Shloka 53
Śūnyaka-nagara Utpāta-varṇanam (Portents in the City of Śūnyaka) — Lalitāyāḥ Yātrā-śravaṇāt Bhaṇḍāsura-purālaye Kṣobhaḥ
Devanagari script
षडुपायान्प्रयुञ्जानः सर्वत्रा भ्यर्हिते पदे / विजयं लभते राजा जाल्मो मक्षु विनश्यति
Transliteration
ṣaḍupāyānprayuñjānaḥ sarvatrā bhyarhite pade / vijayaṃ labhate rājā jālmo makṣu vinaśyati
Translation
సర్వత్ర యోగ్యమైన స్థితిలో షడుపాయాలను ప్రయోగించే రాజు విజయాన్ని పొందుతాడు; దుష్టుడు మాత్రం త్వరగా నశిస్తాడు.
Word by Word
षट्six
षट्:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootषट् (संख्या-प्रातिपदिक)
Formसंख्यावाचक, (उपायान् इति) विशेषण; पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), बहुवचनार्थे (अव्यक्त-रूपेण)
उपायान्means/strategies
उपायान्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootउपाय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), बहुवचन
प्रयुञ्जानःemploying
प्रयुञ्जानः:
कर्ता (Agent/कर्ता)
TypeVerb
Rootप्र + युज् (धातु) + शानच् (कृत्-प्रत्यय)
Formवर्तमान-कृदन्त (शानच्), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; कर्तरि—“employing/using”
सर्वत्रeverywhere
सर्वत्र:
अधिकरण (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootसर्वत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (adverb: everywhere)
अभ्यर्हितेin the appropriate
अभ्यर्हिते:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootअभि + अर्ह् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; ‘पदे’ इति विशेषण—“in the proper/fit (place)”
पदेplace/position
पदे:
अधिकरण (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootपद (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन
विजयम्victory
विजयम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootविजय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन
लभतेobtains
लभते:
क्रिया (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootलभ् (धातु)
Formलट् (वर्तमान), प्रथमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपद
राजाthe king
राजा:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
जाल्मःwicked/knavish (man)
जाल्मः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootजाल्म (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; विशेषणं (राजा इत्यस्य)
मक्षुquickly
मक्षु:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootमक्षु (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (adverb: quickly/soon)
विनश्यतिperishes
विनश्यति:
क्रिया (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवि + नश् (धातु)
Formलट् (वर्तमान), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद