Shloka 25
यज्ञप्रवर्तनम् (Yajña-pravartana) — The Institution/Commencement of Sacrifice in Dvāpara
Devanagari script
द्वापरेष्वभिवर्त्तन्ते मतिभेदाश्रयान्नृणाम् / मनसा कर्मणा वाचा कृच्छ्राद्वार्ता प्रसिद्ध्यति
Transliteration
dvāpareṣvabhivarttante matibhedāśrayānnṛṇām / manasā karmaṇā vācā kṛcchrādvārtā prasiddhyati
Translation
ద్వాపరయుగంలో మనుషుల మతభేదాలను ఆశ్రయించి విభేదాలు పెరుగుతాయి; మనసా, కర్మణా, వాచా—సంభాషణ కూడా కష్టంతోనే స్థిరపడుతుంది।
Word by Word
द्वापरेषुin the Dvāpara (age)
द्वापरेषु:
Adhikarana (अधिकरण/Locative)
TypeNoun
Rootद्वापर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th case), बहुवचन; 'द्वापर' = द्वापरयुग
अभिवर्तन्तेarise/occur
अभिवर्तन्ते:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootअभि√वृत् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन; आत्मनेपद
मतिभेदाश्रयात्from the basis of difference of opinions
मतिभेदाश्रयात्:
Hetu (हेतु/Cause; अपादान)
TypeNoun
Rootमति (प्रातिपदिक) + भेद (प्रातिपदिक) + आश्रय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th case), एकवचन; समासः—मतिभेदस्य आश्रयः (षष्ठी-तत्पुरुष), तस्मात् (ablative)
नृणाम्of men
नृणाम्:
Sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध/Genitive relation)
TypeNoun
Rootनृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th case), बहुवचन
मनसाby mind
मनसा:
Karana (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootमनस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd case), एकवचन
कर्मणाby action/deed
कर्मणा:
Karana (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootकर्मन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd case), एकवचन
वाचाby speech
वाचा:
Karana (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootवाच् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd case), एकवचन
कृच्छ्रात्with difficulty
कृच्छ्रात्:
Sambandha (क्रियाविशेषण/Adverbial-ablative)
TypeNoun
Rootकृच्छ्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (प्रायः), पञ्चमी (5th case), एकवचन; अव्ययीभावार्थे—कृच्छ्रात् = कृच्छ्रेण/कठिनतया (with difficulty)
वार्ताlivelihood/commerce (worldly activity)
वार्ता:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootवार्ता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st case), एकवचन
प्रसिद्ध्यतिbecomes established/prospers
प्रसिद्ध्यति:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootप्र√सिध् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद