Adhyaya 24

Verse 1

मैत्रेय उवाच निर्वेदवादिनीमेवं मनोर्दुहितरं मुनि: । दयालु: शालिनीमाह शुक्लाभिव्याहृतं स्मरन् ॥ १ ॥

మైత్రేయుడు అన్నాడు—ఇలా వైరాగ్యభరిత వాక్యాలు పలికిన, మనువు యొక్క ప్రశంసనీయ కుమార్తె దేవహూతిని ఉద్దేశించి, శ్రీ విష్ణువు వచనాలను స్మరించుకుంటూ, దయాళువు ముని కర్దముడు ఈ విధంగా ప్రత్యుత్తరం ఇచ్చాడు।

Verse 2

ऋषिरुवाच मा खिदो राजपुत्रीत्थमात्मानं प्रत्यनिन्दिते । भगवांस्तेऽक्षरो गर्भमदूरात्सम्प्रपत्स्यते ॥ २ ॥

ఋషి అన్నాడు—ఓ రాజకుమార్తె, నీ గురించి నిరాశపడకు; నీవు నిందార్హం కాని ప్రశంసనీయురాలివి. అచ్యుతుడైన పరమేశ్వరుడు త్వరలోనే నీ గర్భంలో కుమారుడిగా ప్రవేశిస్తాడు।

Verse 3

धृतव्रतासि भद्रं ते दमेन नियमेन च । तपोद्रविणदानैश्च श्रद्धया चेश्वरं भज ॥ ३ ॥

నీవు పవిత్ర వ్రతాలు ధరించావు; నీకు మంగళం కలుగుగాక. కాబట్టి ఇంద్రియనిగ్రహం, నియమాలు, తపస్సు మరియు ధనదానంతో, శ్రద్ధతో ప్రభువును భజించు.

Verse 4

स त्वयाराधित: शुक्लो वितन्वन्मामकंयश: । छेत्ता ते हृदयग्रन्थिमौदर्यो ब्रह्मभावन: ॥ ४ ॥

నీవు ఆరాధించిన ఆ పరమ శుద్ధుడైన భగవాన్ నా యశస్సును విస్తరింపజేస్తాడు; ఉదారుడై బ్రహ్మజ్ఞానాన్ని బోధిస్తూ, కుమారరూపంలో వచ్చి నీ హృదయగ్రంథిని ఛేదిస్తాడు.

Verse 5

मैत्रेय उवाच देवहूत्यपि संदेशं गौरवेण प्रजापते: । सम्यक् श्रद्धाय पुरुषं कूटस्थमभजद्गुरुम् ॥ ५ ॥

శ్రీ మైత్రేయుడు పలికెను—దేవహూతి ప్రజాపతి కర్దముని ఆదేశాన్ని గౌరవంతో, సంపూర్ణ శ్రద్ధతో స్వీకరించింది; అందరి హృదయాలలో స్థితుడైన కూటస్థ జగద్గురువైన పరమపురుషుని భజించసాగింది.

Verse 6

तस्यां बहुतिथे काले भगवान्मधुसूदन: । कार्दमं वीर्यमापन्नो जज्ञेऽग्निरिव दारुणि ॥ ६ ॥

అనేక సంవత్సరాలు గడిచిన తరువాత భగవాన్ మధుసూదనుడు కర్దముని వీర్యంలో ప్రవేశించి దేవహూతి గర్భంలో అవతరించాడు; యజ్ఞంలో కట్టెల నుంచి అగ్ని పుట్టినట్లుగా.

Verse 7

अवादयंस्तदा व्योम्नि वादित्राणि घनाघना: । गायन्ति तं स्म गन्धर्वा नृत्यन्त्यप्सरसो मुदा ॥ ७ ॥

ఆ సమయంలో ఆకాశంలో ఘనఘన మేఘరూప దేవతలు వాద్యాలను మ్రోగించారు; గంధర్వులు ప్రభువు మహిమలను గానంచేశారు, అప్సరసలు ఆనందంతో నర్తించారు.

Verse 8

पेतु: सुमनसो दिव्या: खेचरैरपवर्जिता: । प्रसेदुश्च दिश: सर्वा अम्भांसि च मनांसि च ॥ ८ ॥

ప్రభువు అవతరించిన వేళ ఆకాశంలో స్వేచ్ఛగా విహరించే దేవతలు దివ్య పుష్పవర్షం కురిపించారు. అన్ని దిక్కులు, అన్ని జలాలు, అందరి మనస్సులు పరమ ప్రసన్నమయ్యాయి.

Verse 9

तत्कर्दमाश्रमपदं सरस्वत्या परिश्रितम् । स्वयम्भू: साकमृषिभिर्मरीच्यादिभिरभ्ययात् ॥ ९ ॥

అప్పుడు స్వయంభూ బ్రహ్మ మరిచి మొదలైన ఋషులతో కలిసి సరస్వతి నదితో చుట్టుముట్టబడిన కర్దమ ముని ఆశ్రమస్థానానికి వెళ్లాడు.

Verse 10

भगवन्तं परं ब्रह्म सत्त्वेनांशेन शत्रुहन् । तत्त्वसंख्यानविज्ञप्‍त्यै जातं विद्वानज: स्वराट् ॥ १० ॥

హే శత్రుహన్! జన్మరహితుడైన, జ్ఞానసాధనలో దాదాపు స్వతంత్రుడైన బ్రహ్మ, దేవహూతి గర్భంలో శుద్ధ సత్త్వగుణాంశంతో పరబ్రహ్మ భగవంతుని ఒక అంసం సాంఖ్యయోగమనే సంపూర్ణ తత్త్వజ్ఞానాన్ని బోధించుటకై అవతరించాడని గ్రహించాడు.

Verse 11

सभाजयन् विशुद्धेन चेतसा तच्चिकीर्षितम् । प्रहृष्यमाणैरसुभि: कर्दमं चेदमभ्यधात् ॥ ११ ॥

తర్వాత బ్రహ్మ శుద్ధ హృదయంతో, ఆనందిత ఇంద్రియాలతో, అవతారకార్యాన్ని చేయదలచిన భగవంతుని ఆరాధించి, కర్దమునితో (మరియు దేవహూతితో) ఈ విధంగా పలికాడు.

Verse 12

ब्रह्मोवाच त्वया मेऽपचितिस्तात कल्पिता निर्व्यलीकत: । यन्मे सञ्जगृहे वाक्यं भवान्मानद मानयन् ॥ १२ ॥

బ్రహ్మా పలికెను: ఓ తాత కర్దమా! నీవు కపటంలేక నా వాక్యాన్ని గౌరవంతో స్వీకరించావు; అందువల్ల నీవు నన్ను యథార్థంగా పూజించినవాడవు. నేను చెప్పిన ఆదేశాలన్నిటిని నీవు ఆచరించి నన్ను సత్కరించావు.

Verse 13

एतावत्येव शुश्रूषा कार्या पितरि पुत्रकै: । बाढमित्यनुमन्येत गौरवेण गुरोर्वच: ॥ १३ ॥

పుత్రులు తండ్రికి ఇంతవరకే సేవ చేయవలెను. తండ్రి లేదా గురువు ఆజ్ఞను గౌరవంతో ‘అవును స్వామీ’ అని అంగీకరించాలి.

Verse 14

इमा दुहितर: सत्यस्तव वत्स सुमध्यमा: । सर्गमेतं प्रभावै: स्वैर्बृंहयिष्यन्त्यनेकधा ॥ १४ ॥

ఓ వత్సా, నీ సన్నని నడుము గల కుమార్తెలు నిశ్చయంగా అత్యంత సతీమణులు. వారు తమ తమ సంతాన ప్రభావంతో ఈ సృష్టిని అనేక విధాలుగా విస్తరింపజేస్తారు.

Verse 15

अतस्त्वमृषिमुख्येभ्यो यथाशीलं यथारुचि । आत्मजा: परिदेह्यद्य विस्तृणीहि यशो भुवि ॥ १५ ॥

కాబట్టి ఈ రోజు నీ కుమార్తెలను వారి స్వభావం, ఇష్టానుసారం మహర్షులలో శ్రేష్ఠులకు సమర్పించు; అలా చేసి లోకమంతట నీ కీర్తిని విస్తరింపజేయు.

Verse 16

वेदाहमाद्यं पुरुषमवतीर्णं स्वमायया । भूतानां शेवधिं देहं बिभ्राणं कपिलं मुने ॥ १६ ॥

ఓ కర్దమా, ఆద్య పురుషోత్తముడు తన అంతరంగ మాయచే అవతరించి ప్రత్యక్షమైనాడని నాకు తెలుసు. ఆయన జీవులకు కావలసినదంతా ప్రసాదించువాడు; ఇప్పుడు కపిల ముని దేహాన్ని ధరించాడు.

Verse 17

ज्ञानविज्ञानयोगेन कर्मणामुद्धरन् जटा: । हिरण्यकेश: पद्माक्ष: पद्ममुद्रापदाम्बुज: ॥ १७ ॥

శాస్త్రజ్ఞానం మరియు దాని ప్రాయోగిక విజ్ఞానయోగంతో కపిల ముని—సువర్ణ కేశుడు, పద్మనేత్రుడు, పద్మచిహ్నిత పాదపద్ముడు—ఈ లోకంలోని కర్మవాసనల గాఢమూలాలను నిర్మూలిస్తాడు.

Verse 18

एष मानवि ते गर्भं प्रविष्ट: कैटभार्दन: । अविद्यासंशयग्रन्थिं छित्त्वा गां विचरिष्यति ॥ १८ ॥

హే మనుకుమార్తె దేవహూతి! కైటభుని సంహరించిన ఆ పరమపురుషుడు ఇప్పుడు నీ గర్భంలో ప్రవేశించాడు. ఆయన అజ్ఞానము, సందేహముల గంతులను తెంచి భూమండలమంతా సంచరిస్తాడు.

Verse 19

अयं सिद्धगणाधीश: साङ्ख्याचार्यै: सुसम्मत: । लोके कपिल इत्याख्यां गन्ता ते कीर्तिवर्धन: ॥ १९ ॥

నీ కుమారుడు సిద్ధగణముల అధిపతి అవుతాడు. సాంఖ్యజ్ఞానాన్ని బోధించే ఆచార్యులు ఆయనను సమ్మతిస్తారు; లోకంలో ‘కపిల’ అనే నామంతో ప్రసిద్ధుడై నీ కీర్తిని వృద్ధి చేస్తాడు.

Verse 20

मैत्रेय उवाच तावाश्वास्य जगत्स्रष्टा कुमारै: सहनारद: । हंसो हंसेन यानेन त्रिधामपरमं ययौ ॥ २० ॥

శ్రీమైత్రేయుడు అన్నాడు—ఇలా వారిని ఆదరించి, జగత్సృష్టికర్త బ్రహ్మదేవుడు ‘హంస’ అని ప్రసిద్ధుడు, నాలుగు కుమారులు మరియు నారదునితో కలిసి హంసవాహనంపై ఎక్కి త్రిధామములలో పరమ లోకానికి వెళ్లాడు.

Verse 21

गते शतधृतौ क्षत्त: कर्दमस्तेन चोदित: । यथोदितं स्वदुहितृ: प्रादाद्विश्वसृजां तत: ॥ २१ ॥

ఓ క్షత్తా (విదురా)! శతధృతి బ్రహ్మదేవుడు వెళ్లిన తరువాత, ఆయన ఆజ్ఞ ప్రకారం కర్దమముని చెప్పినట్లే తన తొమ్మిది కుమార్తెలను లోకప్రజాసృష్టి చేసే తొమ్మిది మహర్షులకు ఇచ్చాడు.

Verse 22

मरीचये कलां प्रादादनसूयामथात्रये । श्रद्धामङ्गिरसेऽयच्छत्पुलस्त्याय हविर्भुवम् ॥ २२ ॥ पुलहाय गतिं युक्तां क्रतवे च क्रियां सतीम् । ख्यातिं च भृगवेऽयच्छद्वसिष्ठायाप्यरुन्धतीम् ॥ २३ ॥

కర్దమముని తన కుమార్తె కలాను మరీచికి, అనసూయను అత్రికి, శ్రద్ధను అంగిరసునికి, హవిర్భూను పులస్త్యునికి ఇచ్చాడు. గతిని పులహునికి, పతివ్రత క్రియను క్రతువుకు, ఖ్యాతిని భృగువుకు, అరుంధతిని వసిష్ఠునికి అర్పించాడు.

Verse 23

मरीचये कलां प्रादादनसूयामथात्रये । श्रद्धामङ्गिरसेऽयच्छत्पुलस्त्याय हविर्भुवम् ॥ २२ ॥ पुलहाय गतिं युक्तां क्रतवे च क्रियां सतीम् । ख्यातिं च भृगवेऽयच्छद्वसिष्ठायाप्यरुन्धतीम् ॥ २३ ॥

కర్దమ ముని తన కుమార్తె కలాను మరీచికి, అనసూయను అత్రికి ఇచ్చాడు. శ్రద్ధను అంగిరసునికి, హవిర్భూను పులస్త్యునికి సమర్పించాడు. గతిని పులహునికి, పతివ్రత క్రియను క్రతువుకు, ఖ్యాతిని భృగువుకు, అరుంధతిని వసిష్ఠునికి ఇచ్చాడు.

Verse 24

अथर्वणेऽददाच्छान्तिं यया यज्ञो वितन्यते । विप्रर्षभान् कृतोद्वाहान् सदारान् समलालयत् ॥ २४ ॥

అథర్వునికి శాంతిని ఇచ్చాడు; ఆమె వలన యజ్ఞకర్మలు సక్రమంగా విస్తరించి నిర్వహింపబడతాయి. ఈ విధంగా శ్రేష్ఠ బ్రాహ్మణుల వివాహాలు జరిపించి, వారి భార్యలతో కూడి వారిని పోషించాడు.

Verse 25

ततस्त ऋषय: क्षत्त कृतदारा निमन्‍त्र्‍य तम् । प्रातिष्ठन्नन्दिमापन्ना: स्वं स्वमाश्रममण्डलम् ॥ २५ ॥

ఓ క్షత్తా (విదురా), వివాహాలు పూర్తయిన ఆ ఋషులు కర్దముని వద్ద అనుమతి తీసుకొని, ఆనందంతో నిండినవారై, ఒక్కొక్కరు తమ తమ ఆశ్రమమండలాలకు బయలుదేరారు.

Verse 26

स चावतीर्णं त्रियुगमाज्ञाय विबुधर्षभम् । विविक्त उपसङ्गम्य प्रणम्य समभाषत ॥ २६ ॥

దేవతలలో శ్రేష్ఠుడైన త్రియుగుడు, శ్రీ విష్ణువు అవతరించినట్లు కర్దమ ముని గ్రహించినప్పుడు, ఆయన ఏకాంతస్థలంలో ప్రభువును సమీపించి, నమస్కరించి, ఇలా పలికాడు.

Verse 27

अहो पापच्यमानानां निरये स्वैरमङ्गलै: । कालेन भूयसा नूनं प्रसीदन्तीह देवता: ॥ २७ ॥

కర్దమ ముని పలికాడు— అహో! తమ స్వకర్మదోషాల వల్ల భౌతిక బంధనంలో చిక్కి నరకంలో దహించబడుతున్న జీవుల పట్ల, ఎంతో కాలానంతరం, ఈ లోకంలోని దేవతలు నిశ్చయంగా ప్రసన్నులయ్యారు.

Verse 28

बहुजन्मविपक्‍वेन सम्यग्योगसमाधिना । द्रष्टुं यतन्ते यतय: शून्यागारेषु यत्पदम् ॥ २८ ॥

అనేక జన్మల పరిపక్వ సాధనతో, సమ్యక్ యోగసమాధిలో స్థితులైన యతులు నిర్జన స్థలాలలో భగవంతుని పదపద్మ దర్శనార్థం యత్నిస్తారు।

Verse 29

स एव भगवानद्य हेलनं नगणय्य न: । गृहेषु जातो ग्राम्याणां य: स्वानां पक्षपोषण: ॥ २९ ॥

మా వంటి సాధారణ గృహస్థుల నిర్లక్ష్యాన్ని కూడా లెక్కచేయకుండా, అదే భగవంతుడు నేడు మా ఇంటిలో అవతరించాడు—తన భక్తులను పోషించుటకే।

Verse 30

स्वीयं वाक्यमृतं कर्तुमवतीर्णोऽसि मे गृहे । चिकीर्षुर्भगवान् ज्ञानं भक्तानां मानवर्धन: ॥ ३० ॥

కర్దమ ముని పలికెను: భక్తుల గౌరవాన్ని పెంపొందించే ప్రభువా, మీ వాక్యాన్ని సత్యం చేయుటకును నిజ జ్ఞాన మార్గాన్ని బోధించుటకును మీరు నా గృహంలో అవతరించారు।

Verse 31

तान्येव तेऽभिरूपाणि रूपाणि भगवंस्तव । यानि यानि च रोचन्ते स्वजनानामरूपिण: ॥ ३१ ॥

హే భగవాన్, మీకు భౌతిక రూపం లేకపోయినా, మీ స్వంత అనేకానేక దివ్య రూపాలు ఉన్నాయి; అవే మీ పరమాత్మిక స్వరూపాలు, భక్తులకు ఆనందదాయకమైనవి।

Verse 32

त्वां सूरिभिस्तत्त्वबुभुत्सयाद्धा सदाभिवादार्हणपादपीठम् । ऐश्वर्यवैराग्ययशोऽवबोध- वीर्यश्रिया पूर्तमहं प्रपद्ये ॥ ३२ ॥

హే ప్రభూ, పరమ తత్త్వాన్ని తెలుసుకోవాలని ఆకాంక్షించే మహర్షులు సదా మీ పదపద్మాలను వందన-ఆరాధనకు యోగ్యమైన ఆశ్రయంగా భావిస్తారు. మీరు ఐశ్వర్యం, వైరాగ్యం, యశస్సు, జ్ఞానం, వీర్యం, శ్రీతో పరిపూర్ణులు; అందుచేత నేను మీ కమలచరణాలకు శరణు పొందుతున్నాను।

Verse 33

परं प्रधानं पुरुषं महान्तं कालं कविं त्रिवृतं लोकपालम् । आत्मानुभूत्यानुगतप्रपञ्चं स्वच्छन्दशक्तिं कपिलं प्रपद्ये ॥ ३३ ॥

నేను పరమ పురుషోత్తముడైన భగవాన్ కపిలుని శరణు పొందుతున్నాను—ఆయన స్వతంత్ర శక్తిమంతుడు, పరాత్పరుడు, ప్రధానము (ప్రకృతి) మరియు కాలమునకు అధీశుడు, త్రిగుణమయ లోకములకు పాలకుడు, ప్రళయానంతరం సమస్త ప్రపంచాన్ని తనలో లీనం చేసేవాడు।

Verse 34

आ स्माभिपृच्छेऽद्य पतिं प्रजानां त्वयावतीर्णर्ण उताप्तकाम: । परिव्रजत्पदवीमास्थितोऽहं चरिष्ये त्वां हृदि युञ्जन् विशोक: ॥ ३४ ॥

హే ప్రాణుల అధిపతీ! ఈ రోజు నేను మీను ఒకటి అడగదలచుకున్నాను. మీరు నన్ను పితృఋణం నుండి విముక్తుడిని చేసారు, నా కోరికలు నెరవేరాయి; అందువల్ల నేను పరివ్రాజక మార్గాన్ని స్వీకరించి గృహస్థ జీవితం త్యజించి, హృదయంలో మిమ్మల్ని ధ్యానిస్తూ, శోకరహితుడై సంచరించదలచుకున్నాను।

Verse 35

श्री भगवानुवाच मया प्रोक्तं हि लोकस्य प्रमाणं सत्यलौकिके । अथाजनि मया तुभ्यं यदवोचमृतं मुने ॥ ३५ ॥

శ్రీ భగవాన్ కపిలుడు పలికెను: లోకమునకు నా వాక్యము—ప్రత్యక్షముగా గానీ శాస్త్రములలో గానీ—సర్వథా ప్రమాణము. ఓ మునీ! నేను ముందుగా నీకు ‘నేను నీ కుమారుడనై అవతరిస్తాను’ అని చెప్పిన సత్యాన్ని నెరవేర్చుటకే నేను అవతరించాను।

Verse 36

एतन्मे जन्म लोकेऽस्मिन्मुमुक्षूणां दुराशयात् । प्रसंख्यानाय तत्त्वानां सम्मतायात्मदर्शने ॥ ३६ ॥

ఈ లోకములో నా అవతారం ముఖ్యంగా ముముక్షుల కొరకు—అనవసరమైన భౌతిక ఆశల బంధనమునుండి విముక్తి కోరువారికి—ఆత్మదర్శనమునకు అత్యంత గౌరవింపబడిన సాంఖ్య ప్రకారం తత్త్వముల విశ్లేషణను వివరించుటకే.

Verse 37

एष आत्मपथोऽव्यक्तो नष्ट: कालेन भूयसा । तं प्रवर्तयितुं देहमिमं विद्धि मया भृतम् ॥ ३७ ॥

ఆత్మసాక్షాత్కార మార్గము సూక్ష్మమై గ్రహించుటకు కఠినమైనది; కాలప్రవాహములో అది మరల మరల నశించిపోయింది. దానిని మళ్లీ ప్రవర్తింపజేయుటకే నేను ఈ కపిల దేహమును ధరించాను—ఇట్లు తెలుసుకొనుము।

Verse 38

गच्छ कामं मयापृष्टो मयि संन्यस्तकर्मणा । जित्वा सुदुर्जयं मृत्युममृतत्वाय मां भज ॥ ३८ ॥

నా అనుమతితో నీవు కోరినట్లు వెళ్లు; నీ కార్యాలన్నీ నాకే సమర్పించు. దుర్జయమైన మరణాన్ని జయించి అమరత్వార్థం నన్ను భజించు.

Verse 39

मामात्मानं स्वयंज्योति: सर्वभूतगुहाशयम् । आत्मन्येवात्मना वीक्ष्य विशोकोऽभयमृच्छसि ॥ ३९ ॥

నీ హృదయంలోనే, నీ బుద్ధి ద్వారా, సమస్త జీవుల హృదయగుహలో నివసించే స్వయంప్రకాశ పరమాత్మ అయిన నన్ను నీవు ఎల్లప్పుడూ దర్శిస్తావు. అప్పుడు నీవు శోకభయరహిత స్థితిని పొందుతావు.

Verse 40

मात्र आध्यात्मिकीं विद्यां शमनीं सर्वकर्मणाम् । वितरिष्ये यया चासौ भयं चातितरिष्यति ॥ ४० ॥

నేను నా తల్లికీ ఈ ఆధ్యాత్మిక విద్యను బోధిస్తాను; ఇది సమస్త కర్మఫల ప్రతిక్రియలను శమింపజేస్తుంది. దీని ద్వారా ఆమె సిద్ధి, ఆత్మసాక్షాత్కారం పొందీ భౌతిక భయాన్ని దాటుతుంది.

Verse 41

मैत्रेय उवाच एवं समुदितस्तेन कपिलेन प्रजापति: । दक्षिणीकृत्य तं प्रीतो वनमेव जगाम ह ॥ ४१ ॥

శ్రీ మైత్రేయుడు అన్నాడు—ఇలా కుమారుడు కపిలుడు సంపూర్ణంగా ఉపదేశించిన తరువాత ప్రజాపతి కర్దమముని ఆనందచిత్తంతో ఆయనను ప్రదక్షిణ చేసి వెంటనే అరణ్యానికి వెళ్లాడు.

Verse 42

व्रतं स आस्थितो मौनमात्मैकशरणो मुनि: । नि:सङ्गो व्यचरत्क्षोणीमनग्निरनिकेतन: ॥ ४२ ॥

ముని కర్దముడు మౌనవ్రతాన్ని ఆచరించి, పరమపురుషుని ఏకశరణంగా ఆశ్రయించి ఆయనను ధ్యానించాడు. సంగరహితుడై సన్యాసిలా భూమిపై సంచరించాడు—అగ్ని సంబంధం లేక, నివాసం లేక.

Verse 43

मनो ब्रह्मणि युञ्जानो यत्तत्सदसत: परम् । गुणावभासे विगुण एकभक्त्यानुभाविते ॥ ४३ ॥

అతడు మనస్సును పరబ్రహ్మ అయిన పరమపురుషోత్తమ భగవానునందు నిలిపెను; ఆయన కారణకార్యాలకు అతీతుడు, త్రిగుణాలను ప్రకాశింపజేసి కూడా త్రిగుణాతీతుడు, అనన్య భక్తితోనే అనుభవించదగినవాడు।

Verse 44

निरहंकृतिर्निर्ममश्च निर्द्वन्द्व: समद‍ृक् स्वद‍ृक् । प्रत्यक्प्रशान्तधीर्धीर: प्रशान्तोर्मिरिवोदधि: ॥ ४४ ॥

ఇలా అతడు క్రమంగా అహంకారమూ మమకారమూ లేనివాడయ్యెను. ద్వంద్వాలకు కదలని వాడు, అందరినీ సమదృష్టితో చూచువాడు, తన స్వరూపాన్నికూడా దర్శించగలిగెను. అతని బుద్ధి అంతర్ముఖమై, అలలేని సముద్రమువలె పరమశాంతమైంది।

Verse 45

वासुदेवे भगवति सर्वज्ञे प्रत्यगात्मनि । परेण भक्तिभावेन लब्धात्मा मुक्तबन्धन: ॥ ४५ ॥

ఇలా సర్వజ్ఞుడైన అంతర్యామి పరమాత్మ భగవాన్ వాసుదేవునందు పరాభక్తిభావంతో స్థితుడై, అతడు ఆత్మసిద్ధిని పొందీ బంధనాల నుండి విముక్తుడయ్యెను।

Verse 46

आत्मानं सर्वभूतेषु भगवन्तमवस्थितम् । अपश्यत्सर्वभूतानि भगवत्यपि चात्मनि ॥ ४६ ॥

అతడు భగవానుడు ప్రతి జీవి హృదయంలో స్థితుడై ఉన్నాడని చూచెను; అలాగే సమస్త భూతాలు భగవానునందును ఆత్మనందును నిలిచియున్నాయని దర్శించెను।

Verse 47

इच्छाद्वेषविहीनेन सर्वत्र समचेतसा । भगवद्भक्तियुक्तेन प्राप्ता भागवती गति: ॥ ४७ ॥

ఇచ్ఛా ద్వేషాలు లేని వాడై, సర్వత్ర సమచిత్తుడై, కలుషరహిత భగవద్భక్తితో యుక్తుడైన కర్దమ ముని చివరకు భాగవతీ గతి—భగవద్ధామానికి తిరిగివెళ్లే మార్గం—ప్రాప్తి పొందెను।