Shloka 11
यज्ञप्रवर्तनम् (Yajña-pravartana) — The Institution/Commencement of Sacrifice in Dvāpara
Devanagari script
एको वेदश्चतुष्पाद्धि त्रेतास्विह विधीयते / संक्षयादायुपश्चैव व्यस्यते द्वापरेषु च
Transliteration
eko vedaścatuṣpāddhi tretāsviha vidhīyate / saṃkṣayādāyupaścaiva vyasyate dvāpareṣu ca
Translation
వేదం ఒక్కటే; కానీ త్రేతాయుగంలో ఇక్కడ అది నాలుగు పాదాలుగా విధించబడింది. ఆయుష్షు క్షయమవడంతో ద్వాపరయుగంలో అది విభజించబడింది.
Word by Word
एकःone
एकः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootएक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — adjective qualifying ‘vedaḥ’
वेदःVeda
वेदः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootवेद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — subject
चतुष्पात्fourfold
चतुष्पात्:
विशेषण (Adjectival/विशेषण)
TypeAdjective
Rootचतुस् (संख्या/प्रातिपदिक) + पाद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहिः (चत्वारः पादाः यस्य) — ‘four-footed/fourfold’
हिindeed
हि:
निपात (Particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (particle), बलार्थ
त्रेतासुin the Tretā (age)
त्रेतासु:
अधिकरण (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootत्रेता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), बहुवचन — Locative (in the Tretā [yugas])
इहhere
इह:
अधिकरण (Adverbial/अव्यय-प्रयोग)
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (adverb of place)
विधीयतेis ordained
विधीयते:
क्रिया (Verb/क्रिया)
TypeVerb
Rootवि-धा (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद, कर्मणि (passive) — ‘is arranged/ordained’
संक्षयात्from decline
संक्षयात्:
अपादान (Ablative cause/source/अपादान)
TypeNoun
Rootसंक्षय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन — Ablative (from diminution)
आयुषःof lifespan
आयुषः:
सम्बन्ध (Genitive relation/षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootआयुस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन — Genitive (of lifespan)
चand
च:
समुच्चय (Conjunction/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
एवindeed/just
एव:
निपात (Particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारण-अव्यय (restrictive particle)
व्यस्यतेis divided
व्यस्यते:
क्रिया (Verb/क्रिया)
TypeVerb
Rootवि-अस्/व्यस् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद, कर्मणि (passive) — ‘is divided/arranged separately’
द्वापरेषुin the Dvāpara (age)
द्वापरेषु:
अधिकरण (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootद्वापर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, बहुवचन — Locative (in the Dvāpara [yugas])
चand
च:
समुच्चय (Conjunction/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)