Shloka 19
Bhaṇḍāsurāhaṅkāra
The Mustering of the Daitya Forces and the Roar of War
Devanagari script
प्रचेलुः प्रबलक्रोधसंमूर्च्छितनिजाशयाः / कुटिलं सैन्यभर्त्तारं दुर्मदं नाम दानवम् / दशाक्षौहिणिकायुक्तं प्राहिणोल्ललितां प्रति
Transliteration
praceluḥ prabalakrodhasaṃmūrcchitanijāśayāḥ / kuṭilaṃ sainyabharttāraṃ durmadaṃ nāma dānavam / daśākṣauhiṇikāyuktaṃ prāhiṇollalitāṃ prati
Translation
ప్రబల క్రోధంతో మూర్ఛితమైన మనస్సు గల వారు ముందుకు కదిలిరి. వారు కపటుడు, సేనాధిపతి, ‘దుర్మద’ అనే దానవుని—దశ అక్షౌహిణీ సేనతో కూడినవాడిని—లలితాదేవి వైపు పంపిరి।
Word by Word
praceluḥthey marched/went forth
praceluḥ:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootpra-√cal (धातु; चलने)
Formलिट्/लुङ्? (here: लुङ्/Aorist), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), बहुवचन; ‘they set forth/went’
prabala-krodha-saṃmūrcchita-nija-āśayāḥwhose minds were overwhelmed by fierce anger
prabala-krodha-saṃmūrcchita-nija-āśayāḥ:
Karta (कर्ता/Subject qualifier)
TypeAdjective
Rootprabala (प्रातिपदिक) + krodha (प्रातिपदिक) + saṃmūrcchita (कृदन्त; सम्+√mūrch मूर्च्छायाम्) + nija (प्रातिपदिक) + āśaya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; बहुव्रीहि-समास: ‘येषां निजाशयाः प्रबलक्रोधेन संमूर्च्छिताः’ = whose minds were stupefied by intense anger
kuṭilamcrooked, deceitful
kuṭilam:
Karma (कर्म/Object qualifier)
TypeAdjective
Rootkuṭila (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण
sainya-bhartāramthe army-commander
sainya-bhartāram:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootsainya (प्रातिपदिक) + bhartṛ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुष (‘सैन्यस्य भर्ता’ = commander/leader of the army)
durmadamarrogant, intoxicated with pride
durmadam:
Karma (कर्म/Object qualifier)
TypeAdjective
Rootdurmada (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण
nāmaby name
nāma:
Sambandha (सम्बन्ध/Qualifier)
TypeIndeclinable
Rootnāma (अव्यय)
Formअव्यय; नाम-निपात (quotative/‘by name’)
dānavama demon (Dānava)
dānavam:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootdānava (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
daśa-akṣauhiṇikā-yuktamaccompanied by ten akṣauhiṇīs (army divisions)
daśa-akṣauhiṇikā-yuktam:
Karma (कर्म/Object qualifier)
TypeAdjective
Rootdaśa (प्रातिपदिक/संख्या) + akṣauhiṇikā (प्रातिपदिक) + yukta (कृदन्त; √yuj योगे)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुष (‘दश-अक्षौहिणिकाभिः युक्तम्’ = furnished with ten akṣauhiṇīs)
prāhiṇothe sent forth
prāhiṇot:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootpra-√hi (धातु; प्रेषणे)
Formलुङ् (Aorist), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; ‘he dispatched/sent’
lalitāmLalitā
lalitām:
Karma (कर्म/Object; destination)
TypeNoun
Rootlalitā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
pratitowards
prati:
Dik/Adhikarana (दिक्/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootprati (अव्यय)
Formअव्यय; दिशावाचक (towards)