Adhyaya 3

Verse 1

उद्धव उवाच तत: स आगत्य पुरं स्वपित्रो- श्चिकीर्षया शं बलदेवसंयुत: । निपात्य तुङ्गाद्रिपुयूथनाथं हतं व्यकर्षद् व्यसुमोजसोर्व्याम् ॥ १ ॥

శ్రీ ఉద్ధవుడు పలికెను—ఆపై భగవాన్ శ్రీకృష్ణుడు బలదేవునితో కలిసి మథురకు వచ్చెను. తల్లిదండ్రులను సంతోషపెట్టుటకై శత్రువుల నాయకుడు కంసుని సింహాసనమునుండి పడదోసి, మహాబలంతో నేలపై లాగి సంహరించెను।

Verse 2

सान्दीपने: सकृत्प्रोक्तं ब्रह्माधीत्य सविस्तरम् । तस्मै प्रादाद्वरं पुत्रं मृतं पञ्चजनोदरात् ॥ २ ॥

భగవాన్ సాందీపని ముని వద్ద ఒకసారి వినగానే వేదములను శాఖోపశాఖలతో విస్తారంగా అధ్యయనం చేసెను. గురుదక్షిణగా పంచజనుని ఉదరమునుండి (యమలోక ప్రాంతమునుండి) గురువు మరణించిన కుమారుని తిరిగి తీసికొని వచ్చి ప్రసాదించెను।

Verse 3

समाहुता भीष्मककन्यया ये श्रिय: सवर्णेन बुभूषयैषाम् । गान्धर्ववृत्त्या मिषतां स्वभागं जह्रे पदं मूर्ध्नि दधत्सुपर्ण: ॥ ३ ॥

భీష్మకుని కుమార్తె రుక్మిణీ యొక్క రూపశ్రీకి ఆకర్షితులై అనేక రాజులు, రాజకుమారులు వివాహార్థం సమాహుతులై చేరిరి. కాని భగవాన్ శ్రీకృష్ణుడు వారి చూపులముందే గాంధర్వరీతిగా తన భాగాన్ని అపహరించెను—సుపర్ణుడు గరుడుడు అమృతాన్ని ఎత్తుకుపోయినట్లు।

Verse 4

ककुद्मिनोऽविद्धनसो दमित्वा स्वयंवरे नाग्नजितीमुवाह । तद्भग्नमानानपि गृध्यतोऽज्ञा- ञ्जघ्नेऽक्षत: शस्त्रभृत: स्वशस्त्रै: ॥ ४ ॥

ముక్కులు చీల్చబడని ఏడు ఎద్దులను వశపరచి భగవాన్ స్వయంవరంలో నాగ్నజితీని వివాహమాడెను. ఓడిపోయిన ప్రత్యర్థులు అయినా ఆమెపై ఆశతో యుద్ధానికి దిగిరి; అప్పుడు భగవాన్ తన శస్త్రాలతో వారిని సంహరించెను లేదా గాయపరచెను, కాని తాను మాత్రం అక్షతుడై నిలిచెను।

Verse 5

प्रियं प्रभुर्ग्राम्य इव प्रियाया विधित्सुरार्च्छद् द्युतरुं यदर्थे । वज्र्याद्रवत्तं सगणो रुषान्ध: क्रीडामृगो नूनमयं वधूनाम् ॥ ५ ॥

ప్రియ భార్యను సంతోషపెట్టుటకై ప్రభువు సామాన్య భర్తవలె స్వర్గమునుండి పారిజాత వృక్షమును తెచ్చి ఇచ్చెను. దాని కారణంగా, భార్యల ప్రేరణతో ఇంద్రుడు క్రోధాంధుడై వజ్రం పట్టుకొని సేనతో కూడి ప్రభువును వెంబడించి యుద్ధానికి పరుగెత్తెను—స్త్రీల ఆటబొమ్మ జింకవలె.

Verse 6

सुतं मृधे खं वपुषा ग्रसन्तं दृष्ट्वा सुनाभोन्मथितं धरित्र्या । आमन्त्रितस्तत्तनयाय शेषं दत्त्वा तदन्त:पुरमाविवेश ॥ ६ ॥

ధరిత్రి కుమారుడైన నరకాసురుడు ఆకాశాన్ని గ్రసించబోయి యుద్ధంలో భగవంతునిచే హతుడయ్యాడు. అప్పుడు భూమాత ప్రభువును ప్రార్థించగా, ప్రభువు మిగిలిన రాజ్యాన్ని అతని కుమారునికి ఇచ్చి దైత్యాంతఃపురంలో ప్రవేశించాడు.

Verse 7

तत्राहृतास्ता नरदेवकन्या: कुजेन दृष्ट्वा हरिमार्तबन्धुम् । उत्थाय सद्यो जगृहु: प्रहर्ष- व्रीडानुरागप्रहितावलोकै: ॥ ७ ॥

అక్కడ దైత్యగృహంలో, నరకాసురుడు అపహరించిన రాజకన్యలు ఆర్తుల మిత్రుడైన హరిని చూసి వెంటనే లేచారు. హర్షం, సిగ్గు, అనురాగంతో నిండిన చూపులతో ఆయనను తిలకించి, ఆయనను వరుడిగా స్వీకరించేందుకు సిద్ధమయ్యారు.

Verse 8

आसां मुहूर्त एकस्मिन्नानागारेषु योषिताम् । सविधं जगृहे पाणीननुरूप: स्वमायया ॥ ८ ॥

ఆ రాజకన్యలు వేర్వేరు మందిరాల్లో ఉండగా, ప్రభువు తన అంతరంగ మాయాశక్తితో ఒక్క క్షణంలో ప్రతి ఒక్కరికీ సరిపోయే అనేక రూపాలు ధరించి, విధివిధానంగా వారి చేతులను స్వీకరించాడు.

Verse 9

तास्वपत्यान्यजनयदात्मतुल्यानि सर्वत: । एकैकस्यां दश दश प्रकृतेर्विबुभूषया ॥ ९ ॥

తన దివ్య స్వరూపాన్ని విస్తరించాలనే సంకల్పంతో ప్రభువు వారందరిలో, ప్రతి ఒక్కరిలో పది పది చొప్పున, తనతో సమాన గుణాలున్న సంతానాన్ని జన్మింపజేశాడు.

Verse 10

कालमागधशाल्वादीननीकै रुन्धत: पुरम् । अजीघनत्स्वयं दिव्यं स्वपुंसां तेज आदिशत् ॥ १० ॥

కాలయవనుడు, మగధరాజు, శాల్వుడు మొదలైనవారు సైన్యాలతో మథురను ముట్టడించారు. అప్పుడు ప్రభువు స్వయంగా వారిని సంహరించకుండా, తన భక్తసేనల దివ్య శక్తిని చూపించేందుకు వారికి ఆజ్ఞాపించాడు.

Verse 11

शम्बरं द्विविदं बाणं मुरं बल्वलमेव च । अन्यांश्च दन्तवक्रादीनवधीत्कांश्च घातयत् ॥ ११ ॥

శంబరుడు, ద్వివిదుడు, బాణుడు, మురుడు, బల్వలుడు మరియు దంతవక్రాది అనేక దైత్యులలో కొందరిని భగవంతుడు స్వయంగా సంహరించాడు; మరికొందరిని బలదేవాది చేత సంహరింపజేశాడు।

Verse 12

अथ ते भ्रातृपुत्राणां पक्षयो: पतितान्नृपान् । चचाल भू: कुरुक्षेत्रं येषामापततां बलै: ॥ १२ ॥

తర్వాత, ఓ విదురా, ప్రభువు నీ అన్నదమ్ముల కుమారుల పక్షం మరియు ప్రత్యర్థి పక్షం—రెండు వైపుల రాజులనూ కురుక్షేత్ర యుద్ధంలో సంహరింపజేశాడు. వారి మహాబలంతో వారు కదలగా భూమి కంపించినట్లుగా అనిపించింది।

Verse 13

सकर्णदु:शासनसौबलानां कुमन्त्रपाकेन हतश्रियायुषम् । सुयोधनं सानुचरं शयानं भग्नोरुमूर्व्यां न ननन्द पश्यन् ॥ १३ ॥

కర్ణుడు, దుఃశాసనుడు, సౌబలుడు ఇచ్చిన దుష్ప్రబోధాల ఫలితంగా దుర్యోధనుని శ్రీమంతత మరియు ఆయుష్షు నశించాయి. అతడు అనుచరులతో కలిసి నేలపై పడి, తొడలు విరిగినా బలవంతుడిగానే ఉన్న దృశ్యాన్ని చూసి ప్రభువు ఆనందించలేదు।

Verse 14

कियान् भुवोऽयं क्षपितोरुभारो यद्‌द्रोणभीष्मार्जुनभीममूलै: । अष्टादशाक्षौहिणिको मदंशै- रास्ते बलं दुर्विषहं यदूनाम् ॥ १४ ॥

[కురుక్షేత్ర యుద్ధాంతంలో ప్రభువు అన్నాడు:] ద్రోణ, భీష్మ, అర్జున, భీముల సహాయంతో పద్దెనిమిది అక్షౌహిణీల రూపమైన భూమి యొక్క మహాభారం ఇప్పుడు తగ్గింది. కానీ ఇది ఏమిటి? నాలోనుంచి జన్మించిన యదువంశపు మహాబలం ఇంకా మిగిలి ఉంది; అది మరింత అసహ్యమైన భారమయ్యే అవకాశం ఉంది।

Verse 15

मिथो यदैषां भविता विवादो मध्वामदाताम्रविलोचनानाम् । नैषां वधोपाय इयानतोऽन्यो मय्युद्यतेऽन्तर्दधते स्वयं स्म ॥ १५ ॥

మధు పాన మత్తుతో వారి కన్నులు తామ్రవర్ణంగా ఎర్రబడినప్పుడు, వారు పరస్పరం కలహించుకుంటారు; అప్పుడే వారు నశిస్తారు—ఇదికాక వారి వధకు మరో మార్గం లేదు. నేను అంతర్ధానమయ్యాక ఈ సంఘటన స్వయంగా జరుగుతుంది।

Verse 16

एवं सञ्चिन्त्य भगवान् स्वराज्ये स्थाप्य धर्मजम् । नन्दयामास सुहृद: साधूनां वर्त्म दर्शयन् ॥ १६ ॥

ఇలా ఆలోచించిన భగవాన్ శ్రీకృష్ణుడు ధర్మరాజు యుధిష్ఠిరుని సమస్త భూమికి పరమాధిపత్య స్థానంలో స్థాపించాడు; సాధువులకు ధర్మమార్గంలో రాజధర్మ ఆదర్శాన్ని చూపుతూ సుహృదులను ఆనందింపజేశాడు।

Verse 17

उत्तरायां धृत: पूरोर्वंश: साध्वभिमन्युना । स वै द्रौण्यस्त्रसंप्लुष्ट: पुनर्भगवता धृत: ॥ १७ ॥

ఉత్తరా గర్భంలో మహావీరుడు అభిమన్యుడు పూరువంశానికి చెందిన భ్రూణాన్ని స్థాపించాడు; అది ద్రోణపుత్రుని అస్త్రంతో దగ్ధమైంది, కాని తరువాత భగవానుడు మళ్లీ దానిని కాపాడి నిలిపాడు।

Verse 18

अयाजयद्धर्मसुतमश्वमेधैस्त्रिभिर्विभु: । सोऽपि क्ष्मामनुजै रक्षन् रेमे कृष्णमनुव्रत: ॥ १८ ॥

విభువైన భగవానుడు ధర్మపుత్రుడు యుధిష్ఠిరునితో మూడు అశ్వమేధ యజ్ఞాలు చేయించాడు; శ్రీకృష్ణుని అనువ్రతుడైన యుధిష్ఠిరుడు తన తమ్ముళ్ల సహాయంతో భూమిని రక్షిస్తూ ఆనందంగా పాలించాడు।

Verse 19

भगवानपि विश्वात्मा लोकवेदपथानुग: । कामान् सिषेवे द्वार्वत्यामसक्त: सांख्यमास्थित: ॥ १९ ॥

అదే సమయంలో విశ్వాత్ముడైన భగవానుడు లోక-వేద మార్గాన్ని అనుసరిస్తూ ద్వారకాలో జీవనసుఖాలను అనుభవించాడు; అయితే సాంఖ్యోక్త జ్ఞాన-వైరాగ్యంలో స్థితుడై ఆసక్తిరహితుడుగా ఉన్నాడు।

Verse 20

स्‍निग्धस्मितावलोकेन वाचा पीयूषकल्पया । चरित्रेणानवद्येन श्रीनिकेतेन चात्मना ॥ २० ॥

అక్కడ ఆయన శ్రీలక్ష్మీ నివాసమైన తన దివ్య దేహంతో ఉన్నాడు; స్నిగ్ధమైన మృదుస్మిత దృష్టి, అమృతసమానమైన వాక్కు, నిందలేని చరిత్ర మరియు శ్రీనికేతమైన స్వరూపంతో ప్రకాశించాడు।

Verse 21

इमं लोकममुं चैव रमयन् सुतरां यदून् । रेमे क्षणदया दत्तक्षणस्त्रीक्षणसौहृद: ॥ २१ ॥

భగవంతుడు ఈ లోకములోను పరలోకములోను, ముఖ్యంగా యదువంశీయుల సాంగత్యంలో, లీలావిహారం చేసెను. రాత్రి కలిగించిన విరామక్షణాలలో ఆయన స్త్రీలతో దాంపత్య-సఖ్య మాధుర్యాన్ని ఆస్వాదించెను.

Verse 22

तस्यैवं रममाणस्य संवत्सरगणान् बहून् । गृहमेधेषु योगेषु विराग: समजायत ॥ २२ ॥

ఈ విధంగా అనేక సంవత్సరాలు గృహస్థ-లీలలో నిమగ్నుడై ఉన్నప్పటికీ, చివరికి క్షణభంగురమైన కామభోగాల పట్ల భగవంతునిలో సంపూర్ణ వైరాగ్యం స్పష్టమైంది.

Verse 23

दैवाधीनेषु कामेषु दैवाधीन: स्वयं पुमान् । को विश्रम्भेत योगेन योगेश्वरमनुव्रत: ॥ २३ ॥

కామభోగాలు కూడా దైవాధీనమై ఉండగా, జీవుడు స్వయంగా దైవాధీనుడే. కాబట్టి యోగేశ్వరుడైన శ్రీకృష్ణుని దివ్య ఇంద్రియ-లీలలపై నిశ్చయమైన విశ్వాసం భక్తిసేవచేసి ఆయన అనువ్రత భక్తుడైనవాడికే కలుగుతుంది.

Verse 24

पुर्यां कदाचित्क्रीडद्‍‌भिर्यदुभोजकुमारकै: । कोपिता मुनय: शेपुर्भगवन्मतकोविदा: ॥ २४ ॥

ఒకసారి నగరంలో యదు, భోజ వంశాల రాజకుమారులు ఆటలాడుచుండగా, వారి చేష్టలవల్ల మహర్షులు కోపించిరి; భగవంతుని అభిప్రాయాన్ని గ్రహించి వారు వారికి శాపమిచ్చిరి.

Verse 25

तत: कतिपयैर्मासैर्वृष्णिभोजान्धकादय: । ययु: प्रभासं संहृष्टा रथैर्देवविमोहिता: ॥ २५ ॥

తర్వాత కొన్ని నెలలకే, వృష్ణి, భోజ, అంధక మొదలైనవారు—దేవాంశావతారులైన వారు—శ్రీకృష్ణుని మోహంతో రథాలపై ఆనందంగా ప్రభాసకు వెళ్లిరి; అయితే భగవంతుని నిత్యభక్తులు వెళ్లక ద్వారకలోనే నిలిచిరి.

Verse 26

तत्र स्‍नात्वा पितृन्देवानृषींश्चैव तदम्भसा । तर्पयित्वाथ विप्रेभ्यो गावो बहुगुणा ददु: ॥ २६ ॥

అక్కడ స్నానం చేసి, ఆ తీర్థజలంతో పితృదేవతలు, దేవతలు, ఋషులను తర్పణముచేసి తృప్తిపరిచారు. అనంతరం బ్రాహ్మణులకు రాజసదానంగా అనేక ఉత్తమ గోవులను దానమిచ్చారు.

Verse 27

हिरण्यं रजतं शय्यां वासांस्यजिनकम्बलान् । यानं रथानिभान् कन्या धरां वृत्तिकरीमपि ॥ २७ ॥

వారు పుష్టిగోవులే కాక, స్వర్ణం, రజతం, శయ్యలు, వస్త్రాలు, మృగచర్మాసనాలు, కంబళాలు, వాహనాలు, రథాలు, ఏనుగులు, కన్యలు మరియు జీవనోపాధికి సరిపడ భూమిని కూడా దానమిచ్చారు.

Verse 28

अन्नं चोरुरसं तेभ्यो दत्त्वा भगवदर्पणम् । गोविप्रार्थासव: शूरा: प्रणेमुर्भुवि मूर्धभि: ॥ २८ ॥

ఆపై వారు భగవంతునికి ముందుగా అర్పించిన అత్యంత రుచికరమైన అన్నాన్ని బ్రాహ్మణులకు సమర్పించారు. తల నేలపై తాకేలా సాష్టాంగ నమస్కారం చేశారు. గోవులు, బ్రాహ్మణుల రక్షణనే జీవప్రాణంగా భావించి వారు ధర్మంగా జీవించారు.