Adhyaya 8
Transmission of Bhāgavata Wisdom and Brahmā’s Vision of the Supreme Lord on Ananta
మైత్రేయుడు విదురుని వంశగౌరవం, భక్తిని సత్కరించి, శ్రవణ పరంపర ద్వారా భాగవత ప్రామాణ్యాన్ని స్థాపిస్తాడు—సంకర్షణుడు కుమారులకు ఉపదేశించాడు; సనత్కుమారుడు సాంఖ్యాయనునికి బోధించాడు; పరాశరుడు, బృహస్పతి శ్రవణం చేశారు; పరాశరుని నుండి మైత్రేయునికి, ఇప్పుడు విదురునికి ప్రసారం అవుతుంది। తరువాత కథ ప్రళయ జలాల్లోకి మారుతుంది; అంతఃశక్తి ఆశ్రయంగా అనంతశయ్యపై గర్భోదకశాయీ విష్ణువు శయనిస్తాడు; కాలశక్తి సృష్టి సూక్ష్మ తత్త్వాలను కదిలిస్తుంది। ప్రభువు నాభి నుండి విశ్వపద్మం ఉద్భవించి, అందులో బ్రహ్మ జన్మించి దిక్కులను పరిశీలించి చతుర్ముఖుడవుతాడు। పద్మనాళ మూలం దొరకక బాహ్య అన్వేషణ వదలి అంతర్ముఖ ధ్యాన-తపస్సు చేస్తాడు। దీర్ఘ తపస్సుతో హృదయంలోని ప్రభువును గ్రహించి, శేషునిపై శయనించిన హరి మహిమామయ రూపాన్ని దర్శిస్తాడు—రత్నాభరణాలు, శ్రీవత్సం, వనమాల, సుదర్శన రక్షణతో విరాజిల్లే రూపం। రజోగుణ ప్రేరణతో సృష్టి కారణాలను చూసి, స్తుతుల ద్వారా విసర్గాన్ని ఆరంభించేందుకు సిద్ధమవుతాడు; తదుపరి అధ్యాయంలో బ్రహ్మ స్తుతి ప్రవేశిస్తుంది।
Shlokas
Verse 1
मैत्रेय उवाच सत्सेवनीयो बत पूरुवंशो यल्लोकपालो भगवत्प्रधान: । बभूविथेहाजितकीर्तिमालां पदे पदे नूतनयस्यभीक्ष्णम् ॥ १ ॥
మైత్రేయ ముని అన్నారు—అహో! పూరువంశం సద్భక్తుల సేవకు యోగ్యమైనది; ఎందుకంటే ఆ వంశంలో లోకపాలుడివంటి రాజు కూడా భగవంతునికి పరమభక్తుడయ్యాడు. నీవు కూడా అదే వంశంలో జన్మించావు; నీ ప్రయత్నం వల్ల అజిత ప్రభువు కీర్తిమాల ప్రతి క్షణం, ప్రతి అడుగులో నూతనంగా నూతనంగా ప్రకాశిస్తోంది—ఇది ఆశ్చర్యం.
Verse 2
सोऽहं नृणां क्षुल्लसुखाय दु:खं महद्गतानां विरमाय तस्य । प्रवर्तये भागवतं पुराणं यदाह साक्षाद्भगवानृषिभ्य: ॥ २ ॥
కాబట్టి ఇప్పుడు నేను భాగవత పురాణాన్ని ప్రవచించడం ప్రారంభిస్తున్నాను; ఇది సాక్షాత్తు భగవంతుడు మహర్షులకు ఉపదేశించినది. అతి స్వల్ప సుఖం కోసం మహా దుఃఖాల్లో చిక్కుకున్న మనుష్యులకు ఆ దుఃఖం నుండి విరామం కలగాలని ఇది ఉద్దేశ్యం.
Verse 3
आसीनमुर्व्यां भगवन्तमाद्यं सङ्कर्षणं देवमकुण्ठसत्त्वम् । विवित्सवस्तत्त्वमत: परस्य कुमारमुख्या मुनयोऽन्वपृच्छन् ॥ ३ ॥
కొంతకాలం క్రితం, విశ్వం యొక్క అడుగుభాగంలో ఆసీనుడైన ఆద్య భగవంతుడు దేవుడు సంకర్షణుడు—అకుంఠ సత్త్వముగలవాడు—వద్ద, పరమ పరాత్పరుడైన వాసుదేవుని తత్త్వాన్ని తెలుసుకోవాలనే ఆసక్తితో, కుమారుల్లో ప్రధానుడు సనత్కుమారుడు మరియు ఇతర మహామునులు నీవు అడిగినట్లే సరిగ్గా ప్రశ్నించారు.
Verse 4
स्वमेव धिष्ण्यं बहु मानयन्तं यद्वासुदेवाभिधमामनन्ति । प्रत्यग्धृताक्षाम्बुजकोशमीष- दुन्मीलयन्तं विबुधोदयाय ॥ ४ ॥
ఆ సమయంలో భగవాన్ సంకర్షణుడు, పండితులు ‘వాసుదేవుడు’ అని పరమేశ్వరునిగా గౌరవించే స్వప్రభువునే ధ్యానిస్తూ ఉన్నాడు; మహర్షుల అభ్యుదయార్థం తన కమలనేత్రాలను స్వల్పంగా విప్పి వాక్యాన్ని ప్రారంభించాడు।
Verse 5
स्वर्धुन्युदार्द्रै: स्वजटाकलापै- रुपस्पृशन्तश्चरणोपधानम् । पद्मं यदर्चन्त्यहिराजकन्या: सप्रेमनानाबलिभिर्वरार्था: ॥ ५ ॥
వారు స్వర్గగంగ జలమార్గంగా దిగివచ్చినందున వారి జటలు తడిగా ఉన్నాయి; వారు ప్రభువు పాదాలకు ఆధారమైన పద్మాన్ని స్పర్శించారు—అదే పద్మాన్ని అహిరాజుని కుమార్తెలు శ్రేష్ఠ వరుడు లభించాలనే కోరికతో ప్రేమతో నానావిధ బలులతో ఆరాధిస్తారు।
Verse 6
मुहुर्गृणन्तो वचसानुराग- स्खलत्पदेनास्य कृतानि तज्ज्ञा: । किरीटसाहस्रमणिप्रवेक- प्रद्योतितोद्दामफणासहस्रम् ॥ ६ ॥
సనత్కుమారుడు మొదలైన నాలుగు కుమారులు, ప్రభువు దివ్యలీలలను తెలిసినవారు, ప్రేమతో నిండిన ఎన్నుకున్న పదాలతో లయబద్ధంగా పదేపదే స్తుతించారు; అప్పుడు వేల ఫణాలు ఎత్తుకున్న భగవాన్ సంకర్షణుని శిరోమణుల కాంతి దిక్కులన్నీ ప్రకాశింపజేసింది।
Verse 7
प्रोक्तं किलैतद्भगवत्तमेन निवृत्तिधर्माभिरताय तेन । सनत्कुमाराय स चाह पृष्ट: सांख्यायनायाङ्ग धृतव्रताय ॥ ७ ॥
ఈ శ్రీమద్భాగవత తాత్పర్యాన్ని భగవత్తముడైన సంకర్షణుడు, నివృత్తిధర్మంలో రతుడైన సనత్కుమారునికి ఉపదేశించాడు; ఓ ప్రియమా, తరువాత ధృతవ్రతుడైన సాంఖ్యాయన ముని అడిగినప్పుడు సనత్కుమారుడు సంకర్షణుని నుండి విన్నట్లే భాగవతాన్ని వివరించాడు।
Verse 8
सांख्यायन: पारमहंस्यमुख्यो विवक्षमाणो भगवद्विभूती: । जगाद सोऽस्मद्गुरवेऽन्विताय पराशरायाथ बृहस्पतेश्च ॥ ८ ॥
సాంఖ్యాయన ముని పరమహంసులలో ప్రధానుడు; ఆయన శ్రీమద్భాగవత ప్రకారం భగవంతుని విభూతులను వర్ణిస్తున్నప్పుడు, యాదృచ్ఛికంగా నా గురువు పరాశరుడు మరియు బృహస్పతి—ఇద్దరూ అది విన్నారు।
Verse 9
प्रोवाच मह्यं स दयालुरुक्तो मुनि: पुलस्त्येन पुराणमाद्यम् । सोऽहं तवैतत्कथयामि वत्स श्रद्धालवे नित्यमनुव्रताय ॥ ९ ॥
పులస్త్య ముని ఉపదేశించిన ప్రకారమే దయాళువైన పరాశర మహర్షి నాకు పురాణాలలో శ్రేష్ఠమైన ఈ భాగవతాన్ని ఉపదేశించాడు. ఓ వత్సా, నీవు నిత్యం శ్రద్ధావంతుడవు, నా అనువ్రతుడవు; అందుకే నేను విన్నట్లే నీకు చెప్పుచున్నాను.
Verse 10
उदाप्लुतं विश्वमिदं तदासीद् यन्निद्रयामीलितदृङ् न्यमीलयत् । अहीन्द्रतल्पेऽधिशयान एक: कृतक्षण: स्वात्मरतौ निरीह: ॥ १० ॥
ఆ సమయంలో మూడు లోకాలు జలంలో మునిగిపోయాయి. గర్భోదకశాయీ విష్ణువు ఒంటరిగా అనంత శేషుని శయ్యపై శయనించాడు; అంతరంగ శక్తిలో నిద్రించినట్లు కనిపించినా బాహ్యశక్తి క్రియల నుండి నిరీహుడై ఉండి, ఆయన కళ్ళు పూర్తిగా మూసుకోలేదు.
Verse 11
सोऽन्त:शरीरेऽर्पितभूतसूक्ष्म: कालात्मिकां शक्तिमुदीरयाण: । उवास तस्मिन् सलिले पदे स्वे यथानलो दारुणि रुद्धवीर्य: ॥ ११ ॥
ప్రభువు సమస్త జీవులను వారి సూక్ష్మ శరీరాలతో తన అంతరంగంలో నిలిపి, కాలాత్మక శక్తిని ప్రేరేపిస్తూ, ప్రళయ జలంలో తన స్వస్థానంలోనే నివసించాడు—ఎలా ఇంధనకట్టెలో అగ్ని బలం లోపలే దాగి ఉంటుందో అలా.
Verse 12
चतुर्युगानां च सहस्रमप्सु स्वपन् स्वयोदीरितया स्वशक्त्या । कालाख्ययासादितकर्मतन्त्रो लोकानपीतान्ददृशे स्वदेहे ॥ १२ ॥
ప్రభువు తన స్వయంగా ప్రేరేపిత అంతరంగ శక్తిచేత జలంలో నిద్రించినట్లుగా చతుర్యుగాల వెయ్యి చక్రాల పాటు శయనించాడు. కాలశక్తి ప్రేరణతో జీవుల కర్మతంత్రం మళ్లీ వికసించగా, ఆయన తన దివ్య దేహాన్ని నీలవర్ణంగా దర్శించాడు.
Verse 13
तस्यार्थसूक्ष्माभिनिविष्टदृष्टे- रन्तर्गतोऽर्थो रजसा तनीयान् । गुणेन कालानुगतेन विद्ध: सूष्यंस्तदाभिद्यत नाभिदेशात् ॥ १३ ॥
సృష్టి అనే సూక్ష్మ విషయంపై ప్రభువు దృష్టి నిమగ్నమై ఉండగా, అంతర్గతమైన ఆ సూక్ష్మ తత్త్వం రజోగుణంతో కలత చెందింది. కాలానుగుణమైన గుణ ప్రభావంతో అది చీల్చబడినట్లై, ఎండిపోతున్నట్లుగా ప్రభువు నాభి ప్రాంతాన్ని ఛేదించి బయటపడింది.
Verse 14
स पद्मकोश: सहसोदतिष्ठत् कालेन कर्मप्रतिबोधनेन । स्वरोचिषा तत्सलिलं विशालं विद्योतयन्नर्क इवात्मयोनि: ॥ १४ ॥
జీవుల కర్మఫల సమష్టి రూపమైన ఆ పద్మకోశము అకస్మాత్తుగా ఉద్భవించింది; భగవాన్ విష్ణువు పరమ సంకల్పముచే అది సూర్యునివలె ప్రకాశించి ప్రళయపు విస్తార జలాన్ని శోషించసాగింది।
Verse 15
तल्लोकपद्मं स उ एव विष्णु: प्रावीविशत्सर्वगुणावभासम् । तस्मिन् स्वयं वेदमयो विधाता स्वयम्भुवं यं स्म वदन्ति सोऽभूत् ॥ १५ ॥
ఆ విశ్వపద్మములో స్వయంగా భగవాన్ విష్ణువు పరమాత్మరూపముగా ప్రవేశించాడు; అది సర్వగుణాలతో పరిపూర్ణమైనప్పుడు వేదమయ విధాత—స్వయంభువు అని పిలువబడే బ్రహ్మ—ఉద్భవించాడు।
Verse 16
तस्यां स चाम्भोरुहकर्णिकाया- मवस्थितो लोकमपश्यमान: । परिक्रमन् व्योम्नि विवृत्तनेत्र- श्चत्वारि लेभेऽनुदिशं मुखानि ॥ १६ ॥
పద్మకర్ణికలో ఉన్న బ్రహ్మకు లోకము కనబడలేదు; అందుచేత ఆయన ఆకాశములో పరిభ్రమిస్తూ, నాలుగు దిశలవైపు నేత్రాలను తిప్పుతూ, దిశల ప్రకారం నాలుగు ముఖాలను పొందాడు।
Verse 17
तस्माद्युगान्तश्वसनावघूर्ण- जलोर्मिचक्रात्सलिलाद्विरूढम् । उपाश्रित: कञ्जमु लोकतत्त्वं नात्मानमद्धाविददादिदेव: ॥ १७ ॥
ఆ పద్మమును ఆశ్రయించిన ఆదిదేవ బ్రహ్మకు సృష్టితత్త్వమును, పద్మమును, తనను తాను కూడా యథార్థంగా గ్రహించలేకపోయాడు; యుగాంతమున ప్రళయవాయువు వీచి జలమును, పద్మమును మహా వలయ తరంగాలలో తిప్పసాగింది।
Verse 18
क एष योऽसावहमब्जपृष्ठ एतत्कुतो वाब्जमनन्यदप्सु । अस्ति ह्यधस्तादिह किञ्चनैत- दधिष्ठितं यत्र सता नु भाव्यम् ॥ १८ ॥
అజ్ఞానముచే బ్రహ్మ ఇలా ఆలోచించాడు—ఈ పద్మపీఠంపై ఉన్న నేను ఎవరు? ఈ పద్మము ఎక్కడి నుండి మొలిచింది? తప్పక క్రింద ఏదో ఉంది; ఈ పద్మము పుట్టిన మూలము నీటిలోనే ఉండాలి।
Verse 19
स इत्थमुद्वीक्ष्य तदब्जनाल- नाडीभिरन्तर्जलमाविवेश । नार्वाग्गतस्तत्खरनालनाल- नाभिं विचिन्वंस्तदविन्दताज: ॥ १९ ॥
ఇలా విచారించిన బ్రహ్మదేవుడు కమలదండంలోని నాళాల ద్వారా జలంలోకి ప్రవేశించాడు. విష్ణునాభికి దగ్గరగా వెళ్లినా ఆ కమలమూలాన్ని కనుగొనలేకపోయాడు.
Verse 20
तमस्यपारे विदुरात्मसर्गं विचिन्वतोऽभूत्सुमहांस्त्रिणेमि: । यो देहभाजां भयमीरयाण: परिक्षिणोत्यायुरजस्य हेति: ॥ २० ॥
ఓ విదురా! ఇలా తన ఉద్భవాన్ని అన్వేషిస్తూ బ్రహ్మదేవునికి మహాకాలం ఎదురైంది—విష్ణువు చేతిలోని శాశ్వత చక్రం—అది దేహధారుల హృదయాల్లో మరణభయాన్ని రేపుతుంది.
Verse 21
ततो निवृत्तोऽप्रतिलब्धकाम: स्वधिष्ण्यमासाद्य पुन: स देव: । शनैर्जितश्वासनिवृत्तचित्तो न्यषीददारूढसमाधियोग: ॥ २१ ॥
తర్వాత కోరుకున్న గమ్యం లభించక, ఆ అన్వేషణను విరమించి ఆయన మళ్లీ తన ఆసనం—కమలశిఖరానికి—వచ్చాడు. శ్వాసను నియంత్రించి, చిత్తాన్ని నిలిపి, సమాధియోగంలో కూర్చున్నాడు.
Verse 22
कालेन सोऽज: पुरुषायुषाभि- प्रवृत्तयोगेन विरूढबोध: । स्वयं तदन्तर्हृदयेऽवभात- मपश्यतापश्यत यन्न पूर्वम् ॥ २२ ॥
బ్రహ్మదేవుని వంద సంవత్సరాల చివరికి, ధ్యానయోగం పరిపూర్ణమై జ్ఞానం వికసించింది. అప్పుడు ఆయన తన హృదయంలో అంతర్లీనంగా ప్రకాశించే పరమపురుషుణ్ని దర్శించాడు; ముందెప్పుడూ ఎంత ప్రయత్నించినా చూడలేకపోయినవాడిని.
Verse 23
मृणालगौरायतशेषभोग- पर्यङ्क एकं पुरुषं शयानम् । फणातपत्रायुतमूर्धरत्न- द्युभिर्हतध्वान्तयुगान्ततोये ॥ २३ ॥
బ్రహ్మదేవుడు చూశాడు: ప్రళయజలంపై శేషనాగుని విస్తారమైన, మృణాళంలా తెల్లని శయ్యపై ఏకాకిగా పరమపురుషుడైన భగవంతుడు శయనించి ఉన్నాడు. శేషుని ఫణాలపై ఉన్న రత్నాల కాంతి ఆ ప్రాంతపు చీకటిని తొలగించి అంతటా వెలుగునింపింది.
Verse 24
प्रेक्षां क्षिपन्तं हरितोपलाद्रे: सन्ध्याभ्रनीवेरुरुरुक्ममूर्ध्न: । रत्नोदधारौषधिसौमनस्य वनस्रजो वेणुभुजाङ्घ्रि पाङ्घ्रे : ॥ २४ ॥
ప్రభువుని దివ్య దేహకాంతి హరితోపల పర్వతపు అందాన్ని కూడా తక్కువచేసింది. సంధ్యామేఘాలతో అలంకరించబడిన ఆ పర్వతం ఎంత అందంగా ఉన్నా, ప్రభువుని పీతాంబరం దాని సౌందర్యాన్ని మించిపోయింది. శిఖరంలోని స్వర్ణం కూడా రత్నాలతో మెరిసే ప్రభువుని శిరోభూషణం ఎదుట మసకబారింది. జలపాతాలు, ఔషధులు, పుష్పవనాలు మాలలవలె కనిపించినా, రత్నముత్యాలు, తులసీదళాలు, పుష్పమాలలతో అలంకరితమైన ప్రభువుని మహారూపం, భుజాలు, పాదాలు ఆ దృశ్యాన్నే మించాయి.
Verse 25
आयामतो विस्तरत: स्वमान- देहेन लोकत्रयसंग्रहेण । विचित्रदिव्याभरणांशुकानां कृतश्रियापाश्रितवेषदेहम् ॥ २५ ॥
ఆయామంలోను విస్తారంలోను అనంతమైన ఆయన స్వప్రకాశ దివ్యదేహం, ఊర్ధ్వ-మధ్య-అధో అనే మూడు లోకాలను తనలోనే ఆవరించి నిలిచింది. అపూర్వ వస్త్రాలు, విచిత్రమైన దివ్యాభరణాలు ఆయన శరీరాన్ని స్వయంగా తేజోమయంగా చేసి, సముచిత అలంకారంతో పరమశ్రీతో ప్రకాశింపజేశాయి.
Verse 26
पुंसां स्वकामाय विविक्तमार्गै- रभ्यर्चतां कामुदुघाङ्घ्रि पद्मम् । प्रदर्शयन्तं कृपया नखेन्दु- मयूखभिन्नाङ्गुलिचारुपत्रम् ॥ २६ ॥
భౌతిక కలుషం లేని శుద్ధభక్తితో ఏకాంత మార్గంలో ఆయనను ఆరాధించే వారికి ప్రభువుని పాదపద్మం సమస్త వరాలను ప్రసాదించేది. ప్రభువు కృపచేత తన పాదపద్మాన్ని పైకి ఎత్తి చూపించాడు; చంద్రసమమైన నఖాల నుండి వెలువడిన దివ్య కిరణాలు, ఆ పాదంలోని వేళ్లను పుష్పపు అందమైన రేకుల్లా మెరిపించాయి.
Verse 27
मुखेन लोकार्तिहरस्मितेन परिस्फुरत्कुण्डलमण्डितेन । शोणायितेनाधरबिम्बभासा प्रत्यर्हयन्तं सुनसेन सुभ्र्वा ॥ २७ ॥
లోకుల దుఃఖాన్ని తొలగించే మధురస్మితంతో కూడిన తన ముఖంతో ప్రభువు భక్తుల సేవను స్వీకరించాడు. మెరిసే కుండలాలతో అలంకరితమైన ఆయన ముఖం, ఎర్రని అధరాల కాంతి, సుందర నాసిక మరియు మనోహర భ్రూవుల సౌందర్యంతో అత్యంత హృద్యంగా ప్రకాశించింది; ఆ స్మితం భక్తుల బాధను శమింపజేసింది.
Verse 28
कदम्बकिञ्जल्कपिशङ्गवाससा स्वलंकृतं मेखलया नितम्बे । हारेण चानन्तधनेन वत्स श्रीवत्सवक्ष:स्थलवल्लभेन ॥ २८ ॥
ఓ ప్రియ విదురా! ప్రభువుని నడుము కదంబ పుష్పపు కేశరధూళి వలె పసుపు వస్త్రంతో కప్పబడి, సుందరంగా అలంకరించిన మేఖలతో చుట్టబడి ఉంది. ఆయన వక్షస్థలంపై శ్రీవత్స చిహ్నం ప్రకాశించింది; అపార విలువైన హారం ఆ వక్షాన్ని మరింత శోభింపజేసింది.
Verse 29
परार्ध्यकेयूरमणिप्रवेक- पर्यस्तदोर्दण्डसहस्रशाखम् । अव्यक्तमूलं भुवनाङ्घ्रि पेन्द्र- महीन्द्रभोगैरधिवीतवल्शम् ॥ २९ ॥
చందనవృక్షం సువాసన పుష్పశాఖలతో అలంకృతమై ఉన్నట్లే, ప్రభువు దివ్యదేహం అమూల్య మణి-মుత్యాలు, కేయూరాదులతో శోభించింది. ఆయన స్వయంస్థితుడు, జగదధిపతి; అనంతశేషుని ఫణాల ఛత్రచాయలో ఆవృతుడై ఉన్నాడు।
Verse 30
चराचरौको भगवन्महीध्र- महीन्द्रबन्धुं सलिलोपगूढम् । किरीटसाहस्रहिरण्यशृङ्ग- माविर्भवत्कौस्तुभरत्नगर्भम् ॥ ३० ॥
భగవంతుడు చరాచర సమస్త జీవులకు ఆశ్రయధామమై, మహాపర్వతంలా నిలిచాడు. ఆయన నాగులకు మిత్రుడు; ఎందుకంటే అనంతశేషుడు ఆయన సఖ-సేవకుడు. పర్వతానికి వేల స్వర్ణశిఖరాలున్నట్లే, అనంతుని స్వర్ణకిరీటధారి ఫణాలు దర్శనమిచ్చాయి; కౌస్తుభాది రత్నాలతో ఆయన దివ్యదేహం రత్నగర్భమైంది. ప్రళయజలంలో ఆయన కొన్నిసార్లు నిమగ్నుడై కనిపిస్తాడు।
Verse 31
निवीतमाम्नायमधुव्रतश्रिया स्वकीर्तिमय्या वनमालया हरिम् । सूर्येन्दुवाय्वग्न्यगमं त्रिधामभि: परिक्रमत्प्राधनिकैर्दुरासदम् ॥ ३१ ॥
బ్రహ్మదేవుడు పర్వతాకారంగా దర్శనమైన ఆ రూపాన్ని చూసి—ఇయనే హరి, పరమేశ్వరుడని నిర్ణయించాడు. ఆయన వక్షస్థలంలోని వనమాల మధుర గానంతో వేదజ్ఞానమయ కీర్తిని ప్రకటిస్తూ అపూర్వంగా శోభించింది. సుదర్శనచక్ర రక్షణలో ఆయన ఉన్నందున సూర్యుడు, చంద్రుడు, వాయువు, అగ్ని మొదలైనవీ ఆయనకు చేరలేవు।
Verse 32
तर्ह्येव तन्नाभिसर:सरोज- मात्मामम्भ: श्वसनं वियच्च । ददर्श देवो जगतो विधाता नात: परं लोकविसर्गदृष्टि: ॥ ३२ ॥
అప్పుడే జగద్విధాత బ్రహ్మదేవుడు ప్రభువును దర్శించి, అదే సమయంలో సృష్టివైపు కూడా దృష్టి సారించాడు. విష్ణువు నాభిలోని సరస్సు, అందులోని కమలం, ప్రళయజలం, శోషించే వాయువు, ఆకాశం—ఇవన్నీ అతనికి స్పష్టంగా కనిపించాయి; సృష్టిదృష్టి దీనికి మించి సాగలేదు।
Verse 33
स कर्मबीजं रजसोपरक्त: प्रजा: सिसृक्षन्नियदेव दृष्ट्वा । अस्तौद्विसर्गाभिमुखस्तमीड्य- मव्यक्तवर्त्मन्यभिवेशितात्मा ॥ ३३ ॥
రజోగుణంతో ఆవరితుడైన బ్రహ్మదేవునిలో సృష్టి చేయాలనే ఆకాంక్ష ఉద్భవించింది. భగవంతుడు సూచించిన సృష్టికారణాలను దర్శించి, అతడు ద్వితీయసర్గం వైపు ఉन्मుఖుడై, సృజనభావ మార్గంలో స్థిరమై, స్తుత్యుడైన ఆ ప్రభువుకు వినయప్రార్థనలు అర్పించసాగాడు।
Frequently Asked Questions
Because Bhāgavata-jñāna is not presented as speculation but as śabda-pramāṇa received through realized transmitters. The chapter foregrounds epistemic authority: the same truth is preserved by faithful hearing, and its purpose is compassion—liberating beings trapped in great misery for tiny pleasures.
Brahmā’s failure in external investigation teaches the limit of sensory and intellectual search. He returns to the lotus, restrains objectives, and performs deep meditation (tapas/samādhi). Only when the Lord reveals Himself within the heart does Brahmā gain true knowledge—showing that creation-knowledge depends on surrender and divine grace, not mere exploration.
Garbhodakaśāyī Viṣṇu is the Purusha expansion who enters each universe, from whom the cosmic lotus and Brahmā arise. His ‘rest’ on Ananta in pralaya symbolizes transcendence over material guṇas while still governing them: the jīvas remain in subtle suspension, and kāla later agitates prakṛti for the next cycle of manifestation.