Shloka 80
यज्ञप्रवर्तनम् (Yajña-pravartana) — The Institution/Commencement of Sacrifice in Dvāpara
Devanagari script
पारवण्डास्तु ततः सर्वान् निः शेषं कृतवान्विभुः / नात्यर्थ धार्मिका ये च तान्सर्वान्हन्ति सर्वशः
Transliteration
pāravaṇḍāstu tataḥ sarvān niḥ śeṣaṃ kṛtavānvibhuḥ / nātyartha dhārmikā ye ca tānsarvānhanti sarvaśaḥ
Translation
ఆపై ప్రభావశాలి పారవండుడు అందరినీ నిశ్శేషంగా చేసెను; అత్యంత ధార్మికులు కానివారినీ సమస్తంగా సంహరించెను।
Word by Word
पारवण्डाःthe Pāravaṇḍas (a people/group)
पारवण्डाः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootपारवण्ड (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन
तुbut
तु:
निपात (Particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविरोध/विशेषार्थक निपात (but/indeed)
ततःthereafter
ततः:
काल/देशाधिकरण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय, तस्मात्/अनन्तरम् (thereafter/from there)
सर्वान्all (of them)
सर्वान्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन
निःशेषम्completely, without remainder
निःशेषम्:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootनिःशेष (प्रातिपदिक)
Formक्रियाविशेषणवत् नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया एकवचन (accusative used adverbially): ‘without remainder’
कृतवान्did, made (i.e., exterminated)
कृतवान्:
क्रिया (Action)
TypeVerb
Root√कृ (धातु)
Formकृत्-प्रयोगः—क्तवतुँ-प्रत्ययान्त (perfective past active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; ‘did/made’
विभुःthe mighty one
विभुः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootविभु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; ‘सः’ इत्यर्थे कर्तृपद
नnot
न:
निपात (Negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेधार्थक अव्यय (negation)
अति-अर्थम्excessively, very much
अति-अर्थम्:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootअति (उपसर्ग/अव्यय) + अर्थ (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभावसमासः (adverbial) ‘अत्यर्थम्’ = अत्यन्तम् (excessively); क्रियाविशेषण
धार्मिकाःrighteous
धार्मिकाः:
कर्तृविशेषण (Qualifier of ‘those who’)
TypeAdjective
Rootधार्मिक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन—‘ये’ इति विशेषणम्
येwho
ये:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन
चand
च:
समुच्चय (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक अव्यय (and)
तान्those
तान्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन
सर्वान्all
सर्वान्:
कर्मविशेषण (Object-qualifier)
TypeNoun
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन—‘तान्’ इति विशेषणम्
हन्तिkills
हन्ति:
क्रिया (Action)
TypeVerb
Root√हन् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन
सर्वशःcompletely
सर्वशः:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootसर्वशस् (अव्यय)
Formअव्यय, प्रकारवाचक क्रियाविशेषण