Shloka 13
अग्निनिचयः (Agninichaya) / The Accumulation of Sacred Fire & the Classification of Pitṛs by Time-Order
Devanagari script
मासार्द्धमासस्थानेषु स्थानिनौ ऋतवो मताः / स्थानानां व्यतिरेकेण ज्ञेयाः स्थानागिमानिनः
Transliteration
māsārddhamāsasthāneṣu sthāninau ṛtavo matāḥ / sthānānāṃ vyatirekeṇa jñeyāḥ sthānāgimāninaḥ
Translation
మాసం మరియు అర్ధమాస స్థితుల్లో ఋతువులు అధిష్ఠాతలుగా భావించబడతాయి; స్థానభేదం ప్రకారం వారు ‘స్థానాభిమానులు’గా తెలుసుకోవాలి।
Word by Word
मास-अर्द्धमास-स्थानेषुin the positions of months and half-months
मास-अर्द्धमास-स्थानेषु:
Adhikarana (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootमास (प्रातिपदिक) + अर्द्धमास (प्रातिपदिक) + स्थान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (स्थान), सप्तमी (7th/Locative), बहुवचन; समाहार/निर्देशार्थ बहुपद-तत्पुरुषः (मासस्य च अर्द्धमासस्य च स्थानानि)
स्थानिनौthe two occupants/presiders
स्थानिनौ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootस्थानिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), द्विवचन
ऋतवःseasons
ऋतवः:
Karta (कर्ता/Subject/apposition)
TypeNoun
Rootऋतु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन
मताःare considered
मताः:
Karta (कर्ता/Predicate adjective)
TypeAdjective
Rootमन् (धातु) → मत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle: ‘considered’), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन
स्थानानाम्of the places/positions
स्थानानाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootस्थान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन
व्यतिरेकेणby separation/aside from
व्यतिरेकेण:
Hetu/Karana (हेतु/करण)
TypeNoun
Rootव्यतिरेक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन; अव्ययीभावार्थे ‘-ेण’ (by/with separation)
ज्ञेयाःshould be known
ज्ञेयाः:
Karta (कर्ता/Predicate adjective)
TypeAdjective
Rootज्ञा (धातु) → ज्ञेय (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formतव्यत्-प्रत्ययान्त कृदन्त (gerundive: ‘to be known’), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन
स्थान-अगि-मानिनःthose who identify with the positions (reading uncertain)
स्थान-अगि-मानिनः:
Visheshana (विशेषण/qualifier)
TypeAdjective
Rootस्थान (प्रातिपदिक) + अगि (प्रातिपदिक; पाठभेद/दुर्लभ) + मानिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; तत्पुरुष-समासः (स्थान-…-मानिनः = those identifying with the ‘place/position’); ‘अगि’ पदं दुरवगमम्/पाठान्तरसम्भवः