Shloka 90
Ābhūta-saṃplava & Loka-vibhāga
Dissolution Threshold and the Fourteen Abodes
Devanagari script
ऋषय ऊचुः कस्मादेषु परार्द्धंश्च कश्चैव पर उच्यते / एतद्वेदितुमिच्छामस्तन्नो निगद सत्तम
Transliteration
ṛṣaya ūcuḥ kasmādeṣu parārddhaṃśca kaścaiva para ucyate / etadveditumicchāmastanno nigada sattama
Translation
ఋషులు అన్నారు— వీటిలో ‘పరార్ధం’ అని ఎందుకు అంటారు? అలాగే ‘పర’ అని ఎవరిని/ఏదిని అంటారు? మేము ఇది తెలుసుకోవాలనుకుంటున్నాము; ఓ సత్తమా, మాకు వివరించండి.
Word by Word
ऋषयःthe sages
ऋषयः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootऋषि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
ऊचुःsaid
ऊचुः:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन
कस्मात्from what? / why?
कस्मात्:
अपादान (Apādāna/Source; ‘from what/why’)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन; प्रश्न (interrogative)
एषुamong these
एषु:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Location)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, सप्तमी (7th/Locative), बहुवचन
परार्धम्the ‘parārdha’ (a very large number)
परार्धम्:
कर्म (Karma/Object; of ucyate)
TypeNoun
Rootपरार्ध (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
चand
च:
समुच्चय (Coordination)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
कःwhat (thing)
कः:
कर्ता (Karta/Subject; of ucyate)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; प्रश्न (interrogative)
चand
च:
समुच्चय (Coordination)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
एवindeed/just
एव:
अवधारण (Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारण-अव्यय (emphatic particle)
परःthe ‘para’ (the next/higher)
परः:
कर्ता (Karta/Subject; of ucyate)
TypeNoun
Rootपर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
उच्यतेis called
उच्यते:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; कर्मणि-प्रयोग (passive): ‘is called’
एतत्this
एतत्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
वेदितुम्to know
वेदितुम्:
प्रयोजन (Purpose complement)
TypeVerb
Rootविद् (धातु) → वेदितुम् (कृदन्त, तुमुन्/Infinitive)
Formतुमुनन्त (Infinitive), प्रयोजन (purpose): ‘to know’
इच्छामःwe wish
इच्छामः:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootइष् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), परस्मैपद, उत्तमपुरुष (1st person), बहुवचन
तत्that
तत्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
नःto us
नः:
सम्प्रदान (Sampradāna/Recipient)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (Genitive) / चतुर्थी (Dative) बहुवचन-एकवचनरूप (enclitic ‘naḥ’); here चतुर्थी-अर्थ (for us)
निगदtell/declare
निगद:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootनि + गद् (धातु)
Formलोट्-लकार (Imperative), परस्मैपद, मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन
सत्तमO best (one)
सत्तम:
सम्बोधन (Address)
TypeNoun
Rootसत्तम (प्रातिपदिक; सत् + तमप्)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन; उत्तम-विशेषण (superlative)