Shloka 18
Kiṃpuruṣa–Harivarṣa–Ilāvṛta-varṣa-varṇanam
Description of the Varṣas: Kiṃpuruṣa, Hari, and Ilāvṛta
Devanagari script
सहस्रमवगाढश्च तावदेव च विस्तृतः / पूर्वेण माल्यवाञ्छैलस्तत्प्रमाणः प्रकीर्त्तितः
Transliteration
sahasramavagāḍhaśca tāvadeva ca vistṛtaḥ / pūrveṇa mālyavāñchailastatpramāṇaḥ prakīrttitaḥ
Translation
అది ఒక సహస్ర యోజనముల లోతు కలిగి, అంతే విస్తారముగా ఉంది; తూర్పున మాల్యవాన్ శైలము కూడా అదే ప్రమాణమని కీర్తించబడింది।
Word by Word
सहस्रम्a thousand
सहस्रम्:
कर्म (extent as object/कर्म)
TypeNoun
Rootसहस्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; परिमाणार्थक
अवगाढःis deep (sunk down)
अवगाढः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootअव+गाढ (कृदन्त; √गाह् धातु, क्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (deep/sunk)
चand
च:
समुच्चय
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
तावत्the same amount
तावत्:
विशेषण (to कर्म/extent)
TypeAdjective
Rootतावत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; परिमाण-विशेषण (so much)
एवjust/indeed
एव:
अवधारण-निपात
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण
चand
च:
समुच्चय
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय
विस्तृतःis wide/extended
विस्तृतः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootवि+स्तृत (कृदन्त; √स्तृ धातु, क्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (expanded/wide)
पूर्वेणto the east
पूर्वेण:
देशाधिकरण (directional adjunct)
TypeIndeclinable
Rootपूर्व (प्रातिपदिक)
Formतृतीया (3rd/Instrumental) एकवचन-रूपेण दिशि अव्ययीभावार्थे (as an adverbial: on the east/by the east)
माल्यवान्Mālyavān
माल्यवान्:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमाल्यवत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; पर्वतनाम
शैलःmountain
शैलः:
कर्ता (apposition)
TypeNoun
Rootशैल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; माल्यवान् इत्यस्य अप्पोजिशन
तत्-प्रमाणःof that measure
तत्-प्रमाणः:
विशेषण (to कर्ता)
TypeAdjective
Rootतत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + प्रमाण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेषणम् (शैलः); तत्पुरुष (तस्य प्रमाणम् = of that measure)
प्रकीर्तितःis proclaimed/said
प्रकीर्तितः:
कर्मणि-क्रिया (passive predicate)
TypeAdjective
Rootप्र+कीर्तित (कृदन्त; √कीर्त्/√कृत्? causative √कीर्तय्, क्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त, कर्मणि प्रयोग (is declared)