Shloka 72
Mauneya Devagandharva–Apsaras Vamsha-Kirtana
Catalogue of Mauneya Gandharvas and Apsarases
Devanagari script
भक्षार्थमिह लिप्संतौ चेरतुस्तौ निशाचरौ / इन्द्रस्यानुचरौ चैव क्षुब्धौ दृष्ट्वा ह्यतिष्ठताम्
Transliteration
bhakṣārthamiha lipsaṃtau ceratustau niśācarau / indrasyānucarau caiva kṣubdhau dṛṣṭvā hyatiṣṭhatām
Translation
భక్షణ కోరికతో ఆ ఇద్దరు నిశాచరులు ఇక్కడ సంచరించేవారు. ఇంద్రుని అనుచరులు వారిని చూసి క్షుబ్ధులై అక్కడే నిలిచిపోయారు.
Word by Word
भक्षार्थम्for food
भक्षार्थम्:
प्रयोजन (Prayojana/Purpose)
TypeIndeclinable
Rootभक्ष + अर्थ (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष (चतुर्थी/षष्ठी-अर्थे) used adverbially: 'भक्षस्य अर्थम्' = for the sake of eating
इहhere
इह:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Place, adverbial)
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
FormAdverb (देशवाचक अव्यय)
लिप्सन्तौwishing to obtain
लिप्सन्तौ:
क्रिया (Kriyā/Verbal predicate, participial)
TypeVerb
Rootलिप्स् (धातु, desiderative of लभ्) → लिप्सत् (कृदन्त)
Formवर्तमानकृदन्त (शतृ), Masculine, Nominative, Dual; desiderative sense: wishing to obtain
चेरतुःthey roamed
चेरतुः:
क्रिया (Kriyā/Verb)
TypeVerb
Rootचर् (धातु)
Formलङ् (Imperfect/Past), Parasmaipada, Prathama-puruṣa (3rd person), Dual
तौthose two
तौ:
कर्ता (Kartā/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormPronoun, Masculine, Nominative, Dual
निशाचरौnight-roamers (demons)
निशाचरौ:
कर्ता (Kartā/Subject, appositive)
TypeNoun
Rootनिशा + चर (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष: 'निशायां चरौ' (night-wanderers); Masculine, Nominative, Dual; apposition to 'तौ'
इन्द्रस्यof Indra
इन्द्रस्य:
सम्बन्ध (Sambandha/Genitive relation)
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Genitive (6th/षष्ठी), Singular
अनुचरौattendants
अनुचरौ:
कर्ता (Kartā/Subject, appositive)
TypeNoun
Rootअनु + चर (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Dual; 'followers/attendants' (of Indra)
चand
च:
सम्बन्ध/निपात (Conj.)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
FormConjunction (समुच्चय)
एवindeed
एव:
सम्बन्ध/निपात (Particle)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
FormParticle (निपात), emphasis
क्षुब्धौagitated, enraged
क्षुब्धौ:
कर्ता-विशेषण (Kartā-viśeṣaṇa)
TypeAdjective
Rootक्षुभ् (धातु) → क्षुब्ध (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (क्त), Masculine, Nominative, Dual; predicate adjective of 'तौ'
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
पूर्वकाल (Pūrvakāla/Anterior action)
TypeIndeclinable
Rootदृश् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund): having seen
हिindeed, for
हि:
सम्बन्ध/निपात (Particle)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
FormParticle (निपात), causal/emphatic
अतिष्ठताम्they stood still
अतिष्ठताम्:
क्रिया (Kriyā/Verb)
TypeVerb
Rootस्था (धातु)
Formलङ् (Imperfect/Past), Parasmaipada, Prathama-puruṣa (3rd person), Dual; from √स्था with augment a-: (they) stood/stopped