Shloka 49
Śūnyaka-nagara Utpāta-varṇanam (Portents in the City of Śūnyaka) — Lalitāyāḥ Yātrā-śravaṇāt Bhaṇḍāsura-purālaye Kṣobhaḥ
Devanagari script
देव त्वमेव जानासि सर्वं कार्यमरिन्दम / न तु ते क्वापि वक्तव्यं नीतिवर्त्मनि वर्तते
Transliteration
deva tvameva jānāsi sarvaṃ kāryamarindama / na tu te kvāpi vaktavyaṃ nītivartmani vartate
Translation
హే దేవా, అరిం దమా! సమస్త కార్యమును నీవే ఎరుగుదువు. నీతిమార్గంలో లేనిదాన్ని ఎక్కడా పలకరాదు.
Word by Word
देवO god/lord
देव:
सम्बोधन (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/सम्बोधन), एकवचन
त्वम्you
त्वम्:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउत्तमपुरुष-सर्वनाम, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
एवindeed/only
एव:
सम्बन्ध/निपात (Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formनिपात (particle), अव्यय
जानासिyou know
जानासि:
क्रिया (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootज्ञा (धातु)
Formलट् (वर्तमान), मध्यमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
सर्वम्everything
सर्वम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन
कार्यम्what is to be done; task
कार्यम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootकार्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन
अरिन्दमO subduer of enemies
अरिन्दम:
सम्बोधन (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootअरिन्दम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/सम्बोधन), एकवचन; समासः—अरि + इन्दम (अरिं दमयति इति)
नnot
न:
सम्बन्ध/निपात (Negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-निपात (negation particle)
तुbut
तु:
सम्बन्ध/निपात (Contrast)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअवधारण/विरोधार्थक-निपात (but/indeed)
तेof you/your
ते:
सम्बन्ध (Genitive/षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formमध्यमपुरुष-सर्वनाम, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन
क्वापिanywhere
क्वापि:
अधिकरण (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootक्वापि (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (locative adverb: anywhere)
वक्तव्यम्to be spoken; should be said
वक्तव्यम्:
विधेय (Predicative/विधेय)
TypeVerb
Rootवच् (धातु) + तव्यत् (कृत्-प्रत्यय)
Formकृत्य-प्रत्ययान्त (तव्यत्), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; भावे/कर्मणि प्रयोगः—“to be spoken/should be said”
नीतिवर्त्मनिon the path of policy/statecraft
नीतिवर्त्मनि:
अधिकरण (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootनीतिवर्त्मन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; समासः—नीति + वर्त्मन् (नीतेः वर्त्म)
वर्ततेexists/holds good; is followed
वर्तते:
क्रिया (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवृत् (धातु)
Formलट् (वर्तमान), प्रथमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपद