Adhyaya 29
Bhakti Yoga: The Three Modes of Devotion, Non-Envy, and Time as the Lord
కపిలుని సాంఖ్యోపదేశం తరువాత దేవహూతి నిర్ణయాత్మక మార్గమైన భక్తియోగం, అలాగే సంసారం (జనన–మరణం) మరియు కాల తత్త్వాన్ని అడుగుతుంది. మైత్రేయుడు కపిలుని కరుణామయ సమాధానాన్ని వివరిస్తాడు: గుణభేదంతో భక్తి మూడు స్థాయిలుగా కనిపిస్తుంది—తామస భక్తి ఈర్ష్య, హింసతో కూడినది; రాజస భక్తి భోగం, ప్రతిష్ఠ కోరికలతో నడిచేది; సాత్త్విక భక్తి కర్మఫల మదాన్ని శుద్ధి చేయుటకు అర్పించబడేది. తరువాత కపిలుడు శుద్ధభక్తిని నిర్వచిస్తాడు—భగవన్నామగుణ శ్రవణంలో సహజమైన, నిరంతర ఆకర్షణ; గంగ ప్రవాహంలా సముద్రం వైపు సాగేది; శుద్ధభక్తుడు ఐదు విధాల ముక్తినీ కోరడు. దేవాలయారాధన మాత్రమే చేసి సమస్త జీవుల్లో పరమాత్మను చూడకపోతే అది అనుకరణమని నిందించబడుతుంది; నిజమైన పూజ అద్వేషం, సమదృష్టి, గౌరవంగా వ్యక్తమవుతుంది. జీవుల క్రమం, మానవ శ్రేష్ఠతను చెప్పి శుద్ధభక్తుడే సర్వోత్తముడని కపిలుడు స్థాపిస్తాడు. చివరగా కాలం భగవంతుని లక్షణమని, అజ్ఞులు దానిని భయపడతారని, సమస్త జగద్వ్యవస్థ ఆయన భయంతో నడుస్తుందని చెప్పి తదుపరి కాల-ప్రళయ విచారానికి దారి తీస్తుంది.
Shlokas
Verse 1
देवहूतिरुवाच लक्षणं महदादीनां प्रकृते: पुरुषस्य च । स्वरूपं लक्ष्यतेऽमीषां येन तत्पारमार्थिकम् ॥ १ ॥ यथा साङ्ख्येषु कथितं यन्मूलं तत्प्रचक्षते । भक्तियोगस्य मे मार्गं ब्रूहि विस्तरश: प्रभो ॥ २ ॥
దేవహూతి పలికింది—ప్రభూ! సాంఖ్య ప్రకారం మీరు మహత్తత్త్వాది ప్రకృతి మరియు పురుషుని లక్షణాలు, స్వరూపం యథార్థంగా వివరించారు. ఇప్పుడు సమస్త దర్శనాల పరమ గమ్యమైన భక్తియోగ మార్గాన్ని నాకు విస్తారంగా చెప్పండి।
Verse 2
देवहूतिरुवाच लक्षणं महदादीनां प्रकृते: पुरुषस्य च । स्वरूपं लक्ष्यतेऽमीषां येन तत्पारमार्थिकम् ॥ १ ॥ यथा साङ्ख्येषु कथितं यन्मूलं तत्प्रचक्षते । भक्तियोगस्य मे मार्गं ब्रूहि विस्तरश: प्रभो ॥ २ ॥
దేవహూతి చెప్పింది—భగవాన్! సాంఖ్యలో చెప్పినట్లే మీరు మహత్తత్త్వాది ప్రకృతి, పురుషుని లక్షణాలు మరియు స్వరూపాన్ని వెల్లడించారు. కనుక, ప్రభూ, సమస్త శాస్త్రసారమైన భక్తియోగ మార్గాన్ని నాకు విస్తారంగా ఉపదేశించండి।
Verse 3
विरागो येन पुरुषो भगवन्सर्वतो भवेत् । आचक्ष्व जीवलोकस्य विविधा मम संसृती: ॥ ३ ॥
దేవహూతి కొనసాగించింది—భగవాన్! మనుష్యుడు అన్ని విధాలా వైరాగ్యాన్ని పొందేలా, జీవలోకంలో నా నానావిధ సంసృతి—జనన మరణాల నిరంతర ప్రవాహం—విస్తారంగా వివరించండి; అది విని మేము భౌతిక కర్మల పట్ల విరక్తి పొందగలము।
Verse 4
कालस्येश्वररूपस्य परेषां च परस्य ते । स्वरूपं बत कुर्वन्ति यद्धेतो: कुशलं जना: ॥ ४ ॥
ప్రభూ! మీ ఈశ్వరరూపానికి ప్రతినిధిగా ఉన్న శాశ్వత కాల స్వరూపాన్ని కూడా దయచేసి వివరించండి; దాని ప్రభావంతో జనులు ధర్మకర్మలలో కుశలంగా ప్రవృత్తి చెందుతారు।
Verse 5
लोकस्य मिथ्याभिमतेरचक्षुष- श्चिरं प्रसुप्तस्य तमस्यनाश्रये । श्रान्तस्य कर्मस्वनुविद्धया धिया त्वमाविरासी: किल योगभास्कर: ॥ ५ ॥
ప్రభూ! మీరు యోగభాస్కరుడైన సూర్యునిలా అవతరించి బద్ధజీవుల శరత జీవనంలోని అజ్ఞానాంధకారాన్ని ప్రకాశింపజేస్తారు. జ్ఞాననేత్రం తెరుచుకోక వారు మీ ఆశ్రయం లేక ఆ చీకటిలో దీర్ఘకాలం నిద్రిస్తారు; కర్మఫల బంధంలో చిక్కి అలసిపోయినవారిలా కనిపిస్తారు।
Verse 6
मैत्रेय उवाच इति मातुर्वच: श्लक्ष्णं प्रतिनन्द्य महामुनि: । आबभाषे कुरुश्रेष्ठ प्रीतस्तां करुणार्दित: ॥ ६ ॥
శ్రీమైత్రేయుడు అన్నాడు—ఓ కురుశ్రేష్ఠా! మహాముని కపిలదేవుడు తన మహిమగల తల్లి పలుకులను మృదువుగా ప్రశంసించి, కరుణతో కదిలి ఆనందించి, ఈ విధంగా పలికెను।
Verse 7
श्रीभगवानुवाच भक्तियोगो बहुविधो मार्गैर्भामिनि भाव्यते । स्वभावगुणमार्गेण पुंसां भावो विभिद्यते ॥ ७ ॥
శ్రీభగవాన్ (కపిలదేవుడు) పలికెను—ఓ భామిని! భక్తియోగము అనేక విధములు; సాధకుని స్వభావము, గుణముల ప్రకారం మార్గములు ఏర్పడును, మరియు గుణమార్గమున బట్టి మనుష్యుల భావము భిన్నమగును।
Verse 8
अभिसन्धाय यो हिंसां दम्भं मात्सर्यमेव वा । संरम्भी भिन्नदृग्भावं मयि कुर्यात्स तामस: ॥ ८ ॥
హింస, దంభం లేదా మాత్సర్యాన్ని ఉద్దేశించి, కోపంతో ఉప్పొంగి, భేదదృష్టితో నాపై భక్తి చేయువాడు తామస భక్తుడని చెప్పబడును।
Verse 9
विषयानभिसन्धाय यश ऐश्वर्यमेव वा । अर्चादावर्चयेद्यो मां पृथग्भाव: स राजस: ॥ ९ ॥
విషయభోగం, యశస్సు లేదా ఐశ్వర్యాన్ని ఆశించి, భేదభావంతో అర్చావిగ్రహాది రూపంలో నన్ను ఆరాధించువాడు రాజస భక్తుడని చెప్పబడును।
Verse 10
कर्मनिर्हारमुद्दिश्य परस्मिन्वा तदर्पणम् । यजेद्यष्टव्यमिति वा पृथग्भाव: स सात्त्विक: ॥ १० ॥
కర్మఫల బంధనాన్ని తొలగించుకోవాలనే ఉద్దేశ్యంతో, లేదా పరమేశ్వరునికి కర్మఫలాన్ని అర్పించాలనే భావంతో, ‘ఆరాధన చేయవలసిందే’ అని కర్తవ్యబుద్ధితో, భేదభావం లేకుండా భగవంతుని పూజించువాని భక్తి సాత్త్వికమని చెప్పబడును।
Verse 11
मद्गुणश्रुतिमात्रेण मयि सर्वगुहाशये । मनोगतिरविच्छिन्ना यथा गङ्गाम्भसोऽम्बुधौ ॥ ११ ॥ लक्षणं भक्तियोगस्य निर्गुणस्य ह्युदाहृतम् । अहैतुक्यव्यवहिता या भक्ति: पुरुषोत्तमे ॥ १२ ॥
నా గుణనామాలను వినగానే, అందరి హృదయగుహలో నివసించే నాపై మనోగతి అవిచ్ఛిన్నంగా ప్రవహిస్తుంది; గంగాజలం సహజంగా సముద్రం వైపు పోవునట్లు, ఇదే నిర్గుణ భక్తియోగ లక్షణం।
Verse 12
मद्गुणश्रुतिमात्रेण मयि सर्वगुहाशये । मनोगतिरविच्छिन्ना यथा गङ्गाम्भसोऽम्बुधौ ॥ ११ ॥ लक्षणं भक्तियोगस्य निर्गुणस्य ह्युदाहृतम् । अहैतुक्यव्यवहिता या भक्ति: पुरुषोत्तमे ॥ १२ ॥
పురుషోత్తముడైన నాలో ఏ భక్తి కారణరహితమైనది (అహైతుకి) మరియు అడ్డంకులేని (అవ్యవహిత)దిగా ఉంటుందో, అదే నిర్గుణ భక్తియోగ లక్షణమని చెప్పబడింది।
Verse 13
सालोक्यसार्ष्टिसामीप्यसारूप्यैकत्वमप्युत । दीयमानं न गृह्णन्ति विना मत्सेवनं जना: ॥ १३ ॥
శుద్ధభక్తులు నా సేవ లేకుండా సాలోక్య, సార్ష్టి, సామీప్య, సారూప్య లేదా ఏకత్వమనే ఏ విధమైన ముక్తినైనా—ఇచ్చినా—స్వీకరించరు।
Verse 14
स एव भक्तियोगाख्य आत्यन्तिक उदाहृत: । येनातिव्रज्य त्रिगुणं मद्भावायोपपद्यते ॥ १४ ॥
భక్తియోగమని పిలువబడేది ఇదే పరమ (ఆత్యంతిక) స్థితి; దీని ద్వారా త్రిగుణాలను దాటి జీవుడు నా దివ్యభావంలో స్థిరపడతాడు।
Verse 15
निषेवितेनानिमित्तेन स्वधर्मेण महीयसा । क्रियायोगेन शस्तेन नातिहिंस्रेण नित्यश: ॥ १५ ॥
భక్తుడు మహిమగల స్వధర్మాన్ని ఫలాపేక్ష లేకుండా ఆచరించాలి; అలాగే నిత్యం, అతిహింస లేకుండా, శాస్త్రసమ్మత క్రియాయోగం (భక్తి ఆచరణ) నిర్వహించాలి।
Verse 16
मद्धिष्ण्यदर्शनस्पर्शपूजास्तुत्यभिवन्दनै: । भूतेषु मद्भावनया सत्त्वेनासङ्गमेन च ॥ १६ ॥
భక్తుడు నిత్యం నా మందిరంలో నా విగ్రహ దర్శనం చేయాలి, నా పదపద్మాలను స్పర్శించాలి, పూజోపకరణాలతో నన్ను ఆరాధించి స్తోత్రాలు, అభివందనాలతో నన్ను స్తుతించాలి. సత్త్వగుణం మరియు వైరాగ్యంతో సమస్త జీవుల్లో నా భావనను చూసి వారిని ఆధ్యాత్మికంగా దర్శించాలి.
Verse 17
महतां बहुमानेन दीनानामनुकम्पया । मैत्र्या चैवात्मतुल्येषु यमेन नियमेन च ॥ १७ ॥
శుద్ధ భక్తుడు గురు-ఆచార్యులకు అత్యున్నత గౌరవం ఇవ్వాలి, దీనులపై కరుణ చూపాలి, తన సమానులతో మైత్రి కలిగి ఉండాలి; యమ-నియమాల ప్రకారం ఇంద్రియ నియంత్రణతో నియమబద్ధంగా భక్తిసేవ చేయాలి.
Verse 18
आध्यात्मिकानुश्रवणान्नामसङ्कीर्तनाच्च मे । आर्जवेनार्यसङ्गेन निरहङ्क्रियया तथा ॥ १८ ॥
భక్తుడు ఎల్లప్పుడూ ఆధ్యాత్మిక విషయాలను శ్రవణం చేయాలి, ప్రభువు పవిత్ర నామాన్ని సంకీర్తనం చేస్తూ కాలాన్ని వినియోగించాలి. అతని ప్రవర్తన సూటిగా, సరళంగా ఉండాలి; ఎవరికీ ద్వేషం లేక అందరితో స్నేహంగా ఉండి, ఆధ్యాత్మికంగా ముందుకు సాగని వారి సంగాన్ని దూరం చేయాలి.
Verse 19
मद्धर्मणो गुणैरेतै: परिसंशुद्ध आशय: । पुरुषस्याञ्जसाभ्येति श्रुतमात्रगुणं हि माम् ॥ १९ ॥
నా ధర్మానికి చెందిన ఈ గుణాలతో ఎవరి హృదయం పూర్తిగా శుద్ధమవుతుందో, అతడు నా నామం గానీ నా దివ్య గుణాలు గానీ కేవలం వినగానే వెంటనే ఆకర్షితుడై సులభంగా నన్ను చేరుకుంటాడు.
Verse 20
यथा वातरथो घ्राणमावृङ्क्ते गन्ध आशयात् । एवं योगरतं चेत आत्मानमविकारि यत् ॥ २० ॥
గాలి రథం తన మూలస్థానంనుండి సువాసనను తీసుకెళ్లి ఘ్రాణేంద్రియానికి వెంటనే అనుభూతి కలిగించినట్లే, భక్తియోగంలో నిరంతరం నిమగ్నమైన చిత్తం సర్వత్ర సమంగా ఉన్న నిర్వికార పరమాత్మను గ్రహించగలదు.
Verse 21
अहं सर्वेषु भूतेषु भूतात्मावस्थित: सदा । तमवज्ञाय मां मर्त्य: कुरुतेऽर्चाविडम्बनम् ॥ २१ ॥
నేను సమస్త జీవులలో పరమాత్మగా సదా నివసిస్తున్నాను. ఆ పరమాత్మను ఎక్కడైనా అవమానించి ఆలయంలో విగ్రహారాధన మాత్రమే చేయడం కేవలం నటన మాత్రమే.
Verse 22
यो मां सर्वेषु भूतेषु सन्तमात्मानमीश्वरम् । हित्वार्चां भजते मौढ्याद्भस्मन्येव जुहोति स: ॥ २२ ॥
సమస్త జీవుల హృదయాలలో ఉన్న పరమాత్మ-ఈశ్వరుడైన నన్ను తెలియక, మూఢత్వంతో ఆలయ విగ్రహాన్నే పూజించేవాడు బూడిదలో హవిస్సు పోసినవాడితో సమానం.
Verse 23
द्विषत: परकाये मां मानिनो भिन्नदर्शिन: । भूतेषु बद्धवैरस्य न मन: शान्तिमृच्छति ॥ २३ ॥
నన్ను గౌరవించినా ఇతరుల దేహాలపై ద్వేషం పెట్టి భేదదృష్టితో ఉండేవాడు, జీవుల పట్ల శత్రుత్వం కట్టుకొని మనశ్శాంతిని పొందడు.
Verse 24
अहमुच्चावचैर्द्रव्यै: क्रिययोत्पन्नयानघे । नैव तुष्येऽर्चितोऽर्चायां भूतग्रामावमानिन: ॥ २४ ॥
నిర్మలమైన తల్లీ, ఉత్తమ-నికృష్ట ద్రవ్యాలతో, విధివిధానాలతో అర్చాలో నన్ను పూజించినా, సమస్త జీవులను అవమానించే వాడి పూజతో నేను తృప్తి చెందను.
Verse 25
अर्चादावर्चयेत्तावदीश्वरं मां स्वकर्मकृत् । यावन्न वेद स्वहृदि सर्वभूतेष्ववस्थितम् ॥ २५ ॥
నియత కర్తవ్యాలను ఆచరిస్తూ, తన హృదయంలోను సమస్త జీవుల హృదయాల్లోను నేను నివసిస్తున్నానని గ్రహించే వరకు, మనిషి ఈశ్వరుడైన నన్ను అర్చారూపంలో పూజించాలి.
Verse 26
आत्मनश्च परस्यापि य: करोत्यन्तरोदरम् । तस्य भिन्नदृशो मृत्युर्विदधे भयमुल्बणम् ॥ २६ ॥
ఎవడు తనకూ ఇతర జీవులకూ భేదదృష్టితో తేడా చేస్తాడో, అతనికి నేను మృత్యువులాంటి దహనాగ్నిగా మహాభయాన్ని కలిగిస్తాను।
Verse 27
अथ मां सर्वभूतेषु भूतात्मानं कृतालयम् । अर्हयेद्दानमानाभ्यां मैत्र्याभिन्नेन चक्षुषा ॥ २७ ॥
కాబట్టి సమస్త భూతాలలో వారి ఆత్మగా నివసించే నన్ను, దానం, గౌరవం, స్నేహభావం మరియు సమదృష్టితో ఆరాధించాలి।
Verse 28
जीवा: श्रेष्ठा ह्यजीवानां तत: प्राणभृत: शुभे । त: सचित्ता: प्रवरास्ततश्चेन्द्रियवृत्तय: ॥ २८ ॥
హే శుభమాతా! జడాలకన్నా జీవులు శ్రేష్ఠులు; జీవుల్లో ప్రాణలక్షణాలు ఉన్నవారు శ్రేష్ఠులు; వారికన్నా చైతన్యవంతులు శ్రేష్ఠులు; ఇంకా ఇంద్రియవ్యాపారం ఉన్నవారు మరింత శ్రేష్ఠులు।
Verse 29
तत्रापि स्पर्शवेदिभ्य: प्रवरा रसवेदिन: । तेभ्यो गन्धविद: श्रेष्ठास्तत: शब्दविदो वरा: ॥ २९ ॥
ఇంద్రియజ్ఞానం ఉన్నవారిలో స్పర్శమాత్రం తెలిసినవారికన్నా రుచిని గ్రహించేవారు శ్రేష్ఠులు; వారికన్నా వాసన తెలిసినవారు శ్రేష్ఠులు; ఇంకా శబ్దాన్ని గ్రహించేవారు మరింత శ్రేష్ఠులు।
Verse 30
रूपभेदविदस्तत्र ततश्चोभयतोदत: । तेषां बहुपदा: श्रेष्ठाश्चतुष्पादस्ततो द्विपात् ॥ ३० ॥
శబ్దాన్ని గ్రహించేవారికన్నా రూపభేదాన్ని గుర్తించేవారు శ్రేష్ఠులు; వారికన్నా పైకీ కిందకీ పళ్ల వరుసలు ఉన్నవారు శ్రేష్ఠులు; వారిలో అనేక కాళ్లు ఉన్నవారు శ్రేష్ఠులు; ఆపై చతుష్పాదులు; ఇంకా ద్విపాద మానవులు అత్యుత్తములు।
Verse 31
ततो वर्णाश्च चत्वारस्तेषां ब्राह्मण उत्तम: । ब्राह्मणेष्वपि वेदज्ञो ह्यर्थज्ञोऽभ्यधिकस्तत: ॥ ३१ ॥
మనుష్యులలో గుణకర్మ విభాగంతో ఉన్న చాతుర్వర్ణ్య సమాజమే శ్రేష్ఠం; అందులో బ్రాహ్మణుడు ఉత్తముడు. బ్రాహ్మణులలో వేదాధ్యయనుడు శ్రేష్ఠుడు; వేదాధ్యయనులలో వేదార్థ తత్త్వాన్ని తెలిసినవాడు పరమ శ్రేష్ఠుడు.
Verse 32
अर्थज्ञात्संशयच्छेत्ता तत: श्रेयान्स्वकर्मकृत् । मुक्तसङ्गस्ततो भूयानदोग्धा धर्ममात्मन: ॥ ३२ ॥
వేదార్థాన్ని తెలిసిన బ్రాహ్మణునికంటే సందేహాలను ఛేదించగలవాడు శ్రేష్ఠుడు; అతనికంటే స్వధర్మాన్ని కఠినంగా ఆచరించేవాడు శ్రేష్ఠుడు. అతనికంటే సంగదోషం నుండి విముక్తుడు శ్రేష్ఠుడు; అతనికంటే ఫలాపేక్షలేక భక్తిసేవ చేసే శుద్ధభక్తుడు పరమ శ్రేష్ఠుడు.
Verse 33
तस्मान्मय्यर्पिताशेषक्रियार्थात्मा निरन्तर: । मय्यर्पितात्मन: पुंसो मयि संन्यस्तकर्मण: । न पश्यामि परं भूतमकर्तु: समदर्शनात् ॥ ३३ ॥
కాబట్టి ఎవడు నిరంతరం తన సమస్త క్రియలూ, జీవనార్థమూ నాకే అర్పించి, తన ఆత్మను నాకే సమర్పించి, తన కర్మలను నాలోనే సంన్యసించాడో—సమదర్శనంతో అकर्तగా ఉన్న అతనికంటే గొప్పవాడిని నేను చూడను.
Verse 34
मनसैतानि भूतानि प्रणमेद्बहुमानयन् । ईश्वरो जीवकलया प्रविष्टो भगवानिति ॥ ३४ ॥
అటువంటి పరిపూర్ణ భక్తుడు మనసుతోనే ప్రతి జీవికి గౌరవపూర్వక నమస్కరిస్తాడు; ఎందుకంటే భగవానుడు ఈశ్వరుడు ప్రతి జీవదేహంలో పరమాత్మగా ప్రవేశించి ఉన్నాడని అతనికి దృఢ నిశ్చయం.
Verse 35
भक्तियोगश्च योगश्च मया मानव्युदीरित: । ययोरेकतरेणैव पुरुष: पुरुषं व्रजेत् ॥ ३५ ॥
ప్రియమైన తల్లి, మనువు కుమార్తె ఓ మానవి, నేను భక్తియోగమును మరియు యోగమును బోధించాను; వీటిలో ఏ ఒక్క మార్గం ద్వారానైనా పురుషుడు పరమపురుషుని ధామాన్ని చేరగలడు—ముఖ్యంగా భక్తిసేవ ద్వారానే.
Verse 36
एतद्भगवतो रूपं ब्रह्मण: परमात्मन: । परं प्रधानं पुरुषं दैवं कर्मविचेष्टितम् ॥ ३६ ॥
ఇదే భగవంతుని నిత్య స్వరూపము; ఆయన బ్రహ్మ, పరమాత్మ అని ప్రసిద్ధుడు. ఆయనే పరమ ప్రధాన పురుషుడు; ఆయన క్రియలన్నీ దివ్యమైన ఆధ్యాత్మికమైనవే.
Verse 37
रूपभेदास्पदं दिव्यं काल इत्यभिधीयते । भूतानां महदादीनां यतो भिन्नदृशां भयम् ॥ ३७ ॥
వివిధ రూపాల మార్పు-భేదాలకు కారణమైన దివ్య తత్త్వాన్ని ‘కాలం’ అని అంటారు. మహత్తత్త్వాది భూతాలలో భేదదృష్టి కలవారు ఆ కాలతత్త్వాన్ని భయపడతారు.
Verse 38
योऽन्त: प्रविश्य भूतानि भूतैरत्त्यखिलाश्रय: । स विष्ण्वाख्योऽधियज्ञोऽसौ काल: कलयतां प्रभु: ॥ ३८ ॥
ఆయన అంతరంలో ప్రవేశించి సమస్త భూతాలకు ఆధారమై, ఒక భూతం చేత మరొక భూతాన్ని నశింపజేస్తాడు. ఆయనే విష్ణువు, అధియజ్ఞుడు; ఆయనే కాలతత్త్వం, సమస్తాధిపతి ప్రభువు.
Verse 39
न चास्य कश्चिद्दयितो न द्वेष्यो न च बान्धव: । आविशत्यप्रमत्तोऽसौ प्रमत्तं जनमन्तकृत् ॥ ३९ ॥
భగవంతునికి ఎవ్వరూ ప్రత్యేకంగా ప్రియులు కాదు, ద్వేష్యులు కాదు, బంధువులూ కాదు. కానీ ఆయనను మరచిపోని జాగ్రత్తగలవారిలో ఆయన ప్రేరణను ప్రవేశపెడతాడు; మరచి మత్తులో ఉన్నవారిని సంహరిస్తాడు.
Verse 40
यद्भयाद्वाति वातोऽयं सूर्यस्तपति यद्भयात् । यद्भयाद्वर्षते देवो भगणो भाति यद्भयात् ॥ ४० ॥
భగవంతుని భయంతో ఈ గాలి వీస్తుంది, ఆయన భయంతో సూర్యుడు తపిస్తాడు. ఆయన భయంతో దేవుడు వర్షిస్తాడు, ఆయన భయంతో నక్షత్రగణం ప్రకాశిస్తుంది.
Verse 41
यद्वनस्पतयो भीता लताश्चौषधिभि: सह । स्वे स्वे कालेऽभिगृह्णन्ति पुष्पाणि च फलानि च ॥ ४१ ॥
పరమేశ్వరుని భయశక్తివల్ల చెట్లు, లతలు, ఔషధి మొక్కలు తమ తమ కాలంలో పుష్పించి ఫలిస్తాయి।
Verse 42
स्रवन्ति सरितो भीता नोत्सर्पत्युदधिर्यत: । अग्निरिन्धे सगिरिभिर्भूर्न मज्जति यद्भयात् ॥ ४२ ॥
పరమేశ్వరుని భయంతో నదులు ప్రవహిస్తాయి; సముద్రం తన హద్దు దాటదు. ఆయన భయంతోనే అగ్ని మండుతుంది; పర్వతాలతో కూడిన భూమి జలంలో మునగదు।
Verse 43
नभो ददाति श्वसतां पदं यन्नियमादद: । लोकं स्वदेहं तनुते महान् सप्तभिरावृतम् ॥ ४३ ॥
ఆయన నియమాధీనంగా ఆకాశం ప్రాణులకు స్థలాన్ని ఇస్తుంది; అనేక లోకాలు నిలుస్తాయి. ఆయన అధీనంలోనే విరాట్ దేహం ఏడు ఆవరణాలతో విస్తరిస్తుంది।
Verse 44
गुणाभिमानिनो देवा: सर्गादिष्वस्य यद्भयात् । वर्तन्तेऽनुयुगं येषां वश एतच्चराचरम् ॥ ४४ ॥
పరమేశ్వరుని భయంతో గుణాధిష్ఠాత దేవతలు సృష్టి, స్థితి, లయ కార్యాలను యుగయుగాలుగా నిర్వహిస్తారు; ఈ చరాచర జగత్తు అంతా వారి వశంలో ఉంటుంది।
Verse 45
सोऽनन्तोऽन्तकर: कालोऽनादिरादिकृदव्यय: । जनं जनेन जनयन्मारयन्मृत्युनान्तकम् ॥ ४५ ॥
ఆ అనంతుడు, సంహారకుడు, ఆది-అంతములేని అవ్యయ కాలము భగవంతుని ప్రతినిధి. అది ఒకరిలోనుండి మరొకరిని జన్మింపజేసి సృష్టి కార్యాన్ని నడిపి, చివరికి యమునికూడా నశింపజేసి జగత్తుకు అంతం తెస్తుంది।
Frequently Asked Questions
Kapila describes (1) tāmasika bhakti as worship colored by envy, pride, violence and anger; (2) rājasika bhakti as Deity worship pursued for enjoyment, fame, and opulence; and (3) sāttvika bhakti as worship where one offers results to the Lord to become free from fruitive intoxication. Beyond all three is śuddha-bhakti—unmotivated, uninterrupted attraction to hearing and glorifying the Lord.
Because worship that honors the Deity while disregarding the Lord’s presence as Paramātmā in every living being is incomplete and rooted in ignorance. Such a practitioner retains a separatist, inimical outlook; therefore the ritual does not truly please the Lord, who is equally situated in all hearts.
It illustrates natural, uninterrupted movement: as the Gaṅgā flows effortlessly toward the ocean, the purified mind flows toward hearing and glorifying the Lord without obstruction from material conditions, motives, or guṇa-based interruptions.
They are sālokya (same planet), sārṣṭi (same opulence), sāmīpya (proximity), sārūpya (similar form), and ekatva (oneness/merging). A pure devotee values loving service itself over any liberated status, accepting only what supports bhakti and refusing liberation as an end in itself.
Kāla is presented as a feature/representation of the Supreme Personality of Godhead that drives transformation, creation, and dissolution. Those who do not recognize time as the Lord’s potency fear it, whereas the wise see it as divine governance under Viṣṇu’s supreme control.