Shloka 45
Śūnyaka-nagara Utpāta-varṇanam (Portents in the City of Śūnyaka) — Lalitāyāḥ Yātrā-śravaṇāt Bhaṇḍāsura-purālaye Kṣobhaḥ
Devanagari script
देव त्वदीय शुद्धान्तर्वर्तिनीनां मृगीदृशाम् / चिरेण चेटिकाभावं सा दुष्टा संश्रयिष्यति
Transliteration
deva tvadīya śuddhāntarvartinīnāṃ mṛgīdṛśām / cireṇa ceṭikābhāvaṃ sā duṣṭā saṃśrayiṣyati
Translation
హే దేవా! నీ అంతఃపురంలో నివసించే మృగనయనులైన స్త్రీల మధ్య ఆ దుష్టా కాలక్రమేణా దాసీభావాన్ని ఆశ్రయిస్తుంది।
Word by Word
देवO lord
देव:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/सम्बोधन), एकवचन
त्वदीयyour
त्वदीय:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootत्वदीय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-सम्बन्धार्थक विशेषण; here agreeing with ‘शुद्धान्तर्वर्तिनीनाम्’ (gen. pl.) as possessive adjective
शुद्धान्तःinner palace/seraglio
शुद्धान्तः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootशुद्धान्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन (in compound-base relation)
वर्तिनीनाम्of the resident women
वर्तिनीनाम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootवर्तिनी (प्रातिपदिक; from √वृत् ‘to exist/abide’)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th), बहुवचन; ‘of the women residing’
मृगी-दृशाम्of the doe-eyed (women)
मृगी-दृशाम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootमृगी (प्रातिपदिक) + दृश् (प्रातिपदिक ‘eye/look’)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th), बहुवचन; बहुव्रीहि: ‘मृगीव दृशौ यस्याः’ = doe-eyed women
चिरेणafter a long time
चिरेण:
Kāla-adhikaraṇa (कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootचिर (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव/तृतीया-प्रयोगे अव्ययवत्; instrumental used adverbially: ‘after a long time/slowly’
चेटिका-भावम्the condition of being a maid
चेटिका-भावम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootचेटिका (प्रातिपदिक) + भाव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; तत्पुरुष: ‘चेटिकायाः भावः’ = state of being a maidservant
साshe
सा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
दुष्टाwicked
दुष्टा:
Karta-विशेषण (कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootदुष्ट (प्रातिपदिक; past participial base)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्तृविशेषण
संश्रयिष्यतिwill take refuge/submit to
संश्रयिष्यति:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootसम्-√श्रि (धातु)
Formलृट् (Simple Future/भविष्यत्), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद