposition)
कुबिलाक्षःKubilākṣa
कुबिलाक्षः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकुबिलाक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—कुबिलः अक्षः यस्य सः (नाम)
अतिगर्वितःvery proud
अतिगर्वितः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootअति + गर्वित (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (to कुबिलाक्षः)
स्व-सैन्यम्his own army
स्व-सैन्यम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootस्व (प्रातिपदिक) + सैन्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः—स्वं सैन्यम्
सज्जयामासmade ready/prepared
सज्जयामास:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootसज्जय्/सञ्ज् (धातु, causative of सज्ज्/सञ्ज् ‘to prepare’)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद; णिच्-प्रयोग (causative sense: made ready)
सेनापतिभिःwith commanders
सेनापतिभिः:
Sahakari/Karana (सहकारी/करण)
TypeNoun
Rootसेनापति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन
अन्वितःaccompanied
अन्वितः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootअन्वि-इ (धातु) → अन्वित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (to कुबिलाक्षः)