Adhyaya 20

Verse 1

शौनक उवाच महीं प्रतिष्ठामध्यस्य सौते स्वायम्भुवो मनु: । कान्यन्वतिष्ठद् द्वाराणि मार्गायावरजन्मनाम् ॥ १ ॥

శ్రీ శౌనకుడు అడిగెను: ఓ సూత గోస్వామీ! భూమి మళ్లీ తన స్థానంలో స్థిరపడిన తరువాత, స్వాయంభువ మనువు తరువాత జన్మించబోయే వారికి మోక్షమార్గం చూపుటకు ఏ ఏ ద్వారాలు/ఉపాయాలు స్థాపించాడు?

Verse 2

क्षत्ता महाभागवत: कृष्णस्यैकान्तिक: सुहृत् । यस्तत्याजाग्रजं कृष्णे सापत्यमघवानिति ॥ २ ॥

క్షత్తా విదురుడు మహాభాగవతుడు, శ్రీకృష్ణుని ఏకాంత భక్తుడు మరియు ప్రియ సుహృదుడు. ప్రభువు సంకల్పానికి విరుద్ధంగా తన కుమారులతో కలిసి కపటచర్యలు చేసిన తన అన్న ధృతరాష్ట్రుని సాంగత్యాన్ని అతడు త్యజించాడు।

Verse 3

द्वैपायनादनवरो महित्वे तस्य देहज: । सर्वात्मना श्रित: कृष्णं तत्परांश्चाप्यनुव्रत: ॥ ३ ॥

విదురుడు ద్వైపాయన వేదవ్యాసుని దేహజుడు; మహిమలో ఆయనకంటే తక్కువవాడు కాదు. అతడు సంపూర్ణ హృదయంతో శ్రీకృష్ణుని పదపద్మాలను ఆశ్రయించి, ఆయన భక్తులకు అనువ్రతుడై పరాయణుడయ్యాడు।

Verse 4

किमन्वपृच्छन्मैत्रेयं विरजास्तीर्थसेवया । उपगम्य कुशावर्त आसीनं तत्त्ववित्तमम् ॥ ४ ॥

తీర్థసేవచేత రజస్సు శుద్ధి పొందిన విదురుడు చివరకు కుశావర్తం (హరిద్వార్) చేరాడు. అక్కడ తత్త్వవిత్తముడైన మైత్రేయ మహర్షి ఆసీనుడై ఉండగా అతనిని సమీపించి ప్రశ్నించాడు—విదురుడు మైత్రేయుని ఇంకా ఏమి అడిగాడు?

Verse 5

तयो: संवदतो: सूत प्रवृत्ता ह्यमला: कथा: । आपो गाङ्गा इवाघघ्नीर्हरे: पादाम्बुजाश्रया: ॥ ५ ॥

హే సూతా! విదుర-మైత్రేయుల సంభాషణలో హరి పదపద్మాశ్రయమైన నిర్మల కథలు ప్రవహించాయి. అవి గంగాజలంలా పాపనాశకాలు.

Verse 6

ता न: कीर्तय भद्रं ते कीर्तन्योदारकर्मण: । रसज्ञ: को नु तृप्येत हरिलीलामृतं पिबन् ॥ ६ ॥

ఓ సూత గోస్వామీ, నీకు మంగళం కలుగుగాక. దయచేసి ప్రభువు యొక్క ఉదారమైన, కీర్తించదగిన కర్మలను వర్ణించు. హరి లీలామృతాన్ని పానముచేస్తూ ఏ రసజ్ఞ భక్తుడు తృప్తి చెందగలడు?

Verse 7

एवमुग्रश्रवा: पृष्ट ऋषिभिर्नैमिषायनै: । भगवत्यर्पिताध्यात्मस्तानाह श्रूयतामिति ॥ ७ ॥

నైమిషారణ్య మహర్షులు ఇలా అడిగినప్పుడు, రోమహర్షణుని కుమారుడైన ఉగ్రశ్రవా సూత గోస్వామి—భగవంతుని దివ్య లీలలలో మనస్సు అర్పించినవాడు—వారితో ఇలా అన్నాడు: నేను ఇప్పుడు చెప్పేది వినండి।

Verse 8

सूत उवाच हरेर्धृतक्रोडतनो: स्वमायया निशम्य गोरुद्धरणं रसातलात् । लीलां हिरण्याक्षमवज्ञया हतं सञ्जातहर्षो मुनिमाह भारत: ॥ ८ ॥

సూతుడు పలికెను—హరి తన స్వమాయతో వరాహరూపం ధరించి రసాతలమునుండి భూమిని उद्धరించి, హిరణ్యాక్షుని లీలగా నిర్లక్ష్యంగా సంహరించిన కథ విని భారతవంశజుడు విదురుడు హర్షించి మునిని ఇలా పలికెను.

Verse 9

विदुर उवाच प्रजापतिपति: सृष्ट्वा प्रजासर्गे प्रजापतीन् । किमारभत मे ब्रह्मन् प्रब्रूह्यव्यक्तमार्गवित् ॥ ९ ॥

విదురుడు అన్నాడు—ఓ బ్రహ్మన్, మీరు అవ్యక్త మార్గాన్ని తెలిసినవారు. ప్రజాసృష్టిలో ప్రజాపతులను సృష్టించిన తరువాత బ్రహ్మదేవుడు ఏమి ప్రారంభించాడు? దయచేసి చెప్పండి.

Verse 10

ये मरीच्यादयो विप्रा यस्तु स्वायम्भुवो मनु: । ते वै ब्रह्मण आदेशात्कथमेतदभावयन् ॥ १० ॥

విదురుడు ప్రశ్నించాడు—మరీచి మొదలైన ఋషులు మరియు స్వాయంభువ మనువు వంటి ప్రజాపతులు బ్రహ్మ ఆజ్ఞ ప్రకారం ఈ సృష్టిని ఎలా నిర్వహించారు? ఈ వ్యక్తమైన జగత్తును ఎలా విస్తరించారు?

Verse 11

सद्वितीया: किमसृजन् स्वतन्त्रा उत कर्मसु । आहोस्वित्संहता: सर्व इदं स्म समकल्पयन् ॥ ११ ॥

వారు తమ తమ భార్యలతో కలిసి సృష్టి చేశారా? లేక కర్మలలో స్వతంత్రులుగా ఉన్నారా? లేదా అందరూ కలిసి సమష్టిగా ఈ సృష్టిని ఏర్పరచారా?

Verse 12

मैत्रेय उवाच दैवेन दुर्वितर्क्येण परेणानिमिषेण च । जातक्षोभाद्भगवतो महानासीद् गुणत्रयात् ॥ १२ ॥

మైత్రేయుడు అన్నాడు—అచింత్యమైన దైవవ్యవస్థచే, పరముడైన మహావిష్ణువు ప్రేరణచే, అలాగే అనిమేష కాలశక్తిచే త్రిగుణాల సమ్యస్థితి కదిలినప్పుడు, మహత్తత్త్వం—సమస్త భౌతిక తత్త్వాల సమష్టి—ఉద్భవించింది.

Verse 13

रज:प्रधानान्महतस्त्रिलिङ्गो दैवचोदितात् । जात: ससर्ज भूतादिर्वियदादीनि पञ्चश: ॥ १३ ॥

రజోగుణప్రధానమైన మహత్తత్త్వం నుండి జీవుని దైవవిధి ప్రేరణచేత త్రివిధ అహంకారం ఉద్భవించింది. ఆ అహంకారంనుండి మళ్లీ ఆకాశాది పంచపంచ తత్త్వాల అనేక సమూహాలు పుట్టాయి।

Verse 14

तानि चैकैकश: स्रष्टुमसमर्थानि भौतिकम् । संहत्य दैवयोगेन हैममण्डमवासृजन् ॥ १४ ॥

ఆ తత్త్వాలు విడివిడిగా భౌతిక విశ్వాన్ని సృష్టించలేకపోయాయి. కానీ పరమేశ్వరుని శక్తి అనే దైవయోగంతో కలసి, వారు ప్రకాశించే స్వర్ణమయ అండాన్ని సృష్టించారు।

Verse 15

सोऽशयिष्टाब्धिसलिले आण्डकोशो निरात्मक: । साग्रं वै वर्षसाहस्रमन्ववात्सीत्तमीश्वर: ॥ १५ ॥

ఆ ప్రకాశవంతమైన అండకోశం కారణసముద్ర జలాల్లో ప్రాణరహిత స్థితిలో వెయ్యి సంవత్సరాలకు మించిన కాలం పడివుంది. ఆపై ప్రభువు గర్భోదకశాయీ విష్ణువుగా అందులో ప్రవేశించాడు।

Verse 16

तस्य नाभेरभूत्पद्मं सहस्रार्कोरुदीधिति । सर्वजीवनिकायौको यत्र स्वयमभूत्स्वराट् ॥ १६ ॥

గర్భోదకశాయీ విష్ణు భగవానుని నాభి నుండి వెయ్యి మండే సూర్యుల వలె ప్రకాశించే కమలం మొలిచింది. ఆ కమలమే సమస్త బద్ధజీవుల ఆశ్రయం; ఆ కమలం నుండే మొదటి జీవి, సర్వాధికారి బ్రహ్మా, ప్రాదుర్భవించాడు।

Verse 17

सोऽनुविष्टो भगवता य: शेते सलिलाशये । लोकसंस्थां यथापूर्वं निर्ममे संस्थया स्वया ॥ १७ ॥

గర్భోదక సముద్రంలో శయనించే పరమభగవంతుడు బ్రహ్మ హృదయంలో ప్రవేశించాడు. అప్పుడు బ్రహ్మ ప్రేరితమైన బుద్ధితో, తన స్వవ్యవస్థచే, పూర్వంలాగానే లోకసంస్థను సృష్టించడం ప్రారంభించాడు।

Verse 18

ससर्ज च्छाययाविद्यां पञ्चपर्वाणमग्रत: । तामिस्रमन्धतामिस्रं तमो मोहो महातम: ॥ १८ ॥

మొదట బ్రహ్మ తన ఛాయ నుండి బద్ధజీవుల అజ్ఞానావరణాలను ఐదుగా సృష్టించాడు—తామిస్రం, అంధతామిస్రం, తమస్, మోహం, మహామోహం।

Verse 19

विससर्जात्मन: कायं नाभिनन्दंस्तमोमयम् । जगृहुर्यक्षरक्षांसि रात्रिं क्षुत्तृट्‌समुद्भवाम् ॥ १९ ॥

తర్వాత బ్రహ్మ ఆ తమోమయ శరీరాన్ని అసహ్యంతో విడిచిపెట్టాడు. ఆ అవకాశాన్ని పట్టుకుని యక్షులు, రాక్షసులు దానిని స్వాధీనం చేసుకోవడానికి పుట్టుకొచ్చారు; అది రాత్రి రూపంగా నిలిచింది, రాత్రి ఆకలి-దాహాలకు మూలం.

Verse 20

क्षुत्तृड्भ्यामुपसृष्टास्ते तं जग्धुमभिदुद्रुवु: । मा रक्षतैनं जक्षध्वमित्यूचु: क्षुत्तृडर्दिता: ॥ २० ॥

ఆకలి, దాహంతో వశమై వారు అన్ని వైపుల నుంచీ బ్రహ్మను మింగివేయడానికి పరుగెత్తారు; ఆకలి-దాహాలతో బాధపడుతూ—“వదలకండి! ఇతనిని తినేయండి!” అని కేకలు వేశారు.

Verse 21

देवस्तानाह संविग्नो मा मां जक्षत रक्षत । अहो मे यक्षरक्षांसि प्रजा यूयं बभूविथ ॥ २१ ॥

దేవతల అధిపతి బ్రహ్మ ఆందోళనతో వారితో అన్నాడు—“నన్ను తినకండి, నన్ను రక్షించండి. అయ్యో! మీరు నా సంతానమే, యక్షులు-రాక్షసులుగా అయ్యారు.”

Verse 22

देवता: प्रभया या या दीव्यन् प्रमुखतोऽसृजत् । ते अहार्षुर्देवयन्तो विसृष्टां तां प्रभामह: ॥ २२ ॥

తర్వాత ఆయన సత్త్వగుణ మహిమతో ప్రకాశించే ప్రధాన దేవతలను సృష్టించాడు. వారి ముందర పగటి కాంతిమయ రూపాన్ని విడిచాడు; దేవతలు ఆనందంగా క్రీడిస్తూ దానిని స్వాధీనం చేసుకున్నారు.

Verse 23

देवोऽदेवाञ्जघनत: सृजति स्मातिलोलुपान् । त एनं लोलुपतया मैथुनायाभिपेदिरे ॥ २३ ॥

అప్పుడు దేవుడు బ్రహ్మ తన నితంబముల నుండి అసురులను సృష్టించాడు; వారు అత్యంత కామలాలసులు. ఆ లాలసతోనే వారు బ్రహ్మను సంభోగార్థం సమీపించారు।

Verse 24

ततो हसन् स भगवानसुरैर्निरपत्रपै: । अन्वीयमानस्तरसा क्रुद्धो भीत: परापतत् ॥ २४ ॥

అప్పుడు భగవాన్ బ్రహ్మ వారి మూర్ఖత్వాన్ని చూసి నవ్వాడు; కానీ నిర్లజ్జ అసురులు వేగంగా వెంటాడుతుండగా, ఆయన కోపంతో కూడి భయపడి తొందరగా పారిపోయాడు।

Verse 25

स उपव्रज्य वरदं प्रपन्नार्तिहरं हरिम् । अनुग्रहाय भक्तानामनुरूपात्मदर्शनम् ॥ २५ ॥

అతడు వరదాత, శరణాగతుల దుఃఖహరుడు అయిన హరిని సమీపించాడు; భక్తులపై అనుగ్రహార్థం వారి భావానికి తగినట్లు తన దివ్య రూపదర్శనాన్ని ప్రసాదించువాడు।

Verse 26

पाहि मां परमात्मंस्ते प्रेषणेनासृजं प्रजा: । ता इमा यभितुं पापा उपाक्रामन्ति मां प्रभो ॥ २६ ॥

బ్రహ్మా అన్నాడు—హే పరమాత్మ ప్రభో! మీ ఆజ్ఞచేతనే నేను ఈ ప్రజలను సృష్టించాను; ఈ పాపులు నన్ను భోగించడానికి/దాడి చేయడానికి ముందుకు వస్తున్నారు, దయచేసి నన్ను రక్షించండి।

Verse 27

त्वमेक: किल लोकानां क्लिष्टानां क्लेशनाशन: । त्वमेक: क्लेशदस्तेषामनासन्नपदां तव ॥ २७ ॥

హే ప్రభో! బాధపడుతున్న లోకుల కష్టాలను నశింపజేయగల ఏకైకుడు మీరు; అలాగే మీ పాదాశ్రయం పొందని వారికి కష్టం కలిగించువాడూ మీరు మాత్రమే.

Verse 28

सोऽवधार्यास्य कार्पण्यं विविक्ताध्यात्मदर्शन: । विमुञ्चात्मतनुं घोरामित्युक्तो विमुमोच ह ॥ २८ ॥

ఇతరుల మనస్సును స్పష్టంగా దర్శించే భగవంతుడు బ్రహ్మదేవుని దుఃఖాన్ని గ్రహించి—“ఈ ఘోరమైన అపవిత్ర దేహాన్ని విడిచిపెట్టు” అని చెప్పాడు. ప్రభువు ఆజ్ఞతో బ్రహ్మ ఆ దేహాన్ని త్యజించాడు.

Verse 29

तां क्‍वणच्चरणाम्भोजां मदविह्वललोचनाम् । काञ्चीकलापविलसद्दुकूलच्छन्नरोधसम् ॥ २९ ॥

బ్రహ్మ త్యజించిన ఆ దేహం సాయంకాల సంధ్యారూపంగా మారింది—పగలు, రాత్రి కలిసే, రాగాన్ని రేకెత్తించే సమయం. రజోగుణాధీనులైన, స్వభావతః కామప్రవృత్తి గల అసురులు దానిని ఒక యువతిగా భావించారు—గజ్జెల మ్రోగే పద్మపాదాలు, మదంతో విహ్వలమైన కళ్ళు, సన్నని వస్త్రంతో కప్పబడిన నడుముపై మెరిసే కాంచీతో।

Verse 30

अन्योन्यश्लेषयोत्तुङ्गनिरन्तरपयोधराम् । सुनासां सुद्विजां स्‍निग्धहासलीलावलोकनाम् ॥ ३० ॥

ఆమె స్తనాలు పరస్పరం అంటుకోవడం వల్ల పైకి ఉబ్బి, మధ్యలో చోటు లేకుండా దగ్గరగా ఉన్నాయి. ఆమెకు సుందరమైన ముక్కు, అందమైన పళ్ళు; పెదవులపై మృదువైన చిరునవ్వు ఆడుతూ, అసురులపై క్రీడాత్మకంగా చూపులు విసిరింది.

Verse 31

गूहन्तीं व्रीडयात्मानं नीलालकवरूथिनीम् । उपलभ्यासुरा धर्म सर्वे सम्मुमुहु: स्त्रियम् ॥ ३१ ॥

నల్లని జుట్టుతో అలంకరించబడిన ఆమె లజ్జతో తనను తాను దాచుకుంటున్నట్లుగా కనిపించింది. ఆ స్త్రీని చూసి అసురులందరూ కామాసక్తితో మోహితులయ్యారు.

Verse 32

अहो रूपमहो धैर्यमहो अस्या नवं वय: । मध्ये कामयमानानामकामेव विसर्पति ॥ ३२ ॥

అసురులు ప్రశంసించారు—“అహో, ఎంత అందం! అహో, ఎంత ధైర్యం! అహో, ఎంత కొత్త యౌవనం!” మేమంతా ఆమెను కోరుతూ ఉన్నా, ఆమె మాత్రం మన మధ్యలో కామరహితురాలిలా సంచరిస్తోంది.

Verse 33

वितर्कयन्तो बहुधा तां सन्ध्यां प्रमदाकृतिम् । अभिसम्भाव्य विश्रम्भात्पर्यपृच्छन् कुमेधस: ॥ ३३ ॥

యువతీ రూపముతో ఉన్నట్లు వారికి అనిపించిన సాయంకాల సంధ్యను గురించి, కుదృష్టి అసురులు అనేక విధాల ఊహాగానాలు చేస్తూ, ఆమెను గౌరవించి స్నేహంతో ఇలా ప్రశ్నించారు।

Verse 34

कासि कस्यासि रम्भोरु को वार्थस्तेऽत्र भामिनि । रूपद्रविणपण्येन दुर्भगान्नो विबाधसे ॥ ३४ ॥

ఓ రంభోరు సుందరీ! నీవెవరు? ఎవరి భార్య లేదా కుమార్తెవు? ఓ భామిని, ఇక్కడికి రావడానికి నీ ఉద్దేశం ఏమిటి? నీ అందమనే అమూల్య ధనాన్ని చూపించి మాదిరి దురదృష్టులను ఎందుకు కలవరపెడుతున్నావు?

Verse 35

या वा काचित्त्वमबले दिष्टय‍ा सन्दर्शनं तव । उत्सुनोषीक्षमाणानां कन्दुकक्रीडया मन: ॥ ३५ ॥

ఓ సుందరీ అబలే, నీవెవరివైనా సరే—నీ దర్శనం మాకు భాగ్యంగా లభించింది. బంతి ఆటతో చూస్తున్న వారందరి మనస్సులను నీవు కలవరపెట్టావు।

Verse 36

नैकत्र ते जयति शालिनि पादपद्मं घ्नन्त्या मुहु: करतलेन पतत्पतङ्गम् । मध्यं विषीदति बृहत्स्तनभारभीतं शान्तेव द‍ृष्टिरमला सुशिखासमूह: ॥ ३६ ॥

ఓ శాలిని సుందరీ! నీవు చేతి అరచేతితో ఎగిరే బంతిని మళ్లీ మళ్లీ కొడుతుంటే నీ పద్మపాదాలు ఒకచోట నిలవవు. పుష్టమైన స్తనభారంతో నీ నడుము అలసిపోతుంది; నీ నిర్మల దృష్టి కూడా నిశ్శబ్దమై మసకబారినట్లుంటుంది. నీ అందమైన జుట్టును జడగా అల్లుకో।

Verse 37

इति सायन्तनीं सन्ध्यामसुरा: प्रमदायतीम् । प्रलोभयन्तीं जगृहुर्मत्वा मूढधिय: स्त्रियम् ॥ ३७ ॥

ఇలా మోహగ్రస్తమైన బుద్ధి గల అసురులు, స్త్రీలా ఆకర్షణీయ రూపం చూపుతున్న సాయంకాల సంధ్యను స్త్రీయని భావించి పట్టుకున్నారు।

Verse 38

प्रहस्य भावगम्भीरं जिघ्रन्त्यात्मानमात्मना । कान्त्या ससर्ज भगवान् गन्धर्वाप्सरसां गणान् ॥ ३८ ॥

భావగంభీరమైన నవ్వుతో, తన కాంతి చేతనే తనను తానే ఆస్వాదిస్తున్నట్లుగా, భగవాన్ బ్రహ్మ గంధర్వులు మరియు అప్సరసల గణాలను సృష్టించాడు।

Verse 39

विससर्ज तनुं तां वैज्योत्‍स्‍नां कान्तिमतीं प्रियाम् । त एव चाददु: प्रीत्या विश्वावसुपुरोगमा: ॥ ३९ ॥

ఆ తరువాత బ్రహ్ముడు చంద్రజ్యోత్స్నలా ప్రకాశించే, కాంతిమయమైన ప్రియమైన ఆ రూపాన్ని విడిచాడు; విశ్వావసు మొదలైన గంధర్వులు ఆనందంతో దానిని స్వీకరించారు।

Verse 40

सृष्ट्वा भूतपिशाचांश्च भगवानात्मतन्द्रिणा । दिग्वाससो मुक्तकेशान् वीक्ष्य चामीलयद् द‍ृशौ ॥ ४० ॥

తర్వాత భగవాన్ బ్రహ్మ తన తంద్రి (ఆలస్యం) నుండి భూతాలు, పిశాచాలను సృష్టించాడు; వారు నగ్నంగా, చెదరిన జుట్టుతో నిలిచినట్లు చూసి ఆయన కళ్లను మూసుకున్నాడు।

Verse 41

जगृहुस्तद्विसृष्टां तां जृम्भणाख्यां तनुं प्रभो: । निद्रामिन्द्रियविक्लेदो यया भूतेषु द‍ृश्यते । येनोच्छिष्टान्धर्षयन्ति तमुन्मादं प्रचक्षते ॥ ४१ ॥

ప్రభువు బ్రహ్ముడు విసర్జించిన ‘జృంభణ’ (ఆవలింపు) అనే దేహాన్ని భూతాలు, పిశాచాలు స్వాధీనం చేసుకున్నాయి. ఇదే ఇంద్రియాలలో లాలాజల స్రావం కలిగించే నిద్ర. అపవిత్రులపై వారు దాడి చేస్తే దానిని ఉన్మాదం అని అంటారు।

Verse 42

ऊर्जस्वन्तं मन्यमान आत्मानं भगवानज: । साध्यान् गणान् पितृगणान् परोक्षेणासृजत्प्रभु: ॥ ४२ ॥

తనను తాను కోరిక మరియు శక్తితో నిండినవాడిగా భావించిన భగవాన్ అజ బ్రహ్మ, తన అదృశ్య (పరోక్ష) రూపం నుండి సాధ్యుల గణాలను మరియు పితృగణాలను సృష్టించాడు।

Verse 43

त आत्मसर्गं तं कायं पितर: प्रतिपेदिरे । साध्येभ्यश्च पितृभ्यश्च कवयो यद्वितन्वते ॥ ४३ ॥

పితృదేవతలు తమ ఉనికికి మూలమైన ఆ సూక్ష్మ, అదృశ్య దేహాన్ని స్వీకరించారు. అదే సూక్ష్మదేహం ద్వారా శ్రాద్ధకాలంలో విధిజ్ఞులు సాధ్యులకు మరియు పితృలకు పిండోదకాదులు సమర్పిస్తారు.

Verse 44

सिद्धान् विद्याधरांश्चैव तिरोधानेन सोऽसृजत् । तेभ्योऽददात्तमात्मानमन्तर्धानाख्यमद्भुतम् ॥ ४४ ॥

తర్వాత బ్రహ్మదేవుడు తన తిరోధానశక్తితో సిద్ధులను, విద్యాధరులను సృష్టించి, వారికి ‘అంతర్ధాన’మనే తన అద్భుత రూపాన్ని ప్రసాదించాడు.

Verse 45

स किन्नरान किम्पुरुषान् प्रत्यात्म्येनासृजत्प्रभु: । मानयन्नात्मनात्मानमात्माभासं विलोकयन् ॥ ४५ ॥

ఒకనాడు ప్రభువు బ్రహ్మదేవుడు నీటిలో తన ప్రతిబింబాన్ని చూచి, తనను తానే ప్రశంసించుకుంటూ, ఆ ప్రతిబింబం నుంచే కింపురుషులను మరియు కిన్నరులను సృష్టించాడు.

Verse 46

ते तु तज्जगृहू रूपं त्यक्तं यत्परमेष्ठिना । मिथुनीभूय गायन्तस्तमेवोषसि कर्मभि: ॥ ४६ ॥

కింపురుషులు, కిన్నరులు పరమేష్ఠి బ్రహ్మదేవుడు విడిచిన ఆ ఛాయామయ రూపాన్ని స్వీకరించారు. అందుకే వారు తమ భార్యలతో కలిసి ప్రతి ఉదయం ఆయన కర్మకథలను కీర్తిస్తూ గానం చేస్తారు.

Verse 47

देहेन वै भोगवता शयानो बहुचिन्तया । सर्गेऽनुपचिते क्रोधादुत्ससर्ज ह तद्वपु: ॥ ४७ ॥

భోగసంబంధమైన దేహంతో బ్రహ్మదేవుడు పొడవుగా పడుకొని, సృష్టి కార్యం వేగంగా సాగడం లేదని ఎంతో చింతించాడు. అప్పుడు కోపం, అసంతృప్తితో ఆ దేహాన్నీ విడిచిపెట్టాడు.

Verse 48

येऽहीयन्तामुत: केशा अहयस्तेऽङ्ग जज्ञिरे । सर्पा: प्रसर्पत: क्रूरा नागा भोगोरुकन्धरा: ॥ ४८ ॥

ఓ ప్రియ విదురా, ఆ దేహం నుండి రాలిన కేశాలు సర్పాలుగా మారాయి; చేతులు కాళ్లు సంకుచితమై దేహం పాకుతుండగా, అందులోనుండే క్రూర సర్పాలు మరియు ఫణాలు విప్పిన నాగాలు పుట్టాయి।

Verse 49

स आत्मान् मन्यमान: कृतकृत्यमिवात्मभू: । तदा मनून् ससर्जान्ते मनसा लोकभावनान् ॥ ४९ ॥

ఒకనాడు స్వయంభూ బ్రహ్మ తన కార్యం సిద్ధించిందని భావించాడు; అప్పుడు లోకహితాన్ని పోషించే మనువులను తన మనస్సు నుండే సృష్టించాడు।

Verse 50

तेभ्य: सोऽसृजत्स्वीयं पुरं पुरुषमात्मवान् । तान् दृष्ट्वा ये पुरा सृष्टा: प्रशशंसु: प्रजापतिम् ॥ ५० ॥

ఆత్మనియంత్రణ గల సృష్టికర్త బ్రహ్మ వారికి తన స్వంత మానవ రూపాన్ని ప్రసాదించాడు. మనువులను చూసి, ముందే సృష్టించబడిన దేవతలు, గంధర్వులు మొదలైనవారు ప్రజాపతి బ్రహ్మను ప్రశంసించారు।

Verse 51

अहो एतज्जगत्स्रष्ट: सुकृतं बत ते कृतम् । प्रतिष्ठिता: क्रिया यस्मिन् साकमन्नमदामहे ॥ ५१ ॥

వారు ప్రార్థించారు: ఓ జగత్సృష్టికర్తా, మేము ఆనందిస్తున్నాము; మీరు చేసిన సృష్టి మహత్తరంగా ఉంది. ఈ మానవ రూపంలో యజ్ఞాది క్రియలు దృఢంగా స్థాపితమయ్యాయి; కాబట్టి మేమందరం కలిసి యజ్ఞ హవిస్సును పంచుకుంటాము।

Verse 52

तपसा विद्यया युक्तो योगेन सुसमाधिना । ऋषीनृषिर्हृषीकेश: ससर्जाभिमता: प्रजा: ॥ ५२ ॥

తపస్సు, విద్య, యోగం మరియు సుసమాధితో యుక్తుడై, ఇంద్రియాలను నియంత్రించిన స్వయంభూ బ్రహ్మ తనకు ప్రియమైన మహర్షులను సంతానంగా సృష్టించాడు।

Verse 53

तेभ्यश्चैकैकश: स्वस्य देहस्यांशमदादज: । यत्तत्समाधियोगर्द्धितपोविद्याविरक्तिमत् ॥ ५३ ॥

ఆ కుమారులలో ప్రతి ఒక్కరికీ అజుడు (అజన్మ స్రష్ట) తన దేహంలోని ఒక భాగాన్ని ఇచ్చెను; అది సమాధి-యోగంతో వృద్ధి చెందిన తపస్సు, విద్య, వైరాగ్యములతో యుక్తమై ఉండెను।