Adhyaya 1

Verse 1

श्रीशुक उवाच एवमेतत्पुरा पृष्टो मैत्रेयो भगवान् किल । क्षत्‍त्रा वनं प्रविष्टेन त्यक्त्वा स्वगृहमृद्धिमत् ॥ १ ॥

శ్రీ శుకదేవ గోస్వామి పలికెను—సంపన్నమైన ఇంటిని త్యజించి అరణ్యంలో ప్రవేశించిన భక్తశ్రేష్ఠుడు విదురుడు, పూర్వం భగవాన్ మైత్రేయ ఋషిని ఈ ప్రశ్న అడిగెను।

Verse 2

यद्वा अयं मन्त्रकृद्वो भगवानखिलेश्वर: । पौरवेन्द्रगृहं हित्वा प्रविवेशात्मसात्कृतम् ॥ २ ॥

పాండవుల నివాసగృహం గురించి ఇంకేమి చెప్పాలి? అఖిలేశ్వరుడు శ్రీకృష్ణుడు వారి మంత్రిగా ఉండి, ఆ ఇంటిలో తన ఇంటిలా స్వేచ్ఛగా ప్రవేశించేవాడు; దుర్యోధనుని ఇంటిని ఆయన పట్టించుకోలేదు।

Verse 3

राजोवाच कुत्र क्षत्तुर्भगवता मैत्रेयेणास सङ्गम: । कदा वा सह संवाद एतद्वर्णय न: प्रभो ॥ ३ ॥

రాజు పలికెను—క్షత్తుడు విదురుడు భగవాన్ మైత్రేయ మునితో ఎక్కడ కలిశాడు? వారి సంభాషణ ఎప్పుడు జరిగింది? ప్రభూ, దయచేసి మాకు వివరించండి।

Verse 4

न ह्यल्पार्थोदयस्तस्य विदुरस्यामलात्मन: । तस्मिन् वरीयसि प्रश्न: साधुवादोपबृंहित: ॥ ४ ॥

విదురుడు నిర్మలాత్ముడు; అతని ప్రశ్నలు చిన్న ప్రయోజనాల కోసం కావు. అందువల్ల మైత్రేయ వంటి శ్రేష్ఠుని వద్ద అతని ప్రశ్న అత్యంత సార్థకమైనది, ఉన్నతమైనది, సాధువుల ప్రశంసతో బలపడినది।

Verse 5

सूत उवाच स एवमृषिवर्योऽयं पृष्टो राज्ञा परीक्षिता । प्रत्याह तं सुबहुवित्प्रीतात्मा श्रूयतामिति ॥ ५ ॥

శ్రీ సూతుడు పలికెను—రాజా పరీక్షితుడు ప్రశ్నించగా, ఆ మహర్షి శుకదేవ గోస్వామి బహుశ్రుతుడై ఆనందచిత్తంతో—“శ్రద్ధగా వినండి” అని చెప్పెను.

Verse 6

श्रीशुक उवाच यदा तु राजा स्वसुतानसाधून् पुष्णन्नधर्मेण विनष्टद‍ृष्टि: । भ्रातुर्यविष्ठस्य सुतान् विबन्धून् प्रवेश्य लाक्षाभवने ददाह ॥ ६ ॥

శ్రీ శుకుడు పలికెను—అధర్మవశుడై దుష్టపుత్రులను పోషిస్తూ ధృతరాష్ట్రుడు వివేకదృష్టిని కోల్పోయెను; అప్పుడు తమ్ముడి అనాథపుత్రులైన పాండవులను లాక్షాగృహంలోకి నెట్టించి దహింపజేసెను.

Verse 7

यदा सभायां कुरुदेवदेव्या: केशाभिमर्शं सुतकर्म गर्ह्यम् । न वारयामास नृप: स्‍नुषाया: स्वास्रैर्हरन्त्या: कुचकुङ्कुमानि ॥ ७ ॥

సభలో కురుదేవి యుధిష్ఠిరుని భార్య ద్రౌపదీ జుట్టును పట్టుకునే దుశ్శాసనుని నింద్యకర్మ జరుగుతుండగా కూడా రాజు ఆపలేదు; ఆమె కన్నీళ్లు ఆమె వక్షస్థలంలోని కుంకుమాన్ని కడిగి పోయాయి.

Verse 8

द्यूते त्वधर्मेण जितस्य साधो: सत्यावलम्बस्य वनं गतस्य । न याचतोऽदात्समयेन दायं तमोजुषाणो यदजातशत्रो: ॥ ८ ॥

అధర్మంగా జూదంలో ఓడింపబడిన సత్యాశ్రయుడైన అజాతశత్రు యుధిష్ఠిరుడు వనానికి వెళ్లెను. కాలం పూర్తయ్యాక తిరిగి వచ్చి తన న్యాయమైన భాగం అడిగినా, మోహాంధుడైన ధృతరాష్ట్రుడు ఇవ్వలేదు.

Verse 9

यदा च पार्थप्रहित: सभायां जगद्गुरुर्यानि जगाद कृष्ण: । न तानि पुंसाममृतायनानि राजोरु मेने क्षतपुण्यलेश: ॥ ९ ॥

అర్జునుడు పంపిన జగద్గురు శ్రీకృష్ణుడు సభలో పలికిన వచనాలు కొందరికి (భీష్మాదులకు) అమృతసమానమైయున్నవి; కానీ పుణ్యలేశమూ క్షీణించిన ఆ రాజు వాటిని గౌరవించలేదు.

Verse 10

यदोपहूतो भवनं प्रविष्टो मन्त्राय पृष्ट: किल पूर्वजेन । अथाह तन्मन्त्रद‍ृशां वरीयान् यन्मन्त्रिणो वैदुरिकं वदन्ति ॥ १० ॥

జ్యేష్ఠుడు ధృతరాష్ట్రుడు సలహా కోసం పిలిచినప్పుడు విదురుడు గృహంలో ప్రవేశించి, పెద్దవాడు అడిగిన ప్రశ్నకు తగినట్లుగా సారమైన ఉపదేశం చెప్పాడు. విదురుని నీతి ప్రసిద్ధి, నిపుణ మంత్రులచే కూడా ఆమోదించబడింది.

Verse 11

अजातशत्रो: प्रतियच्छ दायं तितिक्षतो दुर्विषहं तवाग: । सहानुजो यत्र वृकोदराहि: श्वसन् रुषा यत्त्वमलं बिभेषि ॥ ११ ॥

అజాతశత్రువు యుధిష్ఠిరునికి అతని ధర్మసమ్మతమైన వాటాను తిరిగి ఇవ్వు. నీ అపరాధాల వల్ల వచ్చిన అసహ్య దుఃఖాన్ని అతడు సహించాడు. అతడు తమ్ముళ్లతో కలిసి ఎదురు చూస్తున్నాడు; అక్కడ ప్రతీకారభావంతో భీముడు పాము వలె క్రోధంతో ఊపిరి తీస్తున్నాడు—నీవు అతనిని భయపడుతున్నావు.

Verse 12

पार्थांस्तु देवो भगवान्मुकुन्दो गृहीतवान् सक्षितिदेवदेव: । आस्ते स्वपुर्यां यदुदेवदेवो विनिर्जिताशेषनृदेवदेव: ॥ १२ ॥

భగవాన్ ముకుందుడు శ్రీకృష్ణుడు పృథాపుత్రులను తన బంధువులుగా స్వీకరించాడు; ఆయన రాజులకు కూడా దేవుడు. సమస్త రాజులు శ్రీకృష్ణుని పక్షాన ఉన్నారు. ఆయన తన నగరంలో యదువంశ రాజులు, యువరాజులు, కుటుంబసభ్యులతో నివసిస్తున్నాడు; వారు అనేక పాలకులను జయించారు, మరియు ఆయన వారి ప్రభువు.

Verse 13

स एष दोष: पुरुषद्विडास्ते गृहान् प्रविष्टो यमपत्यमत्या । पुष्णासि कृष्णाद्विमुखो गतश्री- स्त्यजाश्वशैवं कुलकौशलाय ॥ १३ ॥

ఈ దోషస్వరూపుడు, పురుషద్వేషి దుర్యోధనుడు యముని కుమారుడిలా నీ ఇంట్లో ప్రవేశించాడు. నీవు అతన్ని తప్పని కుమారుడిగా భావించి పోషిస్తున్నావు, కానీ అతడు శ్రీకృష్ణునికి విముఖుడై ఈర్ష్యతో ఉన్నాడు. అందువల్ల నీ శుభలక్ష్మి తొలగి, మంగళగుణాలు లేవు. వెంటనే ఈ దురదృష్టాన్ని విడిచి, వంశానికి మేలు చేయు.

Verse 14

इत्यूचिवांस्तत्र सुयोधनेन प्रवृद्धकोपस्फुरिताधरेण । असत्कृत: सत्स्पृहणीयशील: क्षत्ता सकर्णानुजसौबलेन ॥ १४ ॥

ఇలా చెప్పుచుండగా, సద్గుణాలతో గౌరవింపబడిన క్షత్తా విదురుని సుయోధనుడు అవమానించాడు. సుయోధనుడు కోపంతో ఉబ్బిపోయి, అతని పెదవులు కంపించాయి. అతడు ఆ సమయంలో కర్ణుడు, తన తమ్ముళ్లు మరియు మేనమామ శకునితో కలిసి ఉన్నాడు.

Verse 15

क एनमत्रोपजुहाव जिह्मं दास्या: सुतं यद्बलिनैव पुष्ट: । तस्मिन् प्रतीप: परकृत्य आस्ते निर्वास्यतामाशु पुराच्छ्‌वसान: ॥ १५ ॥

ఇతన్ని ఇక్కడికి ఎవరు పిలిచారు—దాసీ కుమారుడైన ఈ వంకర వాడిని? ఎవరి ఆశ్రయంతో పెరిగాడో, వారికే విరోధంగా శత్రువు ప్రయోజనానికి గూఢచర్యం చేస్తాడు. వెంటనే రాజప్రాసాదం నుంచి తరిమివేయండి; ప్రాణం మాత్రమే మిగలనివ్వండి।

Verse 16

स्वयं धनुर्द्वारि निधाय मायां र्भ्रातु: पुरो मर्मसु ताडितोऽपि । स इत्थमत्युल्बणकर्णबाणै- र्गतव्यथोऽयादुरु मानयान: ॥ १६ ॥

చెవులలోకి దూసుకొచ్చిన ఘోర బాణాలతో గాయపడి, హృదయ మర్మం వరకు బాధపడినా విదురుడు తన ధనుస్సును ద్వారంలో ఉంచి అన్నయ్య భవనం విడిచిపోయాడు. అతడు విచారపడలేదు; బాహ్యశక్తి మాయ కార్యాన్ని పరమంగా భావించాడు.

Verse 17

स निर्गत: कौरवपुण्यलब्धो गजाह्वयात्तीर्थपद: पदानि । अन्वाक्रमत्पुण्यचिकीर्षयोर्व्यां अधिष्ठितो यानि सहस्रमूर्ति: ॥ १७ ॥

కౌరవుల పుణ్యఫలాన్ని పొందిన విదురుడు గజాహ్వయము (హస్తినాపురం) విడిచి, ప్రభువు పదపద్మాలైన తీర్థస్థానాలను ఆశ్రయించాడు. ఉత్తమ పుణ్యజీవనాన్ని కోరుతూ, సహస్రమూర్తి భగవంతుడు నివసించే పవిత్ర తీర్థాలలో సంచరించాడు.

Verse 18

पुरेषु पुण्योपवनाद्रिकुञ्जे- ष्वपङ्कतोयेषु सरित्सर:सु । अनन्तलिङ्गै: समलङ्कृतेषु चचार तीर्थायतनेष्वनन्य: ॥ १८ ॥

అతడు ఒంటరిగా, అనన్యభావంతో కేవలం కృష్ణునే స్మరిస్తూ, పుణ్యనగరాలు, పవిత్ర ఉపవనాలు, కొండకుంజాలు, మలినరహిత జలమున్న నదులు-సరస్సుల వద్దనున్న తీర్థాలయాలలో సంచరించాడు. అక్కడ అనంతుడైన భగవంతుని అనేక రూపాలు ఆలయాలను అలంకరించాయి.

Verse 19

गां पर्यटन्मेध्यविविक्तवृत्ति: सदाप्लुतोऽध:शयनोऽवधूत: । अलक्षित: स्वैरवधूतवेषो व्रतानि चेरे हरितोषणानि ॥ १९ ॥

భూమిని సంచరిస్తూ విదురుని జీవనవృత్తి శుద్ధమైనది, ఏకాంతప్రియమైనది. అతడు ఎల్లప్పుడూ తీర్థస్నానాలతో పవిత్రుడై, నేలమీదే శయనించి, అవధూతుడిలా విరక్తిని ధరించాడు. స్వేచ్ఛగా అవధూతవేషంలో, బంధువులకు కనిపించకుండా, హరిని తృప్తిపరచే వ్రతాలనే ఆచరించాడు.

Verse 20

इत्थं व्रजन् भारतमेव वर्षं कालेन यावद्‍गतवान् प्रभासम् । तावच्छशास क्षितिमेकचक्रा- मेकातपत्रामजितेन पार्थ: ॥ २० ॥

ఇట్లా భారతవర్షంలో తీర్థస్థానాలను సంచరిస్తూ కాలక్రమేణ ప్రభాసక్షేత్రానికి చేరాడు. ఆ సమయంలో మహారాజ యుధిష్ఠిరుడు అజేయ బలంతో ఒకే చక్రం, ఒకే ధ్వజం కింద భూమండలాన్ని పాలించుచుండెను.

Verse 21

तत्राथ शुश्राव सुहृद्विनष्टिं वनं यथा वेणुजवह्निसंश्रयम् । संस्पर्धया दग्धमथानुशोचन् सरस्वतीं प्रत्यगियाय तूष्णीम् ॥ २१ ॥

ప్రభాస తీర్థంలో అతడు విన్నాడు—ఉగ్ర వాసనల పోటీ వల్ల తన బంధువులందరూ నశించారని; వెదురు ఘర్షణతో పుట్టిన అగ్ని అడవినంతటిని దహించునట్లు. ఆ వార్త విని శోకంతో మౌనంగా పశ్చిమదిశగా సరస్వతీ నదివైపు వెళ్లెను.

Verse 22

तस्यां त्रितस्योशनसो मनोश्च पृथोरथाग्नेरसितस्य वायो: । तीर्थं सुदासस्य गवां गुहस्य यच्छ्राद्धदेवस्य स आसिषेवे ॥ २२ ॥

సరస్వతీ తీరంలో త్రిత, ఉశనా, మను, పృథు, అగ్ని, అసిత, వాయు, సుదాస, గో, గుహ మరియు శ్రాద్ధదేవ అనే పదకొండు తీర్థాలు ఉన్నాయి. విదురుడు వాటన్నిటిని దర్శించి విధివిధానంగా కర్మకాండలను ఆచరించాడు.

Verse 23

अन्यानि चेह द्विजदेवदेवै: कृतानि नानायतनानि विष्णो: । प्रत्यङ्गमुख्याङ्कितमन्दिराणि यद्दर्शनात्कृष्णमनुस्मरन्ति ॥ २३ ॥

ఇక్కడ ద్విజులు, దేవతలు, మహర్షులు స్థాపించిన విష్ణువుని వివిధ రూపాల అనేక ఆలయాలు కూడా ఉన్నాయి. అవి ప్రభువు ప్రధాన చిహ్నాలతో ముద్రితమై ఉండి, వాటి దర్శనమాత్రంతోనే ఆదిపురుషుడు శ్రీకృష్ణుని స్మరణ కలుగుతుంది.

Verse 24

ततस्त्वतिव्रज्य सुराष्ट्रमृद्धं सौवीरमत्स्यान् कुरुजाङ्गलांश्च । कालेन तावद्यमुनामुपेत्य तत्रोद्धवं भागवतं ददर्श ॥ २४ ॥

ఆ తరువాత అతడు ధనసంపన్నమైన సురాష్ట్ర, సౌవీర, మత్స్య మరియు కురుజాంగల ప్రాంతాలను దాటి వెళ్లాడు. చివరికి యమునా తీరానికి చేరి అక్కడ శ్రీకృష్ణుని మహాభక్తుడు ఉద్ధవుని దర్శించాడు.

Verse 25

स वासुदेवानुचरं प्रशान्तं बृहस्पते: प्राक् तनयं प्रतीतम् । आलिङ्ग्‍य गाढं प्रणयेन भद्रं स्वानामपृच्छद्भगवत्प्रजानाम् ॥ २५ ॥

అప్పుడు విదురుడు మహా ప్రేమతో వాసుదేవుడు శ్రీకృష్ణుని శాంత స్వానుచరుడైన, పూర్వం బృహస్పతి శిష్యుడిగా ప్రసిద్ధుడైన ఉద్ధవుని గాఢంగా ఆలింగనం చేసి, భగవంతుని కుటుంబ వార్తలను అడిగాడు।

Verse 26

कच्चित्पुराणौ पुरुषौ स्वनाभ्य- पाद्मानुवृत्त्येह किलावतीर्णौ । आसात उर्व्या: कुशलं विधाय कृतक्षणौ कुशलं शूरगेहे ॥ २६ ॥

స్వనాభి పద్మజుడైన బ్రహ్ముని అభ్యర్థనపై అవతరించి భూమికి మంగళం కలిగించిన ఆ ఆద్య పరమ పురుషులు శూరసేన గృహంలో క్షేమంగా ఉన్నారా?

Verse 27

कच्चित्कुरूणां परम: सुहृन्नो भाम: स आस्ते सुखमङ्ग शौरि: । यो वै स्वसृणां पितृवद्ददाति वरान् वदान्यो वरतर्पणेन ॥ २७ ॥

ప్రియమా, కురువుల పరమ సుహృదుడైన మన బావ శౌరి వసుదేవుడు క్షేమంగా ఉన్నాడా? అతడు మహాదాత—సోదరీమణులకు తండ్రివలె వరాలు ఇస్తూ, వరతర్పణతో భార్యలను సదా సంతృప్తిపరుస్తాడు।

Verse 28

कच्चिद्वरूथाधिपतिर्यदूनां प्रद्युम्न आस्ते सुखमङ्ग वीर: । यं रुक्‍मिणी भगवतोऽभिलेभे आराध्य विप्रान् स्मरमादिसर्गे ॥ २८ ॥

హే ఉద్ధవా, యదువుల సేనాధిపతి వీరుడు ప్రద్యుమ్నుడు క్షేమంగా ఉన్నాడా? ఆదిసృష్టిలో స్మరుడైన అతడిని రుక్మిణీ బ్రాహ్మణులను ఆరాధించి వారి కృపచేత భగవాన్ శ్రీకృష్ణుని కుమారుడిగా పొందింది।

Verse 29

कच्चित्सुखं सात्वतवृष्णिभोज- दाशार्हकाणामधिप: स आस्ते । यमभ्यषिञ्चच्छतपत्रनेत्रो नृपासनाशां परिहृत्य दूरात् ॥ २९ ॥

హే మిత్రమా, సాత్వత, వృష్ణి, భోజ, దాశార్హుల అధిపతి రాజు ఉగ్రసేనుడు ఇప్పుడు క్షేమంగా ఉన్నాడా? రాజసింహాసన ఆశను దూరం చేసిన అతడిని శతపత్రనేత్రుడైన భగవాన్ శ్రీకృష్ణుడు మళ్లీ అభిషేకించి స్థాపించాడు।

Verse 30

कच्चिद्धरे: सौम्य सुत: सद‍ृक्ष आस्तेऽग्रणी रथिनां साधु साम्ब: । असूत यं जाम्बवती व्रताढ्या देवं गुहं योऽम्बिकया धृतोऽग्रे ॥ ३० ॥

హే సౌమ్యా, రథికులలో అగ్రణి, హరి పుత్రుని సదృశుడైన సాధు సామ్బ క్షేమంగా ఉన్నాడా? యో పూర్వజన్మలో అంబికయా గర్భే ధృతః గుహదేవః (కార్త్తికేయః), స ఏవ వ్రతాఢ్యా జాంబవత్యా గర్భే జన్మించాడు.

Verse 31

क्षेमं स कच्चिद्युयुधान आस्ते य: फाल्गुनाल्लब्धधनूरहस्य: । लेभेऽञ्जसाधोक्षजसेवयैव गतिं तदीयां यतिभिर्दुरापाम् ॥ ३१ ॥

హే ఉద్ధవా, యుయుధాన క్షేమంగా ఉన్నాడా? ఫాల్గునుడు (అర్జునుడు) వద్ద ధనుర్విద్య రహస్యాన్ని పొందినవాడు, కేవలం అధోక్షజ సేవచేతనే యతులకు సైతం దుర్లభమైన ఆయన పరమగతిని పొందాడు.

Verse 32

कच्चिद् बुध: स्वस्त्यनमीव आस्ते श्वफल्कपुत्रो भगवत्प्रपन्न: । य: कृष्णपादाङ्कितमार्गपांसु- ष्वचेष्टत प्रेमविभिन्नधैर्य: ॥ ३२ ॥

దయచేసి చెప్పండి, శ్వఫల్కపుత్రుడైన అక్రూరుడు—భగవంతునికి శరణాగతుడైన నిర్దోష బుద్ధుడు—అనామయంగా క్షేమంగా ఉన్నాడా? కృష్ణ పాదముద్రలతో గుర్తించబడిన మార్గధూళిలో ప్రేమోన్మాదంతో ధైర్యం చెదిరి లొర్లినవాడు.

Verse 33

कच्चिच्छिवं देवकभोजपुत्र्या विष्णुप्रजाया इव देवमातु: । या वै स्वगर्भेण दधार देवं त्रयी यथा यज्ञवितानमर्थम् ॥ ३३ ॥

దేవకభోజ కుమార్తె దేవకీ—దేవమాత వలె విష్ణుప్రజా—తన గర్భంలో దేవుని ధరించినది; త్రయీవేదాలు యజ్ఞవితానార్థాన్ని ధరించినట్లే. ఆమె శుభంగా క్షేమంగా ఉన్నదా?

Verse 34

अपिस्विदास्ते भगवान् सुखं वो य: सात्वतां कामदुघोऽनिरुद्ध: । यमामनन्ति स्म हि शब्दयोनिं मनोमयं सत्त्वतुरीयतत्त्वम् ॥ ३४ ॥

మీ వద్ద భగవాన్ అనిరుద్ధుడు సుఖంగా ఉన్నాడా? ఆయన శుద్ధ సాత్వత భక్తుల కోరికలను నెరవేర్చువాడు. పురాతనులు ఆయనను శబ్దయోని (ఋగ్వేద కారణం), మనోమయ సృష్టికర్త, మరియు విష్ణువు యొక్క చతుర్థ పూర్ణాంశ విస్తారము—సత్త్వాతీత తురీయ తత్త్వమని అంటారు.

Verse 35

अपिस्विदन्ये च निजात्मदैव- मनन्यवृत्त्या समनुव्रता ये । हृदीकसत्यात्मजचारुदेष्ण- गदादय: स्वस्ति चरन्ति सौम्य ॥ ३५ ॥

హే సౌమ్యా, హృదీకుడు, సత్యభామా తనయుడు, చారుదేష్ణుడు, గదుడు మొదలైన వారు—శ్రీకృష్ణుని తమ ఆత్మదైవముగా భావించి అనన్యభక్తితో ఆయన మార్గాన్ని అనుసరించువారు—సుఖసంతోషాలతో ఉన్నారా?

Verse 36

अपि स्वदोर्भ्यां विजयाच्युताभ्यां धर्मेण धर्म: परिपाति सेतुम् । दुर्योधनोऽतप्यत यत्सभायां साम्राज्यलक्ष्म्या विजयानुवृत्त्या ॥ ३६ ॥

మరియు మహారాజు యుధిష్ఠిరుడు ధర్మసూత్రాల ప్రకారం, ధర్మమార్గానికి గౌరవమిచ్చి రాజ్యసేతువును కాపాడుతున్నాడా? గతంలో సభలో సామ్రాజ్యలక్ష్మి, విజయప్రభావంతో కృష్ణుడు-అర్జునుడు తన భుజాలవలె రక్షించగా దుర్యోధనుడు ఈర్ష్యతో మండిపోయెను.

Verse 37

किं वा कृताघेष्वघमत्यमर्षी भीमोऽहिवद्दीर्घतमं व्यमुञ्चत् । यस्याङ्‌घ्रि पातं रणभूर्न सेहे मार्गं गदायाश्चरतो विचित्रम् ॥ ३७ ॥

పాపకారులపై పాపనాశకుడు, అహివలె అజేయుడైన భీముడు తన దీర్ఘకాలంగా దాచుకున్న కోపాన్ని విడిచిపెట్టాడా? అతని పాదఘాతాన్ని, గద యొక్క విచిత్ర సంచారాన్ని యుద్ధభూమి కూడా తట్టుకోలేకపోయింది.

Verse 38

कच्चिद्यशोधा रथयूथपानां गाण्डीवधन्वोपरतारिरास्ते । अलक्षितो यच्छरकूटगूढो मायाकिरातो गिरिशस्तुतोष ॥ ३८ ॥

రథయోధులలో యశస్సుగాంచిన గాండీవధారి అర్జునుడు, శత్రువులను సంహరించుటలో నిపుణుడు—అతడు క్షేమంగా ఉన్నాడా? ఒకసారి గుర్తుపట్టలేని మాయాకిరాతరూపంలో వచ్చిన గిరీశుడు (శివుడు)ను బాణవర్షంతో కప్పి ఆయనను సంతుష్టిపరచెను.

Verse 39

यमावुतस्वित्तनयौ पृथाया: पार्थैर्वृतौ पक्ष्मभिरक्षिणीव । रेमात उद्दाय मृधे स्वरिक्थं परात्सुपर्णाविव वज्रिवक्त्रात् ॥ ३९ ॥

పృథా తనయులచే కనురెప్పలు కన్నును కాపాడినట్లు రక్షింపబడే యమజులు (నకుల-సహదేవులు) క్షేమంగా ఉన్నారా? వారు యుద్ధంలో శత్రువు దుర్యోధనుని చేతుల నుండి తమ న్యాయ రాజ్యాన్ని తిరిగి లాగుకున్నారు; అది వజ్రధారి ఇంద్రుని ముఖం నుండి సుపర్ణుడు (గరుడుడు) అమృతాన్ని లాగుకున్నట్లే.

Verse 40

अहो पृथापि ध्रियतेऽर्भकार्थे राजर्षिवर्येण विनापि तेन । यस्त्वेकवीरोऽधिरथो विजिग्ये धनुर्द्वितीय: ककुभश्चतस्र: ॥ ४० ॥

అయ్యో ప్రభూ, పృథా (కుంతీ) ఇంకా జీవించి ఉందా? తండ్రిలేని పిల్లల క్షేమార్థమే ఆమె ధైర్యంగా నిలిచింది; లేకపోతే రాజర్షిశ్రేష్ఠుడైన పాండువును విడిచి ఆమె జీవించడం అసాధ్యం. అతడు ఏకవీరుడైన అధిరథుడు, రెండవ ధనుస్సు సహాయంతోనే నాలుగు దిక్కులను జయించాడు।

Verse 41

सौम्यानुशोचे तमध:पतन्तं भ्रात्रे परेताय विदुद्रुहे य: । निर्यापितो येन सुहृत्स्वपुर्या अहं स्वपुत्रान् समनुव्रतेन ॥ ४१ ॥

హే సౌమ్యా, పరలోకగతుడైన తన అన్నపై ద్రోహం చేసిన ధృతరాష్ట్రుడు అధోగతికి పడిపోతున్నాడని నేను విలపిస్తున్నాను. తన కుమారుల మార్గాన్నే అనుసరించి, తన శుభచింతకుడైన నన్ను కూడా తన నగరంనుండి వెలివేశాడు।

Verse 42

सोऽहं हरेर्मर्त्यविडम्बनेन द‍ृशो नृणां चालयतो विधातु: । नान्योपलक्ष्य: पदवीं प्रसादा- च्चरामि पश्यन् गतविस्मयोऽत्र ॥ ४२ ॥

హరి మానవుడిలా నటిస్తూ సృష్టికర్తగా జనుల దృష్టిని మోహింపజేసే లీలలు చేస్తాడు; అందువల్ల నాకు ఇందులో ఆశ్చర్యం లేదు. ఆయన కృపవల్ల నేను ఇతరులకు కనిపించకుండా ఆయన మార్గంలో సంచరిస్తూ, ఇక్కడ అన్నిటిని చూచి కూడా విస్మయరహితుడనై సంపూర్ణంగా సంతుష్టుడనై ఉన్నాను।

Verse 43

नूनं नृपाणां त्रिमदोत्पथानां महीं मुहुश्चालयतां चमूभि: । वधात्प्रपन्नार्तिजिहीर्षयेशो- ऽप्युपैक्षताघं भगवान् कुरूणाम् ॥ ४३ ॥

మూడు విధాల మదంతో (అహంకారంతో) దారి తప్పిన రాజులు తమ సేనలతో భూమిని పదేపదే కంపింపజేస్తున్నారు. అయినా శరణాగతుల దుఃఖాన్ని తొలగించేందుకు ఎల్లప్పుడూ సిద్ధంగా ఉన్న ప్రభువు శ్రీకృష్ణుడు, కురువుల పాపాలను చూశాక కూడా, వారిని సంహరించకుండా ఉపేక్షించాడు।

Verse 44

अजस्य जन्मोत्पथनाशनाय कर्माण्यकर्तुर्ग्रहणाय पुंसाम् । नन्वन्यथा कोऽर्हति देहयोगं परो गुणानामुत कर्मतन्त्रम् ॥ ४४ ॥

అజుడు (అజన్ముడు) అయిన ప్రభువు అవతారం దుర్మార్గుల ఉత్పథాన్ని నాశనం చేయుటకే; అकर्ता అయినప్పటికీ ఆయన లీలాకర్మలు సమస్తులకు బోధ కలిగించుటకే స్వీకరించబడతాయి. లేకపోతే గుణాతీతుడూ, కర్మతంత్రానికి అతీతుడూ అయిన పరమేశ్వరుడు దేహయోగాన్ని ధరించి భూమికి ఎందుకు వస్తాడు?

Verse 45

तस्य प्रपन्नाखिललोकपाना- मवस्थितानामनुशासने स्वे । अर्थाय जातस्य यदुष्वजस्य वार्तां सखे कीर्तय तीर्थकीर्ते: ॥ ४५ ॥

హే సఖా, తీర్థస్థలాల్లో కీర్తింపబడే ప్రభువు మహిమను కీర్తించు. ఆయన అజుడైయుండి కూడా సమస్త లోకపాలకుల శరణాగతుల హితార్థం కృపవల్ల ప్రదర్శితుడై, శుద్ధభక్తుల యదువంశంలో అవతరించాడు.