Adhyaya 16
The Lord’s Apology to the Kumāras and the Fall of Jaya and Vijaya
వైకుంఠ ద్వారంలో నాలుగు కుమారులు ద్వారపాలకులు జయ–విజయులను శపించడంతో కలకలం చెలరేగుతుంది; దాన్ని శాంతింపజేయడానికి బ్రహ్మా మరియు స్వయంగా భగవంతుడు ప్రత్యక్షమవుతారు. భగవంతుడు తన సేవకుల అపరాధానికి బాధ్యతను తానే స్వీకరించి క్షమాపణ కోరుతూ, బ్రాహ్మణులు, గోవులు, నిరాశ్రయులు తన దేహంలోని అవయవాలేనని ప్రకటిస్తాడు. భక్తవాత్సల్యాన్ని చూపుతూ, సాధు బ్రాహ్మణులకు అర్పించే అన్నదానం–నైవేద్యం యజ్ఞాహుతులకన్నా ఎక్కువ ప్రియమని, వైష్ణవ పాదరజస్సు పరమ పూజ్యమని చెబుతాడు. ఋషులు మొదట కోపంతో ఉన్నా భగవంతుని వేదసదృశ వాక్యంతో కరిగిపోతారు; అయినా ఆయన గూఢ సంకల్పాన్ని గ్రహించలేక, ధర్మానికి మూలం–రక్షకుడైన ఆయన నిర్ణయించే ఫలితాన్ని అంగీకరిస్తారు. శాపం తన అనుమతితోనే జరిగిందని భగవంతుడు వివరిస్తాడు—జయవిజయులు దైత్యయోనుల్లో జన్మించినా, క్రోధజనిత తీవ్రమైన తదేకభావంతో త్వరగా తిరిగి వస్తారు. వారు వైకుంఠాన్ని విడిచినప్పుడు దేవతలు విలపిస్తారు; లక్ష్మీ ముందుగా చెప్పిన మాటలు గుర్తుకొస్తాయి. కథ దితి గర్భంలో వారి అవతరణకు, తదుపరి దివ్య హస్తక్షేపాలు మరియు సమతుల్య స్థాపనకు పునాది వేస్తూ ముందుకు సాగుతుంది.
Shlokas
Verse 1
ब्रह्मोवाच इति तद् गृणतां तेषां मुनीनां योगधर्मिणाम् । प्रतिनन्द्य जगादेदं विकुण्ठनिलयो विभु: ॥ १ ॥
బ్రహ్ముడు పలికెను—యోగధర్మంలో స్థితులైన ఆ మునుల మాటలను ప్రశంసించి, వైకుంఠనివాసి సర్వవిభువు ఈ విధంగా పలికెను।
Verse 2
श्रीभगवानुवाच एतौ तौ पार्षदौ मह्यं जयो विजय एव च । कदर्थीकृत्य मां यद्वो बह्वक्रातामतिक्रमम् ॥ २ ॥
శ్రీభగవానుడు పలికెను—ఇవరు నా పార్షదులు జయ విజయులు; నన్ను లెక్కచేయక మీపై గొప్ప అపరాధం చేశారు।
Verse 3
यस्त्वेतयोर्धृतो दण्डो भवद्भिर्मामनुव्रतै: । स एवानुमतोऽस्माभिर्मुनयो देवहेलनात् ॥ ३ ॥
ఓ మహర్షులారా, నన్ను అనుసరించే మీరు వీరికి విధించిన శిక్షను నేను సమ్మతిస్తున్నాను; దేవహేళన కారణంగా అది మాకూ అనుమతమే।
Verse 4
तद्व: प्रसादयाम्यद्य ब्रह्म दैवं परं हि मे । तद्धीत्यात्मकृतं मन्ये यत्स्वपुम्भिरसत्कृता: ॥ ४ ॥
ఈ రోజు నేను మీ కృపను యాచిస్తున్నాను; నాకు బ్రాహ్మణుడే పరమ దైవం. నా సేవకులు చేసిన అవమానాన్ని నేను నా తప్పుగానే భావిస్తున్నాను; అందుకే ఈ ఘటనకు క్షమాపణ కోరుతున్నాను।
Verse 5
यन्नामानि च गृह्णाति लोको भृत्ये कृतागसि । सोऽसाधुवादस्तत्कीर्तिं हन्ति त्वचमिवामय: ॥ ५ ॥
సేవకుడు అపరాధం చేస్తే లోకం యజమానిని నిందిస్తుంది; ఆ దుష్ప్రచారం యజమాని కీర్తిని తెల్ల కుష్ఠంలా చర్మమంతా కలుషితం చేస్తుంది।
Verse 6
यस्यामृतामलयश:श्रवणावगाह: सद्य: पुनाति जगदाश्वपचाद्विकुण्ठ: । सोऽहं भवद्भय उपलब्धसुतीर्थकीर्ति- श्छिन्द्यां स्वबाहुमपि व: प्रतिकूलवृत्तिम् ॥ ६ ॥
నా అమృతసమ నిర్మల యశస్సు శ్రవణమే చెవుల ద్వారా స్నానంలా; అది లోకాన్ని, శ్వపచ చండాలుని కూడా, వెంటనే పవిత్రం చేస్తుంది. ఇప్పుడు మీరు నన్ను సందేహం లేకుండా గ్రహించారు; కాబట్టి నా భుజమే మీకు ప్రతికూలంగా ప్రవర్తిస్తే దానిని కూడా నరికివేయడంలో నేను వెనుకాడను।
Verse 7
यत्सेवया चरणपद्मपवित्ररेणुं सद्य:क्षताखिलमलं प्रतिलब्धशीलम् । न श्रीर्विरक्तमपि मां विजहाति यस्या: प्रेक्षालवार्थ इतरे नियमान् वहन्ति ॥ ७ ॥
భగవానుడు పలికెను—నేను నా భక్తుల సేవకుడను; అందువల్ల నా పద్మపాదాల పవిత్ర రేణువు తక్షణమే సమస్త పాపమలాన్ని తొలగిస్తుంది. ఆ సేవవల్ల నా స్వభావం అటువంటిది అయింది—నేను ఆమెపై ఆసక్తి లేకున్నా శ్రీదేవి నన్ను విడువదు; ఇతరులు మాత్రం ఆమె స్వల్ప అనుగ్రహానికైనా ఆమె సౌందర్యాన్ని స్తుతించి నియమవ్రతాలు ఆచరిస్తారు।
Verse 8
नाहं तथाद्मि यजमानहविर्विताने श्च्योतद्घृतप्लुतमदन् हुतभुङ्मुखेन । यद्ब्राह्मणस्य मुखतश्चरतोऽनुघासं तुष्टस्य मय्यवहितैर्निजकर्मपाकै: ॥ ८ ॥
యజమానులు యజ్ఞాగ్నిలో—అది నా ఒక ముఖమే—ఘృతసిక్త హవిని అర్పించినా నేను అంతగా ఆస్వాదించను; కానీ తమ కర్మఫలాలను నాకర్పించి నా ప్రసాదంలో సదా సంతుష్టులై ఉండే బ్రాహ్మణుల నోటికి సమర్పించే నెయ్యితో నిండిన రుచికర గ్రాసాలను నేను మరింత ఆనందంగా స్వీకరిస్తాను।
Verse 9
येषां बिभर्म्यहमखण्डविकुण्ठयोग- मायाविभूतिरमलाङ्घ्रि रज: किरीटै: । विप्रांस्तु को न विषहेत यदर्हणाम्भ: सद्य: पुनाति सहचन्द्रललामलोकान् ॥ ९ ॥
నేను అఖండమైన వైకుంఠ-యోగమాయా విభూతికి అధిపతిని; గంగాజలం నా పాదప్రక్షాళనానంతర అవశేషమే. ఆ జలం చంద్రశేఖరుడైన శివుడు తన శిరస్సుపై ధరించి త్రిలోకాలను తక్షణమే పవిత్రం చేస్తుంది. నేను వైష్ణవుని పాదధూళిని నా శిరస్సుపై కిరీటంలా ధరించగలిగితే, దానిని ఎవరు నిరాకరిస్తారు?
Verse 10
ये मे तनूर्द्विजवरान्दुहतीर्मदीया भूतान्यलब्धशरणानि च भेदबुद्ध्या । द्रक्ष्यन्त्यघक्षतदृशो ह्यहिमन्यवस्तान् गृध्रा रुषा मम कुषन्त्यधिदण्डनेतु: ॥ १० ॥
బ్రాహ్మణులు, ఆవులు, ఆశ్రయంలేని జీవులు నా స్వశరీరమే. తమ పాపం వల్ల దృష్టి దెబ్బతిన్నవారు భేదబుద్ధితో వీటిని నన్ను వేరుగా చూస్తారు. వారు కోపించిన సర్పాల వంటివారు; పాపులకు దండాధికారి యమరాజుని గృధ్రసదృశ దూతలు కోపంతో తమ ముక్కులతో వారిని చీల్చివేస్తారు।
Verse 11
ये ब्राह्मणान्मयि धिया क्षिपतोऽर्चयन्त- स्तुष्यद्धृद: स्मितसुधोक्षितपद्मवक्त्रा: । वाण्यानुरागकलयात्मजवद् गृणन्त: सम्बोधयन्त्यहमिवाहमुपाहृतस्तै: ॥ ११ ॥
అయితే బ్రాహ్మణులను మనసులో నన్నే అని భావించి, వారు కఠిన వాక్యాలు పలికినా గౌరవించే వారు—హృదయం ఆనందంతో నిండినవారు, అమృతసమాన చిరునవ్వులతో పద్మముఖాలు ప్రకాశించే వారు—ప్రేమభరిత వాణితో కుమారుడు కోపించిన తండ్రిని శాంతింపజేసినట్లే బ్రాహ్మణులను ప్రసన్నం చేస్తారు. అలాంటి వారు నా హృదయాన్ని ఆకర్షిస్తారు; నేను కూడా వారిచేతనే శాంతింపబడినట్లుగా అనిపిస్తుంది।
Verse 12
तन्मे स्वभर्तुरवसायमलक्षमाणौ युष्मद्वयतिक्रमगतिं प्रतिपद्य सद्य: । भूयो ममान्तिकमितां तदनुग्रहो मे यत्कल्पतामचिरतो भृतयोर्विवास: ॥ १२ ॥
నా ఈ సేవకులు తమ స్వామి మనస్సు తెలియక మీ ఇద్దరిపై అపరాధం చేశారు. కాబట్టి అపరాధఫలాన్ని అనుభవించినప్పటికీ వారు త్వరగా నా సన్నిధికి తిరిగి రావాలని, నా ధామం నుండి వారి నిర్వాసకాలం అచిరంలో ముగియాలని మీరు ఆజ్ఞాపిస్తే, దానిని నేను నా మీద చేసిన అనుగ్రహంగా భావిస్తాను.
Verse 13
बह्मोवाच अथ तस्योशतीं देवीमृषिकुल्यां सरस्वतीम् । नास्वाद्य मन्युदष्टानां तेषामात्माप्यतृप्यत ॥ १३ ॥
బ్రహ్ముడు పలికెను—ఆ ఋషులు కోపసర్పం కాటుకు గురైనప్పటికీ, వేదమంత్రధారలా ఉన్న ప్రభువు యొక్క మనోహరమైన, ప్రకాశమయమైన వాక్యాన్ని విని కూడా వారి ఆత్మ తృప్తి చెందలేదు.
Verse 14
सतीं व्यादाय शृण्वन्तो लघ्वीं गुर्वर्थगह्वराम् । विगाह्यागाधगम्भीरां न विदुस्तच्चिकीर्षितम् ॥ १४ ॥
ప్రభువు యొక్క ఆ ఉత్తమ వాక్యం వినటానికి సులభంగా అనిపించినా, అర్థంలో మాత్రం అత్యంత గంభీరమైనది. ఋషులు చెవులు విప్పి విని, మననం చేసినా, ఆ అగాధ లోతులో మునిగినా, ప్రభువు ఏం చేయదలచుకున్నాడో గ్రహించలేకపోయారు.
Verse 15
ते योगमाययारब्धपारमेष्ठ्यमहोदयम् । प्रोचु: प्राञ्जलयो विप्रा: प्रहृष्टा: क्षुभितत्वच: ॥ १५ ॥
ఆ నాలుగు బ్రాహ్మణ ఋషులు, యోగమాయ ద్వారా ప్రదర్శితమైన పరమపురుషుని మహిమామయ వైభవాన్ని దర్శించి పరమానందంతో ఉల్లసించారు; వారి శరీరమంతా రోమాంచం కలిగింది. ఆపై వారు అంజలి ఘటించి ప్రభువుతో ఇలా పలికారు.
Verse 16
ऋषय ऊचु: न वयं भगवन् विद्मस्तव देव चिकीर्षितम् । कृतो मेऽनुग्रहश्चेति यदध्यक्ष: प्रभाषसे ॥ १६ ॥
ఋషులు పలికిరి—ఓ భగవాన్, ఓ దేవా! మీరు ఏమి చేయదలచుకున్నారో మేము గ్రహించలేకపోతున్నాము. ఎందుకంటే మీరు సమస్తాధ్యక్షుడై ఉండి కూడా, మా పక్షాన ‘మీరు నాపై అనుగ్రహం చేశారు’ అని పలుకుతున్నారు, మేము మీకు ఏదో ఉపకారం చేసినట్లుగా.
Verse 17
ब्रह्मण्यस्य परं दैवं ब्राह्मणा: किल ते प्रभो । विप्राणां देवदेवानां भगवानात्मदैवतम् ॥ १७ ॥
హే ప్రభూ! బ్రాహ్మణ్య ధర్మానికి పరమ అధిష్ఠాత దేవుడు నీవే. బ్రాహ్మణులను అత్యున్నత స్థానంలో ఉంచి ఇతరులకు బోధన చేస్తావు. దేవతలకూ బ్రాహ్మణులకూ పరమ ఆరాధ్యుడు నీవే.
Verse 18
त्वत्त: सनातनो धर्मो रक्ष्यते तनुभिस्तव । धर्मस्य परमो गुह्यो निर्विकारो भवान्मत: ॥ १८ ॥
సర్వ జీవుల సనాతన ధర్మం నీ నుండే ఉద్భవిస్తుంది; నీ అనేక అవతార స్వరూపాల ద్వారా నీవు ఎల్లప్పుడూ ధర్మాన్ని రక్షించావు. ధర్మసూత్రాల పరమ గూఢ లక్ష్యం నీవే; మా దృష్టిలో నీవు నిత్య నిర్వికారుడవు, అక్షయుడవు.
Verse 19
तरन्ति ह्यञ्जसा मृत्युं निवृत्ता यदनुग्रहात् । योगिन: स भवान् किंस्विदनुगृह्येत यत्परै: ॥ १९ ॥
నీ కృపవల్ల యోగులు భౌతిక కోరికలను విరమించి సులభంగా మృత్యువును (అవిద్యను) దాటి పోతారు. కాబట్టి మరెవరో నిన్ను అనుగ్రహించగలరు అనడం అసంభవం; నీవే పరమేశ్వరుడు.
Verse 20
यं वै विभूतिरुपयात्यनुवेलमन्यै- रर्थार्थिभि: स्वशिरसा धृतपादरेणु: । धन्यार्पिताङ्घ्रितुलसीनवदामधाम्नो लोकं मधुव्रतपतेरिव कामयाना ॥ २० ॥
ఇతర అర్థార్థులు తలపై ధరించే పాదధూళి గల లక్ష్మీదేవి కూడా నియతంగా నీ సేవలో నిలుస్తుంది. ఎందుకంటే ధన్య భక్తుడు నీ పాదాలకు అర్పించిన తాజా తులసీమాలపై మధువ్రతపతి (తేనెటీగల రాజు) మురిసినట్లు, నీ ధామంలో స్థానం పొందాలని ఆమె ఆకాంక్షిస్తుంది.
Verse 21
यस्तां विविक्तचरितैरनुवर्तमानां नात्याद्रियत्परमभागवतप्रसङ्ग: । स त्वं द्विजानुपथपुण्यरज: पुनीत: श्रीवत्सलक्ष्म किमगा भगभाजनस्त्वम् ॥ २१ ॥
హే శ్రీవత్సలక్ష్మ! పరమ భాగవత భక్తుల సంగతికీ వారి చరిత్రలకీ నీవు అత్యంత ఆసక్తుడవు; అయినా నిరంతర ప్రేమసేవలో నిమగ్నమైన లక్ష్మీదేవుల పట్ల కూడా నీవు ఆసక్తి చూపవు. అట్లయితే బ్రాహ్మణుల మార్గపు పుణ్యధూళి నిన్ను ఎలా పవిత్రం చేయగలదు? నీ వక్షస్థలంలోని శ్రీవత్స చిహ్నం నిన్ను ఎలా ‘భాగ్యవంతుడిగా’ చేయగలదు?
Verse 22
धर्मस्य ते भगवतस्त्रियुग त्रिभि: स्वै: पद्भिश्चराचरमिदं द्विजदेवतार्थम् । नूनं भृतं तदभिघाति रजस्तमश्च सत्त्वेन नो वरदया तनुवा निरस्य ॥ २२ ॥
ఓ భగవాన్! నీవే ధర్మస్వరూపుడు. మూడు యుగాలలో నీ మూడు పాదాలతో అవతరించి దేవతలూ ద్విజుల హితార్థం ఈ చరాచర జగత్తును రక్షిస్తావు. వరదమైన శుద్ధసత్త్వకృపతో రజస్-తమస్ను తొలగించుము.
Verse 23
न त्वं द्विजोत्तमकुलं यदिहात्मगोपं गोप्ता वृष: स्वर्हणेन ससूनृतेन । तर्ह्येव नङ्क्ष्यति शिवस्तव देव पन्था लोकोऽग्रहीष्यदृषभस्य हितत्प्रमाणम् ॥ २३ ॥
ఓ దేవా! ఇక్కడ నీ ఆశ్రితమైన శ్రేష్ఠ ద్విజకులాన్ని పూజతోను మృదువాక్యాలతోను నీవు రక్షించకపోతే, నీ మంగళకరమైన ఉపాసనామార్గం నశిస్తుంది. అప్పుడు ప్రజలు నీ అధికారాన్నే ప్రమాణంగా తీసుకొని ఆ మార్గాన్ని విడిచిపెడతారు.
Verse 24
तत्तेऽनभीष्टमिव सत्त्वनिधेर्विधित्सो: क्षेमं जनाय निजशक्तिभिरुद्धृतारे: । नैतावता त्र्यधिपतेर्बत विश्वभर्तु- स्तेज: क्षतं त्ववनतस्य स ते विनोद: ॥ २४ ॥
ఓ సత్త్వనిధి ప్రభూ! జనహితార్థం నీవు నీ శక్తులతో దుష్టతత్త్వాన్ని నశింపజేస్తావు; అది నీకు అనభీష్టమైనట్లుగా కనిపిస్తుంది. కానీ త్రిసృష్టుల అధిపతి, విశ్వభర్త అయిన నీ తేజస్సుకు ఏ హాని లేదు. నీ వినయం నీ అతీత లీలలను ప్రకాశింపజేస్తుంది.
Verse 25
यं वानयोर्दममधीश भवान् विधत्ते वृत्तिं नु वा तदनुमन्महि निर्व्यलीकम् । अस्मासु वा य उचितो ध्रियतां स दण्डो येऽनागसौ वयमयुङ्क्ष्महि किल्बिषेण ॥ २५ ॥
ఓ అధీశా! ఈ ఇద్దరు నిర్దోషులకైనా, లేదా మాకైనా, నీవు ఏ శిక్ష విధించదలచుకున్నా మేము కపటంలేక స్వీకరిస్తాము. నిరపరాధులను పాపంతో కలిపి మేము శాపం పెట్టామని తెలుసుకున్నాము.
Verse 26
श्रीभगवानुवाच एतौ सुरेतरगतिं प्रतिपद्य सद्य: संरम्भसम्भृतसमाध्यनुबद्धयोगौ । भूय: सकाशमुपयास्यत आशु यो व: शापो मयैव निमितस्तदवेत विप्रा: ॥ २६ ॥
శ్రీభగవానుడు పలికెను—ఓ విప్రులారా! మీరు విధించిన శిక్ష మొదట నుంచే నా ఆజ్ఞచే ఏర్పడినదని తెలుసుకోండి. అందువల్ల వీరు వెంటనే అసురయోనికి పడతారు; కానీ కోపంతో తీవ్రతరమైన సమాధి ద్వారా మనసులో నాతో దృఢయోగాన్ని బంధించి త్వరలోనే నా సన్నిధికి తిరిగి వస్తారు.
Verse 27
ब्रह्मोवाच अथ ते मुनयो दृष्ट्वा नयनानन्दभाजनम् । वैकुण्ठं तदधिष्ठानं विकुण्ठं च स्वयंप्रभम् ॥ २७ ॥
బ్రహ్ముడు పలికెను—స్వయంప్రకాశమైన వైకుంఠలోకంలో వైకుంఠనాథ పరమేశ్వరుని నేత్రానందకర దర్శనం చేసి, మునులు ఆ దివ్యధామాన్ని విడిచి వెళ్లిపోయిరి।
Verse 28
भगवन्तं परिक्रम्य प्रणिपत्यानुमान्य च । प्रतिजग्मु: प्रमुदिता: शंसन्तो वैष्णवीं श्रियम् ॥ २८ ॥
మునులు భగవంతుని ప్రదక్షిణ చేసి, సాదరంగా నమస్కరించి, వైష్ణవశ్రీ యొక్క దివ్య వైభవాన్ని కీర్తిస్తూ పరమ ఆనందంతో తిరిగి వెళ్లిరి।
Verse 29
भगवाननुगावाह यातं मा भैष्टमस्तु शम् । ब्रह्मतेज: समर्थोऽपि हन्तुं नेच्छे मतं तु मे ॥ २९ ॥
భగవంతుడు తన పరిచారకులకు అన్నాడు—వెళ్లండి, భయపడకండి; మీకు శుభం కలుగుగాక. బ్రాహ్మణుల శాపాన్ని రద్దు చేయగల శక్తి నాకున్నా, నేను అలా చేయను; ఇది నా సమ్మతియే.
Verse 30
एतत्पुरैव निर्दिष्टं रमया क्रुद्धया यदा । पुरापवारिता द्वारि विशन्ती मय्युपारते ॥ ३० ॥
ఈ వియోగం ముందే క్రోధించిన రమాదేవి (లక్ష్మీ) చెప్పింది—నేను నిద్రలో ఉండగా ఆమె నా ధామం విడిచి తిరిగి వస్తుండగా, మీరు ద్వారంలో ఆమెను ఆపిరి।
Verse 31
मयि संरम्भयोगेन निस्तीर्य ब्रह्महेलनम् । प्रत्येष्यतं निकाशं मे कालेनाल्पीयसा पुन: ॥ ३१ ॥
క్రోధయోగ సాధనచేత మీరు బ్రాహ్మణుల అవమాన పాపాన్ని దాటి శుద్ధులవుతారు; అతి స్వల్పకాలంలోనే మళ్లీ నా సన్నిధికి చేరుతారు।
Verse 32
द्वा:स्थावादिश्य भगवान् विमानश्रेणिभूषणम् । सर्वातिशयया लक्ष्म्या जुष्टं स्वं धिष्ण्यमाविशत् ॥ ३२ ॥
వైకుంఠ ద్వారమున ఇలా పలికి, అనేక దివ్య విమానమాలలతో అలంకృతమై, సర్వోత్తమ లక్ష్మీ-వైభవంతో యుక్తమైన తన స్వధామమున భగవాన్ ప్రవేశించెను।
Verse 33
तौ तु गीर्वाणऋषभौ दुस्तराद्धरिलोकत: । हतश्रियौ ब्रह्मशापादभूतां विगतस्मयौ ॥ ३३ ॥
కాని ఆ ఇద్దరు ద్వారపాలకులు, దేవగణములలో శ్రేష్ఠులు, బ్రాహ్మణ శాపముచే తమ శ్రీ-తేజస్సు హరించి, గర్వరహితులై విషణ్ణులై హరిలోకమైన వైకుంఠమునుండి పతనమయ్యిరి।
Verse 34
तदा विकुण्ठधिषणात्तयोर्निपतमानयो: । हाहाकारो महानासीद्विमानाग्र्येषु पुत्रका: ॥ ३४ ॥
అప్పుడు జయవిజయులు భగవంతుని ధామమునుండి పతనమగుచుండగా, శ్రేష్ఠ విమానములలో ఆసీనులైన దేవతలందరిలో మహా హాహాకారము ఉద్భవించెను।
Verse 35
तावेव ह्यधुना प्राप्तौ पार्षदप्रवरौ हरे: । दितेर्जठरनिर्विष्टं काश्यपं तेज उल्बणम् ॥ ३५ ॥
బ్రహ్మదేవుడు పలికెను: హరియొక్క ఆ ఇద్దరు ప్రధాన పార్షద ద్వారపాలకులు ఇప్పుడు దితి గర్భమున ప్రవేశించిరి; కశ్యప ముని యొక్క ప్రబల తేజోమయ వీర్యము వారిని ఆవరించెను।
Verse 36
तयोरसुरयोरद्य तेजसा यमयोर्हि व: । आक्षिप्तं तेज एतर्हि भगवांस्तद्विधित्सति ॥ ३६ ॥
ఈ రోజు ఆ జంట అసురుల పరాక్రమమే మిమ్మల్ని కలవరపెట్టెను; దానివల్ల మీ తేజస్సు తగ్గిపోయెను. అయితే దీనికి నా వశములో పరిహారము లేదు, ఎందుకంటే ఇదంతా స్వయంగా భగవంతుడే చేయదలచుకున్నది।
Verse 37
विश्वस्य य: स्थितिलयोद्भवहेतुराद्यो योगेश्वरैरपि दुरत्यययोगमाय: । क्षेमं विधास्यति स नो भगवांस्त्र्यधीश- स्तत्रास्मदीयविमृशेन कियानिहार्थ: ॥ ३७ ॥
ఓ కుమారులారా, భగవానుడే త్రిగుణాధీశుడు; జగత్తు సృష్టి, స్థితి, లయాలకు ఆదికారణం. ఆయన అద్భుతమైన యోగమాయను యోగేశ్వరులకైనా సులభంగా గ్రహించలేరు. ఆ ఆదిపురుషుడైన పరమేశ్వరుడే మనకు క్షేమం కలిగిస్తాడు; మరి ఈ విషయంపై మన విచారణతో ఏమి ప్రయోజనం?
Frequently Asked Questions
Because the doorkeepers act as His representatives, their misconduct reflects upon the master, and the Lord models dharma by accepting moral accountability. In bhāgavata theology, humility before devotees and brāhmaṇas is not a limitation of God but a līlā that establishes the authority of saintly persons and protects the social-spiritual order (poṣaṇa). The Lord’s apology also reveals bhakta-vātsalya: He places the honor of His devotees above His own majesty.
The text presents the episode as divinely sanctioned (ordained by the Lord) and mediated by yoga-māyā, meaning it serves a purposeful līlā rather than indicating material contamination of Vaikuṇṭha. The sages’ anger functions as a catalyst within the Lord’s plan to manifest formidable opponents and thereby display protective incarnations and restore balance in the worlds. Thus, the “fall” is a controlled descent for cosmic narrative and theological instruction.
This chapter states they enter Diti’s womb through Kaśyapa’s seed, initiating their demoniac incarnations. The purpose is twofold: (1) to fulfill the curse approved by the Lord, preserving the inviolability of saintly words, and (2) to intensify their absorption in the Lord through hostility, enabling a swift return to His presence while also generating the cosmic antagonists necessary for the Lord’s protective līlās.
It prioritizes personalist devotion and saintly service over ritual formalism. Although the Lord is the ultimate enjoyer of sacrifice, He declares greater “relish” in offerings given to realized brāhmaṇas who dedicate results to Him, teaching that yajña reaches perfection when it culminates in bhakti, humility, and honoring the Lord’s devotees—an applied ethic that safeguards dharma in society.