Shloka 45
Ābhūta-saṃplava & Loka-vibhāga
Dissolution Threshold and the Fourteen Abodes
Devanagari script
निवर्त्तते हि संबन्धो ऽतीते देवगणे तपः / विनिवृत्ताधिकाराणां सिद्धस्तेषां तु मानसी
Transliteration
nivarttate hi saṃbandho 'tīte devagaṇe tapaḥ / vinivṛttādhikārāṇāṃ siddhasteṣāṃ tu mānasī
Translation
దేవగణం గతమైపోయినప్పుడు తపస్సుతో ఉన్న సంబంధం నివర్తిస్తుంది; అధికారము ముగిసినవారికి సిద్ధి మనసులోనే సిద్ధమైనదిగా చెప్పబడుతుంది।
Word by Word
nivartateceases, turns back
nivartate:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Root√vṛt (धातु) नि-उपसर्ग
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; आत्मनेपद
hiindeed, for
hi:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Roothi (अव्यय)
Formअव्यय; हेत्वर्थ/निश्चयार्थ (particle: indeed/for)
saṃbandhaḥconnection, relation
saṃbandhaḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootsaṃbandha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
atītein the past
atīte:
Adhikarana (अधिकरण/Locative)
TypeAdjective
Rootatīta (कृदन्त/प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; विशेषण
devagaṇein the host of gods
devagaṇe:
Adhikarana (अधिकरण/Locative)
TypeNoun
Rootdeva (प्रातिपदिक) + gaṇa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; समासः (तत्पुरुष) — देवाणां गणः
tapaḥausterity, penance
tapaḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Roottapas (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; अत्र प्रथमा (as subject/apposition)
vinivṛtta-adhikārāṇāmof those whose authority has ceased
vinivṛtta-adhikārāṇām:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeAdjective
Rootvinivṛtta (कृदन्त/प्रातिपदिक; √vṛt, वि+नि-उपसर्ग, भूतकृदन्त) + adhikāra (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन; समासः (तत्पुरुष) — विनिवृत्तः अधिकारः येषां ते
siddhaḥaccomplished, established
siddhaḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeAdjective
Rootsiddha (कृदन्त/प्रातिपदिक; √sidh, भूतकृदन्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण
teṣāmof them
teṣām:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन; सर्वनाम
tubut, however
tu:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
Formअव्यय; विरोध/विशेषार्थ (particle: but/indeed)
mānasīmental, of the mind
mānasī:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeAdjective
Rootmānasa (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (agreeing with implied ‘सिद्धिः’)