Adhyaya 5

Verse 1

श्री शुक उवाच द्वारि द्युनद्या ऋषभ: कुरूणां मैत्रेयमासीनमगाधबोधम् । क्षत्तोपसृत्याच्युतभावसिद्ध: पप्रच्छ सौशील्यगुणाभितृप्त: ॥ १ ॥

శ్రీశుకుడు పలికెను—కురువంశ శ్రేష్ఠుడైన విదురుడు, అచ్యుతభక్తిలో సిద్ధుడై, దివ్య గంగాద్వారమైన (హరిద్వార్) స్థలమునకు చేరెను; అక్కడ అగాధబోధుడైన మహర్షి మైత్రేయుడు ఆసీనుడై యుండెను. సౌశీల్యగుణములతో తృప్తుడైన విదురుడు సమీపించి ప్రశ్నించెను।

Verse 2

विदुर उवाच सुखाय कर्माणि करोति लोको न तै: सुखं वान्यदुपारमं वा । विन्देत भूयस्तत एव दु:खं यदत्र युक्तं भगवान् वदेन्न: ॥ २ ॥

విదురుడు అన్నాడు—ఓ మహర్షీ, లోకము సుఖం కోసం కర్మలు చేస్తుంది; కానీ వాటివల్ల నిజమైన సుఖమూ, తృప్తియూ, దుఃఖశమనమూ లభించదు; బదులుగా దుఃఖమే పెరుగుతుంది. కాబట్టి నిజసుఖానికి ఎలా జీవించాలో దయచేసి ఉపదేశించండి.

Verse 3

जनस्य कृष्णाद्विमुखस्य दैवा- दधर्मशीलस्य सुदु:खितस्य । अनुग्रहायेह चरन्ति नूनं भूतानि भव्यानि जनार्दनस्य ॥ ३ ॥

హే ప్రభూ, కృష్ణుని నుండి విముఖులై దైవవశాత్ అధర్మంలో నిమగ్నమై తీవ్ర దుఃఖంలో ఉన్న జనులపై కరుణ చూపుటకే జనార్దనుని శుభభక్తులు ఈ భూమిపై సంచరిస్తారు.

Verse 4

तत्साधुवर्यादिश वर्त्म शं न: संराधितो भगवान् येन पुंसाम् । हृदि स्थितो यच्छति भक्तिपूते ज्ञानं सतत्त्वाधिगमं पुराणम् ॥ ४ ॥

కాబట్టి, ఓ సాధుశ్రేష్ఠా, మాకు శ్రేయస్కరమైన మార్గాన్ని ఉపదేశించండి; దానివల్ల భగవంతుడు ప్రసన్నుడవుతాడు. ఆయన అందరి హృదయాల్లో నివసించి, భక్తితో శుద్ధులైన వారికి అంతరంగంగా పురాతన వైదిక తత్త్వజ్ఞానాన్ని ప్రసాదిస్తాడు.

Verse 5

करोति कर्माणि कृतावतारो यान्यात्मतन्त्रो भगवांस्त्र्यधीश: । यथा ससर्जाग्र इदं निरीह: संस्थाप्य वृत्तिं जगतो विधत्ते ॥ ५ ॥

ఓ మహర్షీ, దయచేసి వర్ణించండి—త్రిలోకాల అధీశ్వరుడు, స్వతంత్రుడు, నిరీహుడు అయిన భగవంతుడు అవతారాలు ధరించి ఏ ఏ లీలాకర్మలు చేస్తాడో; అలాగే ఆది లో ఈ జగత్తును ఎలా సృష్టించి, దాని స్థితి కోసం నియమబద్ధ వ్యవస్థను ఎలా ఏర్పాటు చేశాడో.

Verse 6

यथा पुन: स्वे ख इदं निवेश्य शेते गुहायां स निवृत्तवृत्ति: । योगेश्वराधीश्वर एक एत- दनुप्रविष्टो बहुधा यथासीत् ॥ ६ ॥

ఆయన తన స్వంత ‘ఖ’—ఆకాశరూప అంతఃస్థానంలో సమస్త సృష్టిని నిలిపి గుహలో శయనిస్తాడు; ఆయనకు నిర్వహణ కోసం శ్రమ అవసరం లేదు, ఎందుకంటే ఆయన యోగేశ్వరులకూ అధీశ్వరుడు, ఏకైక స్వామి. ఈ సృష్టిలో ప్రవేశించి అనేక జీవరూపాలుగా వ్యక్తమయ్యినా, జీవుల నుండి ఆయన సర్వథా భిన్నుడు.

Verse 7

क्रीडन् विधत्ते द्विजगोसुराणां क्षेमाय कर्माण्यवतारभेदै: । मनो न तृप्यत्यपि श‍ृण्वतां न: सुश्लोकमौलेश्चरितामृतानि ॥ ७ ॥

భగవంతుడు వివిధ అవతారభేదాలతో ద్విజులు, గోవులు, దేవతల క్షేమార్థం లీలాకర్మలను నిర్వహిస్తాడు. మేము నిరంతరం విన్నా ఆయన దివ్య చరితామృతంతో మనస్సు తృప్తి చెందదు।

Verse 8

यैस्तत्त्वभेदैरधिलोकनाथो लोकानलोकान् सह लोकपालान् । अचीक्लृपद्यत्र हि सर्वसत्त्व- निकायभेदोऽधिकृत: प्रतीत: ॥ ८ ॥

తత్త్వభేదాల ప్రకారం సమస్త లోకాధిపతి లోకాలు, నివాసస్థానాలు మరియు వాటి పాలకులను సృష్టించాడు. జీవులు గుణకర్మానుసారంగా వివిధ వర్గాలుగా నియమితులై ఉన్నారు।

Verse 9

येन प्रजानामुत आत्मकर्म- रूपाभिधानां य भिदां व्यधत्त । नारायणो विश्वसृगात्मयोनि- रेतच्च नो वर्णय विप्रवर्य ॥ ९ ॥

హే విప్రవర్యా! విశ్వసృష్టికర్త, స్వయంభూ నారాయణుడు జీవుల స్వభావం, కర్మ, రూపం, లక్షణాలు, పేర్లలో భేదాలను ఎలా సృష్టించాడో దయచేసి వివరించండి।

Verse 10

परावरेषां भगवन् व्रतानि श्रुतानि मे व्यासमुखादभीक्ष्णम् । अतृप्नुम क्षुल्लसुखावहानां तेषामृते कृष्णकथामृतौघात् ॥ १० ॥

హే భగవన్! వ్యాసదేవుని ముఖం నుండి పరా-అపర స్థితులు, వ్రతాలు గురించి నేను పదేపదే విన్నాను. తుచ్ఛ సుఖాన్ని ఇచ్చే ఆ విషయాల పట్ల నేను తృప్తుడనయ్యాను; కానీ కృష్ణకథామృత ప్రవాహం లేక ఏదీ నన్ను సంతృప్తిపరచదు।

Verse 11

कस्तृप्नुयात्तीर्थपदोऽभिधानात् सत्रेषु व: सूरिभिरीड्यमानात् । य: कर्णनाडीं पुरुषस्य यातो भवप्रदां गेहरतिं छिनत्ति ॥ ११ ॥

తీర్థపదుడైన ప్రభువు నామాన్ని సమృద్ధిగా వినకుండా ఎవరు తృప్తి చెందగలరు? ఆయన మహర్షులు, భక్తులు యజ్ఞసత్రాలలో స్తుతిస్తారు. ఆయన కథ చెవుల మార్గంగా ప్రవేశించి గృహాసక్తి అనే బంధనాన్ని కోసివేస్తుంది।

Verse 12

मुनिर्विवक्षुर्भगवद्गुणानां सखापि ते भारतमाह कृष्ण: । यस्मिन्नृणां ग्राम्यसुखानुवादै- र्मतिर्गृहीता नु हरे: कथायाम् ॥ १२ ॥

ఓ భారతా! నీ సఖుడు ముని కృష్ణద్వైపాయన వ్యాసుడు మహాభారతంలో భగవంతుని దివ్య గుణాలను వర్ణించాడు; ప్రజల గ్రామ్యసుఖకథలపై ఆసక్తిని ఆధారంగా చేసుకొని వారి మనస్సును కృష్ణకథ వైపు తిప్పడమే ఉద్దేశ్యం.

Verse 13

सा श्रद्दधानस्य विवर्धमाना विरक्तिमन्यत्र करोति पुंस: । हरे: पदानुस्मृतिनिर्वृतस्य समस्तदु:खाप्ययमाशु धत्ते ॥ १३ ॥

శ్రద్ధతో నిత్యం కృష్ణకథ వినాలని కోరుకునేవాడిలో ఇతర విషయాలపై విరక్తి క్రమంగా పెరుగుతుంది; శ్రీకృష్ణుని పదపద్మాలను నిరంతరం స్మరించి పరమానందంలో నిలిచిన భక్తుని సమస్త దుఃఖాలు వెంటనే నశిస్తాయి.

Verse 14

ताञ्छोच्यशोच्यानविदोऽनुशोचे हरे: कथायां विमुखानघेन । क्षिणोति देवोऽनिमिषस्तु येषा- मायुर्वृथावादगतिस्मृतीनाम् ॥ १४ ॥

ఓ మునీ! పాపకర్మల వల్ల హరికథకు విముఖులై మహాభారత ప్రయోజనాన్ని తెలియని వారు దయనీయులు; నేనూ వారిని కరుణిస్తాను, ఎందుకంటే తర్కవాదాలు, ఊహాత్మక లక్ష్యాలు, వివిధ కర్మకాండ విధానాల్లో మునిగి వారి ఆయుష్షును అనిమేష కాలం వృథాగా క్షీణింపజేస్తుంది.

Verse 15

तदस्य कौषारव शर्मदातु- र्हरे: कथामेव कथासु सारम् । उद्‍धृत्य पुष्पेभ्य इवार्तबन्धो शिवाय न: कीर्तय तीर्थकीर्ते: ॥ १५ ॥

ఓ మైత్రేయా, ఓ ఆర్తబంధూ! సమస్త కథలలో సారం హరికథ మాత్రమే; అది లోకమంతటికీ మంగళకరం. కాబట్టి తేనెటీగ పూల నుంచి తేనె సేకరించినట్లు, సారాన్ని తీసుకొని తీర్థకీర్తి భగవంతుని మహిమను మాకు కీర్తించండి.

Verse 16

स विश्वजन्मस्थितिसंयमार्थे कृतावतार: प्रगृहीतशक्ति: । चकार कर्माण्यतिपूरुषाणि यानीश्वर: कीर्तय तानि मह्यम् ॥ १६ ॥

విశ్వసృష్టి, స్థితి, సంహారార్థం సంపూర్ణ శక్తితో అవతారాలు స్వీకరించిన పరమ నియంత్రకుడైన భగవంతుని అతిమానవ దివ్య లీలాకర్మలను దయచేసి నాకు కీర్తించండి.

Verse 17

श्री शुक उवाच स एवं भगवान् पृष्ट: क्षत्‍त्रा कौषारवो मुनि: । पुंसां नि:श्रेयसार्थेन तमाह बहुमानयन् ॥ १७ ॥

శ్రీ శుకదేవ గోస్వామి అన్నారు—విదురుడు అడిగిన ప్రశ్నకు మహర్షి మైత్రేయుడు అతనిని మహా గౌరవంతో సత్కరించి, సమస్త జనుల పరమ శ్రేయస్సుకోసం ఉపదేశం ప్రారంభించాడు।

Verse 18

मैत्रेय उवाच साधु पृष्टं त्वया साधो लोकान् साध्वनुगृह्णता । कीर्तिं वितन्वता लोके आत्मनोऽधोक्षजात्मन: ॥ १८ ॥

శ్రీ మైత్రేయుడు అన్నాడు—ఓ సాధు విదురా! నీవు శుభప్రశ్న అడిగావు. లోకాలను అనుగ్రహిస్తూ, అధోక్షజుని ధ్యానంలో లీనమైన నీ మనస్సు కీర్తిని విస్తరింపజేసి, నన్ను మరియు జగత్తును ఉపకరించావు।

Verse 19

नैतच्चित्रं त्वयि क्षत्तर्बादरायणवीर्यजे । गृहीतोऽनन्यभावेन यत्त्वया हरिरीश्वर: ॥ १९ ॥

ఓ క్షత్తా (విదురా)! నీవు బాదరాయణుడు వ్యాసుని వీర్యజుడవు; అందుచేత అనన్య భావంతో హరి-ఈశ్వరుని స్వీకరించినందులో ఆశ్చర్యం లేదు।

Verse 20

माण्डव्यशापाद्भगवान् प्रजासंयमनो यम: । भ्रातु: क्षेत्रे भुजिष्यायां जात: सत्यवतीसुतात् ॥ २० ॥

మాండవ్య ముని శాపం వల్ల ప్రాణుల నియమకర్త అయిన భగవాన్ యమరాజు నీవు ఇప్పుడు విదురుడవయ్యావు. సత్యవతీ సుతుడు వ్యాసుడు తన అన్నయ్య క్షేత్రంలో ఉన్న భుజిష్యా (పోషిత భార్య) గర్భంలో నిన్ను జన్మింపజేశాడు।

Verse 21

भवान् भगवतो नित्यं सम्मत: सानुगस्य ह । यस्य ज्ञानोपदेशाय मादिशद्भगवान् व्रजन् ॥ २१ ॥

నీవు భగవంతుని నిత్య పరిషదుల్లో ఒకడవు; అందుచేత ఆయనకు నీవు ప్రీతిపాత్రుడవు. నీకు జ్ఞానోపదేశం చేయుటకై భగవాన్ తన ధామానికి వెళ్తూ నాకు ఆజ్ఞాపించాడు।

Verse 22

अथ ते भगवल्लीला योगमायोरुबृंहिता: । विश्वस्थित्युद्भवान्तार्था वर्णयाम्यनुपूर्वश: ॥ २२ ॥

ఇప్పుడు నేను నీకు భగవంతుని లీలలను క్రమంగా వివరిస్తాను; ఆయన యోగమాయా విస్తరించి జగత్తు సృష్టి, స్థితి, లయల గూఢార్థాన్ని వెల్లడిస్తుంది।

Verse 23

भगवानेक आसेदमग्र आत्मात्मनां विभु: । आत्मेच्छानुगतावात्मा नानामत्युपलक्षण: ॥ २३ ॥

సృష్టికి ముందు ఏకైక భగవంతుడే ఉన్నాడు—సర్వజీవుల అధిపతి। ఆయన సంకల్పంతోనే సృష్టి సాధ్యమవుతుంది, చివరికి సమస్తమూ ఆయనలోనే లీనమవుతుంది; ఆ పరమాత్ముడు అనేక నామాలతో లక్ష్యించబడతాడు।

Verse 24

स वा एष तदा द्रष्टा नापश्यद् द‍ृश्यमेकराट् । मेनेऽसन्तमिवात्मानं सुप्तशक्तिरसुप्तद‍ृक् ॥ २४ ॥

ఆ సమయంలో ఏకైక అధిపతి ప్రభువే ద్రష్ట; దర్శనీయమైన జగత్తు లేదు. శక్తి నిద్రావస్థలో ఉండటంతో ఆయన తనను తాను ఏదో అపూర్ణంగా భావించినట్లైంది, అయితే అంతఃశక్తి మాత్రం వ్యక్తమై ఉంది।

Verse 25

सा वा एतस्य संद्रष्टु: शक्ति: सदसदात्मिका । माया नाम महाभाग ययेदं निर्ममे विभु: ॥ २५ ॥

భగవంతుడు ద్రష్ట; దర్శనీయమైనది ఆయన బాహ్యశక్తి, అది కారణమూ కార్యమూ రెండుగా పనిచేస్తుంది. ఓ మహాభాగ్యుడా విదురా, ఈ బాహ్యశక్తినే ‘మాయ’ అంటారు; ఆమె ద్వారానే ఈ సమస్త భౌతిక జగత్తు నిర్మితమైంది।

Verse 26

कालवृत्त्या तु मायायां गुणमय्यामधोक्षज: । पुरुषेणात्मभूतेन वीर्यमाधत्त वीर्यवान् ॥ २६ ॥

కాలచక్ర ప్రభావంతో గుణమయమైన మాయలో అధోక్షజ భగవంతుడు తన పురుష అవతారరూప (పూర్ణాంశ) ద్వారా బీజశక్తిని స్థాపిస్తాడు; అప్పుడు జీవులు ప్రాకట్యమవుతారు।

Verse 27

ततोऽभवन् महत्तत्त्वमव्यक्तात्कालचोदितात् । विज्ञानात्मात्मदेहस्थं विश्वं व्यञ्जंस्तमोनुद: ॥ २७ ॥

అనంతరం శాశ్వత కాలప్రేరణచేత అవ్యక్తం నుండి మహత్తత్త్వం ప్రాకట్యమైంది. ఆ మహత్తత్త్వంలో శుద్ధసత్త్వరూపుడైన భగవంతుడు తన దివ్యదేహం నుండే జగత్‌ప్రకటన బీజాలను నాటించి తమస్సును తొలగించాడు.

Verse 28

सोऽप्यंशगुणकालात्मा भगवद्‍दृष्टिगोचर: । आत्मानं व्यकरोदात्मा विश्वस्यास्य सिसृक्षया ॥ २८ ॥

ఆ మహత్తత్త్వం కూడా అంస-గుణ-కాలస్వరూపమై భగవంతుని దృష్టికి లోబడి ఉంటుంది. సృష్టి చేయాలనే సంకల్పంతో అది తనను తాను అనేక రూపాలుగా విభజించుకొని ఈ విశ్వసృష్టికి ఆధారమైంది.

Verse 29

महत्तत्त्वाद्विकुर्वाणादहंतत्त्वं व्यजायत । कार्यकारणकर्त्रात्मा भूतेन्द्रियमनोमय: । वैकारिकस्तैजसश्च तामसश्चेत्यहं त्रिधा ॥ २९ ॥

మహత్తత్త్వ వికారం నుండి అహంతత్త్వం జన్మించింది. అది కారణం, కార్యం, కర్త—ఈ మూడు రూపాలుగా వ్యక్తమై భూతాలు, ఇంద్రియాలు, మనస్సు స్థాయిలో క్రియలను నడిపిస్తుంది. అహంకారం గుణాల ప్రకారం—వైకారిక (సాత్త్విక), తైజస (రాజస), తామస—మూడు విధాలు.

Verse 30

अहंतत्त्वाद्विकुर्वाणान्मनो वैकारिकादभूत् । वैकारिकाश्च ये देवा अर्थाभिव्यञ्जनं यत: ॥ ३० ॥

అహంతత్త్వ వికారం సత్త్వగుణంతో కలిసినప్పుడు వైకారిక మనస్సు ఉద్భవించింది. అలాగే జగత్తు విషయాలను వ్యక్తం చేసి నియంత్రించే దేవతలు కూడా అదే వైకారిక సూత్రం నుండే పుట్టారు.

Verse 31

तैजसानीन्द्रियाण्येव ज्ञानकर्ममयानि च ॥ ३१ ॥

తైజస (రాజస) అహంకారంనుంచే ఇంద్రియాలు ఉద్భవిస్తాయి; అవి జ్ఞానకర్మమయమైన సాధనాలు. అందువల్ల తత్త్వవిచారణలోని తర్కప్రవృత్తి మరియు ఫలాపేక్షక కర్మ ప్రధానంగా రజోగుణ ప్రభావమే.

Verse 32

तामसो भूतसूक्ष्मादिर्यत: खं लिङ्गमात्मन: ॥ ३२ ॥

తామస అహంకార వికారమునుండి శబ్ద-తన్మాత్ర జన్మిస్తుంది; ఆ శబ్దమునుండే ఆకాశము ప్రదర్శితమై, అది పరమాత్మకు సూచకమైన లింగరూప ప్రతీకమగును.

Verse 33

कालमायांशयोगेन भगवद्वीक्षितं नभ: । नभसोऽनुसृतं स्पर्शं विकुर्वन्निर्ममेऽनिलम् ॥ ३३ ॥

కాలము మరియు మాయాంశములతో మిశ్రమమైన ఆకాశముపై భగవంతుడు దృష్టి వేసెను; అప్పుడు ఆకాశమునుండి స్పర్శ-తన్మాత్ర ఉద్భవించి, దాని వికారమునుండి వాయువు జన్మించింది.

Verse 34

अनिलोऽपि विकुर्वाणो नभसोरुबलान्वित: । ससर्ज रूपतन्मात्रं ज्योतिर्लोकस्य लोचनम् ॥ ३४ ॥

అత్యంత బలవంతమైన వాయువు ఆకాశముతో పరస్పర వికారం పొందుతూ రూప-తన్మాత్రను సృష్టించింది; ఆ రూపగ్రహణమే తరువాత జ్యోతి (విద్యుత్)గా మారి లోకమునకు నేత్రమైంది.

Verse 35

अनिलेनान्वितं ज्योतिर्विकुर्वत्परवीक्षितम् । आधत्ताम्भो रसमयं कालमायांशयोगत: ॥ ३५ ॥

వాయువుతో అన్వితమైన జ్యోతి వికారం పొందుతూ పరమేశ్వరుని దృష్టిచేత పరిశీలింపబడినప్పుడు, కాలము మరియు మాయాంశ సంయోగముచేత రసగుణమయమైన జలము సృష్టించబడింది.

Verse 36

ज्योतिषाम्भोऽनुसंसृष्टं विकुर्वद्ब्रह्मवीक्षितम् । महीं गन्धगुणामाधात्कालमायांशयोगत: ॥ ३६ ॥

జ్యోతినుండి పుట్టిన జలము వికారం పొందుతూ బ్రహ్మ (భగవంతుడు) దృష్టిచేత పరిశీలింపబడినప్పుడు, కాలము మరియు మాయాంశ సంయోగముచేత అది గంధగుణ ప్రధానమైన భూమిగా మారింది.

Verse 37

भूतानां नभ आदीनां यद्यद्भव्यावरावरम् । तेषां परानुसंसर्गाद्यथासंख्यं गुणान् विदु: ॥ ३७ ॥

హే సౌమ్యా, ఆకాశం మొదలుకొని భూమివరకు ఉన్న సమస్త భూతతత్త్వాలలో కనిపించే ఉన్నత-నిమ్న గుణములు పరమపురుష భగవంతుని కృపాదృష్టి యొక్క అంతిమ స్పర్శవలననే యథాక్రమంగా ఉద్భవించునని విదితము।

Verse 38

एते देवा: कला विष्णो: कालमायांशलिङ्गिन: । नानात्वात्स्वक्रियानीशा: प्रोचु: प्राञ्जलयो विभुम् ॥ ३८ ॥

ఈ దేవతలు విష్ణువుని శక్తిసంపన్న కళలు; బాహ్య మాయలో కాలరూపాన్ని ధరించిన ఆయన అంసాలు. విభిన్న కార్యాలకు నియమింపబడి వాటిని నిర్వర్తించలేక, వారు అంజలి గట్టి విభు ప్రభువును ఈ విధంగా స్తుతించారు।

Verse 39

देवा ऊचु: नमाम ते देव पदारविन्दं प्रपन्नतापोपशमातपत्रम् । यन्मूलकेता यतयोऽञ्जसोरु- संसारदु:खं बहिरुत्क्षिपन्ति ॥ ३९ ॥

దేవతలు పలికిరి—హే ప్రభూ, శరణాగతుల తాపాలను శమింపజేసే ఛత్రంలాంటి మీ దివ్య పాదపద్మములకు మేము నమస్కరిస్తున్నాము. ఆ ఆశ్రయంలో ఉన్న ఋషులు సులభంగా సంసార మహాదుఃఖాన్ని బయటకు విసర్జిస్తారు।

Verse 40

धातर्यदस्मिन् भव ईश जीवा- स्तापत्रयेणाभिहता न शर्म । आत्मन्लभन्ते भगवंस्तवाङ्‌घ्रि- च्छायां सविद्यामत आश्रयेम ॥ ४० ॥

హే ధాతా, హే ఈశ్వరా, ఈ భవంలో జీవులు త్రివిధ తాపాలతో బాధపడుతూ ఎప్పుడూ శాంతి పొందరు. అందుచేత, హే భగవాన్, జ్ఞానసంపన్నమైన మీ పాదఛాయను మేము ఆశ్రయించుచున్నాము; మేము కూడా అదే శరణు పొందుచున్నాము।

Verse 41

मार्गन्ति यत्ते मुखपद्मनीडै- श्छन्द:सुपर्णैऋर्षयो विविक्ते । यस्याघमर्षोदसरिद्वराया: पदं पदं तीर्थपद: प्रपन्ना: ॥ ४१ ॥

వేదములనే రెక్కలుగా ధరించిన నిర్మలబుద్ధి ఋషులు ఏకాంతంలో మీ ముఖపద్మ గూడు కోసం అన్వేషిస్తారు. మరియు తీర్తాలకే తీర్తమైన మీ పాదములను, పాపనాశిని శ్రేష్ఠ నది గంగను ఆశ్రయించి, ప్రతి అడుగున శరణు పొందుతారు।

Verse 42

यच्छ्रद्धया श्रुतवत्या य भक्त्या संमृज्यमाने हृदयेऽवधाय । ज्ञानेन वैराग्यबलेन धीरा व्रजेम तत्तेऽङ्‌घ्रिसरोजपीठम् ॥ ४२ ॥

శ్రద్ధతో, భక్తితో మీ కమలపాదాల కథను ఆసక్తిగా విని, హృదయంలో నిలిపి ధ్యానించువాడు వెంటనే జ్ఞానప్రకాశాన్ని పొందుతాడు; వైరాగ్యబలంతో శాంతిని పొందుతాడు. కాబట్టి మేము మీ కమలపాదాశ్రయాన్ని ఆశ్రయించుదుము.

Verse 43

विश्वस्य जन्मस्थितिसंयमार्थे कृतावतारस्य पदाम्बुजं ते । व्रजेम सर्वे शरणं यदीश स्मृतं प्रयच्छत्यभयं स्वपुंसाम् ॥ ४३ ॥

హే ఈశ్వరా! జగత్తు సృష్టి, స్థితి, లయార్థం మీరు అవతారాలు ధరిస్తారు; అందుకే మేమందరం మీ కమలపాదాలను శరణు వేడుతున్నాము. మీ స్మరణం భక్తులకు స్మృతి, ధైర్యం, అభయాన్ని ప్రసాదిస్తుంది.

Verse 44

यत्सानुबन्धेऽसति देहगेहे ममाहमित्यूढदुराग्रहाणाम् । पुंसां सुदूरं वसतोऽपि पुर्यां भजेम तत्ते भगवन् पदाब्जम् ॥ ४४ ॥

హే భగవాన్! తాత్కాలికమైన దేహం, గృహబంధువుల పట్ల ‘నాది’ ‘నేను’ అనే దురాగ్రహంతో చిక్కుకున్నవారు, తమ దేహంలోనే ఉన్న మీ కమలపాదాలను కూడా చూడలేరు. కానీ మేము మీ కమలపాదాలను శరణు కోరుదుము.

Verse 45

तान् वै ह्यसद्‌वृत्तिभिरक्षिभिर्ये पराहृतान्तर्मनस: परेश । अथो न पश्यन्त्युरुगाय नूनं ये ते पदन्यासविलासलक्ष्या: ॥ ४५ ॥

హే పరేశా, ఉరుగాయా! బాహ్య భౌతిక క్రియల వల్ల అంతర్దృష్టి మసకబారిన అపరాధులు మీ కమలపాదాలను చూడలేరు; కానీ మీ శుద్ధభక్తులు—మీ దివ్య లీలల పాదన్యాసమే ఏకైక లక్ష్యంగా ఉన్నవారు—అవి దర్శిస్తారు.

Verse 46

पानेन ते देव कथासुधाया: प्रवृद्धभक्त्या विशदाशया ये । वैराग्यसारं प्रतिलभ्य बोधं यथाञ्जसान्वीयुरकुण्ठधिष्ण्यम् ॥ ४६ ॥

హే దేవా! మీ కథామృత సుధను పానము చేసి, గంభీరభావంతో పెరిగిన భక్తివల్ల హృదయం నిర్మలమైనవారు, వైరాగ్యసారాన్ని మరియు జ్ఞానబోధను పొందించి, సులభంగా ఆధ్యాత్మిక ఆకాశంలోని వైకుంఠధామాన్ని చేరుతారు.

Verse 47

तथापरे चात्मसमाधियोग- बलेन जित्वा प्रकृतिं बलिष्ठाम् । त्वामेव धीरा: पुरुषं विशन्ति तेषां श्रम: स्यान्न तु सेवया ते ॥ ४७ ॥

ఇంకొందరు ధీరులు ఆత్మసమాధి-యోగబలంతో ప్రకృతியின் బలిష్ఠ గుణాలను జయించి నిన్నే పురుషుడిగా ప్రవేశిస్తారు; కానీ వారికి ఎక్కువ కష్టం, భక్తుడు మాత్రం నీ సేవలో ఉండి అలాంటి బాధను అనుభవించడు।

Verse 48

तत्ते वयं लोकसिसृक्षयाद्य त्वयानुसृष्टास्त्रिभिरात्मभि: स्म । सर्वे वियुक्ता: स्वविहारतन्त्रं न शक्नुमस्तत्प्रतिहर्तवे ते ॥ ४८ ॥

హే ఆది పురుషా! మేము నీ వారమే. లోకసృష్టి కోసము నీవు మమ్మల్ని త్రిగుణాల ప్రభావంలో వరుసగా సృష్టించావు; అందువల్ల క్రియల్లో విభేదమై మేము విడిపోయాము, సృష్టి అనంతరం నీ దివ్య సంతోషార్థం ఏకముగా పనిచేయలేకపోయాము।

Verse 49

यावद्बलिं तेऽज हराम काले यथा वयं चान्नमदाम यत्र । यथोभयेषां त इमे हि लोका बलिं हरन्तोऽन्नमदन्त्यनूहा: ॥ ४९ ॥

హే అజా, అజన్మా ప్రభూ! ఏ విధంగా, ఏ కాలంలో మేము నీకు భోగ్య ధాన్యాలు మరియు వస్తువులను బలిరూపంగా అర్పించాలి, అలాగే ఎక్కడ మేము అన్నం స్వీకరించాలి—ఈ ఉపాయాన్ని మాకు బోధించు; అప్పుడు ఈ లోకాల్లో సమస్త జీవులు విఘ్నం లేకుండా జీవించి, నీకూ మాకూ అవసరమైన వాటిని సులభంగా సమకూర్చగలరు।

Verse 50

त्वं न: सुराणामसि सान्वयानां कूटस्थ आद्य: पुरुष: पुराण: । त्वं देव शक्त्यां गुणकर्मयोनौ रेतस्त्वजायां कविमादधेऽज: ॥ ५० ॥

నీవే సమస్త దేవతలకూ వారి వివిధ క్రమాలకూ ఆది స్థాపకుడు; అయినా నీవు కూటస్థుడు, అవికారుడు, పురాతన పురుషుడు. ఓ ప్రభూ! నీకు మూలమూ అధికుడూ లేరు; గుణకర్మయోని అయిన బాహ్యశక్తిలో సమస్త జీవసమూహ బీజాన్ని నీవు స్థాపించావు, అయినా నీవు అజన్మవే।

Verse 51

ततो वयं मत्प्रमुखा यदर्थे बभूविमात्मन् करवाम किं ते । त्वं न: स्वचक्षु: परिदेहि शक्त्या देव क्रियार्थे यदनुग्रहाणाम् ॥ ५१ ॥

హే పరమాత్మా! మహత్తత్త్వం నుండి ఆది కాలంలో సృష్టించబడిన మేము (బ్రహ్మ మొదలైనవారు) ఏ ప్రయోజనార్థం పుట్టాము, నీకేమి చేయాలి? ఓ దేవా! దయచేసి నీ దృష్టిరూప మార్గదర్శనాన్ని మాకు ప్రసాదించు; సంపూర్ణ జ్ఞానశక్తిని అనుగ్రహించు, తద్వారా తరువాతి సృష్టి యొక్క వివిధ విభాగాలలో మేము నీ సేవ చేయగలము।