Shloka 10
Kiṃpuruṣa–Harivarṣa–Ilāvṛta-varṣa-varṇanam
Description of the Varṣas: Kiṃpuruṣa, Hari, and Ilāvṛta
Devanagari script
न तत्र सूर्यस्तपति न तु जीर्यन्ति मानवाः / चन्द्रसूर्यै सनक्षत्रौ न प्रकाशाविला वृते
Transliteration
na tatra sūryastapati na tu jīryanti mānavāḥ / candrasūryai sanakṣatrau na prakāśāvilā vṛte
Translation
అక్కడ సూర్యుడు దహించడు, మనుష్యులు జీర్ణించరు; ఇలావృతంలో చంద్రసూర్యులు నక్షత్రాలతో కూడిన ప్రకాశమూ లేదు.
Word by Word
नnot
न:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय; निषेध
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक
सूर्यःthe sun
सूर्यः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसूर्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा (1st), एकवचन
तपतिshines/burns
तपति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootतप् (धातु)
Formलट् (वर्तमान); परस्मैपद; प्रथमपुरुष, एकवचन
नnot
न:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय; निषेध
तुindeed/but
तु:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; particle
जीर्यन्तिgrow old/decay
जीर्यन्ति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootजॄ (धातु)
Formलट् (वर्तमान); आत्मनेपद; प्रथमपुरुष, बहुवचन
मानवाःhumans
मानवाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमानव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा (1st), बहुवचन
चन्द्रसूर्यौthe moon and the sun
चन्द्रसूर्यौ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootचन्द्र + सूर्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा (1st), द्विवचन; समासः—द्वन्द्व (चन्द्र + सूर्य)
स-नक्षत्रौtogether with the stars
स-नक्षत्रौ:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootस (उपसर्ग/अव्यय) + नक्षत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा (1st), द्विवचन; अव्ययीभाव (सह/स- + नक्षत्र) — ‘with stars’ (qualifying candrasūryau)
नnot
न:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय; निषेध
प्रकाश-अविलौnot having obscured light
प्रकाश-अविलौ:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्रकाश + अविल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा (1st), द्विवचन; कर्मधारय (अविलः प्रकाशः) — ‘turbid/obscured light’ (as predicate for candrasūryau)
वृतेin the (region) Vṛta/Avṛta
वृते:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootवृत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; सप्तमी (7th), एकवचन; (स्थाने/वर्षे) ‘in Vṛta/Avṛta’ (textual reading uncertain)