Shloka 63
यज्ञप्रवर्तनम् (Yajña-pravartana) — The Institution/Commencement of Sacrifice in Dvāpara
Devanagari script
कौशिकान्प्रतिवत्स्यन्ति देशाः क्षुद्भयपीडिताः / दुःखेनाभिप्लुतानां च परमायुः शतं तदा
Transliteration
kauśikānprativatsyanti deśāḥ kṣudbhayapīḍitāḥ / duḥkhenābhiplutānāṃ ca paramāyuḥ śataṃ tadā
Translation
కౌశిక దేశమునకు, క్షుధా-భయాలతో పీడితమైన దేశాలు తిరిగి చేరుతాయి; దుఃఖంలో మునిగిన జనుల పరమాయువు ఆ కాలంలో వంద సంవత్సరాలు అవుతుంది.
Word by Word
कौशिकान्the Kauśikas (people of Kauśika lineage)
कौशिकान्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकौशिक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/कर्म), बहुवचन
प्रतिवत्स्यन्तिwill dwell/settle (in return)
प्रतिवत्स्यन्ति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्रति√वस् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथम-पुरुष, बहुवचन; परस्मैपद
देशाःregions/countries
देशाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootदेश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/कर्ता), बहुवचन
क्षुत्-भय-पीडिताःafflicted by hunger and fear
क्षुत्-भय-पीडिताः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootक्षुत् (प्रातिपदिक) + भय (प्रातिपदिक) + पीडित (कृदन्त; √पीड्)
Formबहुव्रीह्यर्थे तत्पुरुषसमास; पीडित = क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; देशाः इति विशेषण
दुःखेनby suffering
दुःखेन:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootदुःख (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/करण), एकवचन
अभिप्लुतानाम्of those overwhelmed/flooded over
अभिप्लुतानाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeAdjective
Rootअभि√प्लु (धातु) → अभिप्लुत (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त (past passive participle); षष्ठी-विभक्ति (Genitive/सम्बन्ध), बहुवचन; (जनानाम्/लोकानाम्) इत्यध्याहारः
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
परम-आयुःthe maximum lifespan
परम-आयुः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootपरम (प्रातिपदिक) + आयुस्/आयुः (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारयसमास (परमं आयुः); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन
शतम्a hundred (years)
शतम्:
Visheshana (विशेषण/परिमाण)
TypeNoun
Rootशत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom/Acc), एकवचन; परिमाणवाचक (measure)
तदाthen
तदा:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (temporal adverb)