Adhyaya 9

Verse 1

श्रीनारद उवाच एवं सुरादय: सर्वे ब्रह्मरुद्रपुर: सरा: । नोपैतुमशकन्मन्युसंरम्भं सुदुरासदम् ॥ १ ॥

శ్రీ నారదుడు పలికెను—ఇలా బ్రహ్మ, రుద్ర మొదలైన సమస్త దేవతలు ఆ సమయంలో ప్రభువు యొక్క అత్యంత ఉగ్ర కోపాన్ని చూచి ఆయన సమీపానికి వెళ్లుటకు ధైర్యం చేయలేకపోయిరి.

Verse 2

साक्षात् श्री: प्रेषिता देवैर्द‍ृष्ट्वा तं महदद्भ‍ुतम् । अदृष्टाश्रुतपूर्वत्वात् सा नोपेयाय शङ्किता ॥ २ ॥

అక్కడున్న దేవతలు లక్ష్మీదేవిని ప్రభువు సమీపానికి వెళ్లమని కోరిరి; కాని ఆమె ఆ మహద్అద్భుత రూపాన్ని చూసి, ఇంతకు ముందు ఎప్పుడూ చూడనిది విననిది కావడంతో, శంకతో ఆయనను సమీపించలేకపోయెను.

Verse 3

प्रह्रादं प्रेषयामास ब्रह्मावस्थितमन्तिके । तात प्रशमयोपेहि स्वपित्रे कुपितं प्रभुम् ॥ ३ ॥

అప్పుడు బ్రహ్మదేవుడు సమీపంలో నిలిచిన ప్రహ్లాదునితో అన్నాడు—బిడ్డా, నీ దైత్య తండ్రిపై శ్రీ నృసింహదేవుడు అత్యంత కోపంగా ఉన్నాడు; ముందుకు వెళ్లి ప్రభువును శాంతింపజెయ్యి।

Verse 4

तथेति शनकै राजन्महाभागवतोऽर्भक: । उपेत्य भुवि कायेन ननाम विधृताञ्जलि: ॥ ४ ॥

నారదుడు చెప్పాడు—ఓ రాజా, మహాభాగవతుడైన బాలుడు ప్రహ్లాదుడు ‘అలాగే’ అని బ్రహ్మవాక్యాన్ని స్వీకరించాడు. అతడు నెమ్మదిగా శ్రీ నృసింహదేవుని దగ్గరకు వెళ్లి, చేతులు జోడించి సాష్టాంగ నమస్కారం చేశాడు।

Verse 5

स्वपादमूले पतितं तमर्भकं विलोक्य देव: कृपया परिप्लुत: । उत्थाप्य तच्छीर्ष्ण्यदधात्कराम्बुजं कालाहिवित्रस्तधियां कृताभयम् ॥ ५ ॥

తన కమలపాదాల వద్ద పడి ఉన్న ఆ బాలుడిని చూసి శ్రీ నృసింహదేవుడు కరుణతో నిండిపోయాడు. ప్రహ్లాదుని లేపి, భక్తులకు ఎల్లప్పుడూ అభయాన్ని ప్రసాదించే తన కమలహస్తాన్ని అతని తలపై ఉంచాడు।

Verse 6

स तत्करस्पर्शधुताखिलाशुभ: सपद्यभिव्यक्तपरात्मदर्शन: । तत्पादपद्मं हृदि निर्वृतो दधौ हृष्यत्तनु: क्लिन्नहृदश्रुलोचन: ॥ ६ ॥

శ్రీ నృసింహదేవుని చేతి స్పర్శతో ప్రహ్లాదుని సమస్త అశుభాలు, భౌతిక కలుషాలు క్షణంలో తొలగిపోయాయి. వెంటనే పరమాత్మ దర్శనం స్పష్టమైంది; అతని దేహం రోమాంచితమైంది, హృదయం ప్రేమతో నిండింది, కన్నులు కన్నీళ్లతో తడిచాయి, మరియు ప్రభువు కమలపాదాలను హృదయమధ్య నిలిపాడు।

Verse 7

अस्तौषीद्धरिमेकाग्रमनसा सुसमाहित: । प्रेमगद्गदया वाचा तन्न्यस्तहृदयेक्षण: ॥ ७ ॥

ప్రహ్లాదుడు ఏకాగ్ర మనస్సుతో సంపూర్ణ సమాధిలో శ్రీహరి నృసింహదేవునిపై మనసును, చూపును స్థిరపరిచాడు. ఆపై ప్రేమతో గద్గదమైన స్వరంతో, హృదయమూ దృష్టీ ఆయనలోనే నిలిపి, స్తోత్రప్రార్థనలు ప్రారంభించాడు।

Verse 8

श्रीप्रह्राद उवाच ब्रह्मादय: सुरगणा मुनयोऽथ सिद्धा: सत्त्वैकतानगतयो वचसां प्रवाहै: । नाराधितुं पुरुगुणैरधुनापि पिप्रु: किं तोष्टुमर्हति स मे हरिरुग्रजाते: ॥ ८ ॥

శ్రీప్రహ్లాదుడు పలికెను—బ్రహ్మాది దేవగణములు, మునులు, సిద్ధులు సత్త్వగుణంలో ఏకాగ్రులై ఉన్నప్పటికీ, ఉత్తమ వాక్యప్రవాహాలతో ఇప్పటికీ పురుగుణుడైన భగవాన్ హరిని పూర్తిగా ఆరాధించి తృప్తిపరచలేకపోయారు; మరి అసురకులజన్ముడైన నేను ఆయనను ఎలా తృప్తిపరచగలను?

Verse 9

मन्ये धनाभिजनरूपतप:श्रुतौज- स्तेज:प्रभावबलपौरुषबुद्धियोगा: । नाराधनाय हि भवन्ति परस्य पुंसो भक्त्या तुतोष भगवान्गजयूथपाय ॥ ९ ॥

ధనం, ఉన్నత వంశం, సౌందర్యం, తపస్సు, విద్య, ఇంద్రియనైపుణ్యం, తేజస్సు, ప్రభావం, బలం, పురుషార్థం, బుద్ధి, యోగశక్తి—ఇవన్నీ పరమపురుషుడైన భగవంతుని తృప్తిపరచలేవని నేను భావిస్తున్నాను; కానీ భక్తితో భగవాన్ తృప్తి చెందుతాడు—గజేంద్రుని విషయంలోలాగ.

Verse 10

विप्राद् द्विषड्‌गुणयुतादरविन्दनाभ- पादारविन्दविमुखात् श्वपचं वरिष्ठम् । मन्ये तदर्पितमनोवचनेहितार्थ- प्राणं पुनाति स कुलं न तु भूरिमान: ॥ १० ॥

కమలనాభుడైన ప్రభువు పాదపద్మాలకు విముఖుడై, పన్నెండు బ్రాహ్మణగుణాలు ఉన్న బ్రాహ్మణుడికన్నా, మనస్సు, వాక్కు, క్రియ, ధనం, ప్రాణం అన్నిటినీ భగవంతునికి అర్పించిన శ్వపచ-భక్తుడే శ్రేష్ఠుడని నేను భావిస్తున్నాను. అటువంటి భక్తుడు తన కులమంతటిని పవిత్రం చేస్తాడు; కానీ అహంకారంతో ఉన్న బ్రాహ్మణుడు తనను తాను కూడా శుద్ధి చేసుకోలేడు.

Verse 11

नैवात्मन: प्रभुरयं निजलाभपूर्णो मानं जनादविदुष: करुणो वृणीते । यद् यज्जनो भगवते विदधीत मानं तच्चात्मने प्रतिमुखस्य यथा मुखश्री: ॥ ११ ॥

ప్రభువు స్వయంగా సంపూర్ణ తృప్తుడై ఉన్నాడు; అజ్ఞుల నుండి గౌరవాన్ని కోరడు. కరుణవశాత్తు ఆయనకు అర్పించబడినది భక్తుని మేలుకోసమే. ముఖాన్ని అలంకరిస్తే అద్దంలో ప్రతిబింబమూ అలంకృతంగా కనిపించునట్లు, భగవంతునికి ఇచ్చిన గౌరవం చివరకు అర్పించినవాడికే ఫలిస్తుంది.

Verse 12

तस्मादहं विगतविक्लव ईश्वरस्य सर्वात्मना महि गृणामि यथा मनीषम् । नीचोऽजया गुणविसर्गमनुप्रविष्ट: पूयेत येन हि पुमाननुवर्णितेन ॥ १२ ॥

కాబట్టి నేను సందేహం లేకుండా, నా బుద్ధి ఎంతవరకు అనుమతిస్తుందో అంతవరకు, సంపూర్ణ మనస్సుతో ఈశ్వరుని మహిమను గానము చేస్తాను. అజ్ఞానమయ మాయ చేత గుణప్రవాహంలోకి ప్రవేశించి ఈ భౌతిక లోకంలో చిక్కుకున్న ఏ జీవుడైనా, ప్రభువు మహిమలను స్తుతించి వినడం ద్వారా శుద్ధి పొందగలడు.

Verse 13

सर्वे ह्यमी विधिकरास्तव सत्त्वधाम्नो ब्रह्मादयो वयमिवेश न चोद्विजन्त: । क्षेमाय भूतय उतात्मसुखाय चास्य विक्रीडितं भगवतो रुचिरावतारै: ॥ १३ ॥

హే ప్రభూ! బ్రహ్మాది దేవతలందరూ మీ సత్త్వధామంలోని విధికర సేవకులు; అందువల్ల వారు మా వలె భయపడరు. ఈ భయంకర రూపంలో మీ అవతారం మీ స్వలీల; మీ రుచిర అవతారాలు జగత్తు రక్షణకూ క్షేమాభివృద్ధికీ.

Verse 14

तद्यच्छ मन्युमसुरश्च हतस्त्वयाद्य मोदेत साधुरपि वृश्चिकसर्पहत्या । लोकाश्च निर्वृतिमिता: प्रतियन्ति सर्वे रूपं नृसिंह विभयाय जना: स्मरन्ति ॥ १४ ॥

హే నృసింహదేవా! నా తండ్రి దైత్యుడు హిరణ్యకశిపుడు నేడు మీ చేత హతుడయ్యాడు; కాబట్టి దయచేసి మీ కోపాన్ని శాంతింపజేయండి. సాధువుకూడా తేలు లేదా పాము చంపబడితే సంతోషిస్తాడు; అలాగే ఈ దైత్యుని మరణంతో లోకాలన్నీ తృప్తి పొందాయి. భయనివృత్తికి జనులు మీ మంగళ అవతారాన్ని స్మరిస్తారు.

Verse 15

नाहं बिभेम्यजित तेऽतिभयानकास्य- जिह्वार्कनेत्रभ्रुकुटीरभसोग्रदंष्ट्रात् । आन्त्रस्रज: क्षतजकेशरशङ्कुकर्णा- न्निर्ह्रादभीतदिगिभादरिभिन्नखाग्रात् ॥ १५ ॥

హే అజిత ప్రభూ! మీ అత్యంత భయంకరమైన ముఖం, జిహ్వ, సూర్యసమాన కాంతిమంతమైన నేత్రాలు, ముడుచుకున్న భ్రూకుటి—ఇవన్నీ నాకు భయం కలిగించవు. మీ ఉగ్ర దంతాలు, ఆంత్రాల మాల, రక్తంతో తడిసిన కేశరమయ మేనె, కీలా వంటి ఎత్తైన చెవులు—ఇవీ కాదు. దిక్కుల ఏనుగులను పారద్రోలే మీ ఘోర గర్జనకైనా, శత్రువులను చీల్చే మీ నఖాగ్రాలకైనా నేను భయపడను.

Verse 16

त्रस्तोऽस्म्यहं कृपणवत्सल दु:सहोग्र- संसारचक्रकदनाद् ग्रसतां प्रणीत: । बद्ध: स्वकर्मभिरुशत्तम तेऽङ्‌घ्रिमूलं प्रीतोऽपवर्गशरणं ह्वयसे कदा नु ॥ १६ ॥

హే కృపణవత్సల, అజేయ పరాక్రమశాలి ప్రభూ! దుస్సహమైన ఉగ్ర సంసారచక్రపు పీడనతో నేను భయపడుతున్నాను. నా కర్మల వల్లనే నేను అసురసంగంలో పడిపోయాను. హే ఉత్తమ ప్రభూ! ఎప్పుడు మీరు ప్రసన్నులై, బంధనముక్తికి పరమాశ్రయమైన మీ పాదపద్మమూలానికి నన్ను పిలుస్తారు?

Verse 17

यस्मात् प्रियाप्रियवियोगसंयोगजन्म- शोकाग्निना सकलयोनिषु दह्यमान: । दु:खौषधं तदपि दु:खमतद्धियाहं भूमन्भ्रमामि वद मे तव दास्ययोगम् ॥ १७ ॥

హే భూమన్, పరమ ప్రభూ! ప్రియ-అప్రియ పరిస్థితుల సంయోగ-వియోగాల వల్ల పుట్టే శోకాగ్నిలో జీవుడు అన్ని యోనుల్లో దగ్ధమై తిరుగుతుంటాడు. ఇక్కడ దుఃఖం నుంచి బయటపడే ఉపాయాలన్నీ కూడా దుఃఖమే, దుఃఖానికన్నా ఎక్కువ కష్టకరం. అందుకే నాకు నిజమైన ఔషధం మీ దాస్యసేవనే అనిపిస్తుంది. దయచేసి ఆ దాస్యయోగాన్ని నాకు ఉపదేశించండి.

Verse 18

सोऽहं प्रियस्य सुहृद: परदेवताया लीलाकथास्तव नृसिंह विरिञ्चगीता: । अञ्जस्तितर्म्यनुगृणन्गुणविप्रमुक्तो दुर्गाणि ते पदयुगालयहंससङ्ग: ॥ १८ ॥

హే ప్రభూ నృసింహదేవా! ముక్త హంసభక్తుల సాంగత్యంలో నీ ప్రేమమయ సేవలో నిమగ్నమై నేను త్రిగుణ మలినత నుండి పూర్తిగా విముక్తుడనై, బ్రహ్మదేవుని శిష్య పరంపర అడుగుజాడల్లో నడుచుతూ నీ ప్రియ లీలాకథలను కీర్తిస్తాను; అలా అజ్ఞానసాగరాన్ని నిశ్చయంగా దాటుతాను।

Verse 19

बालस्य नेह शरणं पितरौ नृसिंह नार्तस्य चागदमुदन्वति मज्जतो नौ: । तप्तस्य तत्प्रतिविधिर्य इहाञ्जसेष्ट- स्तावद्विभो तनुभृतां त्वदुपेक्षितानाम् ॥ १९ ॥

హే నృసింహదేవా! దేహాభిమానంలో ఉన్న, నీ కృపకు నిర్లక్ష్యమైన జీవులకు ఇక్కడ శాశ్వత ఆశ్రయం లేదు. తల్లిదండ్రులు బాలుణ్ని పూర్తిగా రక్షించలేరు, వైద్యుడు‑ఔషధం బాధితుణ్ని పూర్తిగా విమోచించలేవు, సముద్రంలో మునిగేవాడిని పడవ కూడా ఖచ్చితంగా కాపాడలేను; వారి ఉపాయాలు తాత్కాలికమైనవే.

Verse 20

यस्मिन्यतो यर्हि येन च यस्य यस्माद् यस्मै यथा यदुत यस्त्वपर: परो वा । भाव: करोति विकरोति पृथक्स्वभाव: सञ्चोदितस्तदखिलं भवत: स्वरूपम् ॥ २० ॥

హే ప్రియ ప్రభూ! ఈ లోకంలో ఎవరు ఎక్కడ, ఎప్పుడు, ఏ కారణంతో, ఏ సాధనంతో, ఏ లక్ష్యంతో కార్యం చేస్తారో—అది గొప్పవాడైనా చిన్నవాడైనా—అన్నీ త్రిగుణాల ప్రేరణలోనే జరుగుతాయి. కారణం, దేశం, కాలం, పదార్థం, లక్ష్యం, మార్గం—ఇవన్నీ నీ శక్తి ప్రకటనలే; శక్తి‑శక్తిమంతుడు అభిన్నమైనందున ఇవన్నీ నిజానికి నీ స్వరూపమే।

Verse 21

माया मन: सृजति कर्ममयं बलीय: कालेन चोदितगुणानुमतेन पुंस: । छन्दोमयं यदजयार्पितषोडशारं संसारचक्रमज कोऽतितरेत् त्वदन्य: ॥ २१ ॥

హే ప్రభూ, హే అజా! నీ బాహ్య మాయ కాలచోదితమై జీవునికి కర్మమయమైన మనస్సును సృష్టిస్తుంది; గుణాల అనుమతితో అది వేదవిధానాల (కర్మకాండ) మరియు పదహారు తత్త్వాల ద్వారా అనేక కోరికల్లో జీవుణ్ని బంధిస్తుంది. ఈ ఛందోమయమైన, పదహారు-ఆరాల సంసారచక్రాన్ని నీ పదపద్మాశ్రయం లేకుండా ఎవరు దాటగలరు?

Verse 22

स त्वं हि नित्यविजितात्मगुण: स्वधाम्ना कालो वशीकृतविसृज्यविसर्गशक्ति: । चक्रे विसृष्टमजयेश्वर षोडशारे निष्पीड्यमानमुपकर्ष विभो प्रपन्नम् ॥ २२ ॥

హే ప్రభూ, హే అజయేశ్వరా! నీవు నీ స్వధామ ప్రభావంతో నిత్యం త్రిగుణాలను జయించినవాడవు; సృష్టి‑ప్రళయ శక్తులు మరియు కాలమూ నీ వశంలోనే. నీవు పదహారు తత్త్వాల ఈ చక్రాన్ని సృష్టించినా, వాటి గుణాలకు అతీతుడవు. నేను కాలచక్రంతో నలిగిపోతున్నాను; అందుకే పూర్తిగా శరణు వచ్చాను—దయచేసి నన్ను నీ పదపద్మ రక్షణలోకి తీసుకో।

Verse 23

द‍ृष्टा मया दिवि विभोऽखिलधिष्ण्यपाना- मायु: श्रियो विभव इच्छति याञ्जनोऽयम् । येऽस्मत्पितु: कुपितहासविजृम्भितभ्रू- विस्फूर्जितेन लुलिता: स तु ते निरस्त: ॥ २३ ॥

హే విభో! జనులు కోరే స్వర్గాది లోకాల దీర్ఘాయువు, శ్రీ, వైభవం, భోగాలు నేను చూశాను. నా తండ్రి కోపహాస్యంతో భ్రూవిస్ఫురణమాత్రాన దేవతలు చిత్తయ్యేవారు; అయినా ఆ మహాబలుడు మీరు క్షణంలోనే నిర్మూలించారు।

Verse 24

तस्मादमूस्तनुभृतामहमाशिषोऽज्ञ आयु: श्रियं विभवमैन्द्रियमाविरिञ्‍च्यात् । नेच्छामि ते विलुलितानुरुविक्रमेण कालात्मनोपनय मां निजभृत्यपार्श्वम् ॥ २४ ॥

కాబట్టి, హే ప్రభూ, బ్రహ్మ నుండి చీమ వరకు దేహధారులు కోరే దీర్ఘాయువు, శ్రీ, వైభవం, ఇంద్రియసుఖం వంటి వరాలు నాకు వద్దు. మీరు కాలాత్మ; మీ పరాక్రమంతో వాటన్నిటిని చిదిమేస్తారు. దయచేసి నన్ను మీ శుద్ధభక్తుని సాన్నిధ్యంలో ఉంచి, అతనికి నిజమైన దాసుడిగా సేవ చేయనివ్వండి।

Verse 25

कुत्राशिष: श्रुतिसुखा मृगतृष्णिरूपा: क्‍वेदं कलेवरमशेषरुजां विरोह: । निर्विद्यते न तु जनो यदपीति विद्वान् कामानलं मधुलवै: शमयन्दुरापै: ॥ २५ ॥

ఈ లోకంలో రాబోయే సుఖాల ఆశలు ఎడారిలోని మృగతృష్ణలాంటివి—ఎడారిలో నీరు ఎక్కడ? అంటే ఇక్కడ నిజసుఖం ఎక్కడ? ఈ శరీరం అనేక రోగాల పుట్ట; దీని విలువ ఏముంది? అయినా జ్ఞానులని చెప్పుకునేవారూ విరక్తి చెందరు; ఇంద్రియ నియంత్రణ లేక, దొరకని తేనెచుక్కలతో కామాగ్ని చల్లార్చాలనుకొని తాత్కాలిక సుఖాల వెంటే పరుగెడతారు।

Verse 26

क्व‍ाहं रज:प्रभव ईश तमोऽधिकेऽस्मिन् जात: सुरेतरकुले क्व‍ तवानुकम्पा । न ब्रह्मणो न तु भवस्य न वै रमाया यन्मेऽर्पित: शिरसि पद्मकर: प्रसाद: ॥ २६ ॥

హే ఈశా! నేను రజోగుణప్రభవుడను, తమోగుణం అధికమైన అసురకులంలో పుట్టాను—నా స్థితి ఏమిటి? మీ నిర్హేతుక కరుణ ఎంత మహత్తరము! బ్రహ్మ, శివ, లక్ష్మీదేవికీ లభించని ప్రసాదం—వారి శిరస్సుపై మీరు పద్మహస్తం ఉంచలేదు—అదే అనుగ్రహాన్ని నా శిరస్సుపై ఉంచారు।

Verse 27

नैषा परावरमतिर्भवतो ननु स्या- ज्जन्तोर्यथात्मसुहृदो जगतस्तथापि । संसेवया सुरतरोरिव ते प्रसाद: सेवानुरूपमुदयो न परावरत्वम् ॥ २७ ॥

హే ప్రభూ! మీరు సాధారణ జీవుల్లా మిత్ర-శత్రు, అనుకూల-ప్రతికూల భేదం చేయరు; మీకు ఉన్నత-నిమ్న భావన లేదు. అయినా సేవా స్థాయికి తగినట్లే మీరు అనుగ్రహం ప్రసాదిస్తారు—కల్పవృక్షం కోరిక మేరకు ఫలమిచ్చినట్లుగా, ఉన్నత-నిమ్న భేదం లేకుండా।

Verse 28

एवं जनं निपतितं प्रभवाहिकूपे कामाभिकाममनु य: प्रपतन्प्रसङ्गात् । कृत्वात्मसात् सुरर्षिणा भगवन्गृहीत: सोऽहं कथं नु विसृजे तव भृत्यसेवाम् ॥ २८ ॥

ఓ ేవా! భౌతిక కోరికల వల్ల నేను అంధకార కూపంలో పడిపోతున్నాను, కానీ నారద ముని నన్ను స్వీకరించి రక్షించారు. అట్టి గురువుగారి సేవను నేను ఎలా వదిలిపెట్టగలను?

Verse 29

मत्प्राणरक्षणमनन्त पितुर्वधश्च मन्ये स्वभृत्यऋषिवाक्यमृतं विधातुम् । खड्‌गं प्रगृह्य यदवोचदसद्विधित्सु- स्त्वामीश्वरो मदपरोऽवतु कं हरामि ॥ २९ ॥

ఓ అనంత గుణధామ! నా తండ్రిని సంహరించి నన్ను రక్షించడం కేవలం మీ భక్తుని వాక్కును సత్యం చేయడానికే అని నేను భావిస్తున్నాను. 'నేను తప్ప వేరే దేవుడు ఉంటే నిన్ను రక్షించనిమ్ము' అని ఆయన అన్నారు.

Verse 30

एकस्त्वमेव जगदेतममुष्य यत्त्व- माद्यन्तयो: पृथगवस्यसि मध्यतश्च । सृष्ट्वा गुणव्यतिकरं निजमाययेदं नानेव तैरवसितस्तदनुप्रविष्ट: ॥ ३० ॥

ఓ స్వామీ! మీరే ఈ జగత్తుకు ఆది, మధ్య మరియు అంతము. మీ మాయాశక్తి ద్వారా ఈ సృష్టిని గావించి, మీరే అందులో ప్రవేశించి అనేక రూపాలలో కనిపిస్తారు.

Verse 31

त्वं वा इदं सदसदीश भवांस्ततोऽन्यो माया यदात्मपरबुद्धिरियं ह्यपार्था । यद्यस्य जन्म निधनं स्थितिरीक्षणं च तद्वैतदेव वसुकालवदष्टितर्वो: ॥ ३१ ॥

ఓ పరమాత్మా! ఈ సమస్త సృష్టి మీరే. 'నాది, నీది' అనే భావన కేవలం మాయ. విత్తనం మరియు చెట్టు వలె, మీరు మరియు ఈ జగత్తు వేరు కాదు.

Verse 32

न्यस्येदमात्मनि जगद्विलयाम्बुमध्ये शेषेत्मना निजसुखानुभवो निरीह: । योगेन मीलितद‍ृगात्मनिपीतनिद्र- स्तुर्ये स्थितो न तु तमो न गुणांश्च युङ्‌क्षे ॥ ३२ ॥

ఓ స్వామీ! ప్రళయానంతరం మీరు యోగనిద్రలో ఉంటారు. ఇది అజ్ఞాన నిద్ర కాదు, మీరు దివ్య ఆనందాన్ని అనుభవిస్తూ భౌతిక గుణాలకు అతీతంగా ఉంటారు.

Verse 33

तस्यैव ते वपुरिदं निजकालशक्त्या सञ्चोदितप्रकृतिधर्मण आत्मगूढम् । अम्भस्यनन्तशयनाद्विरमत्समाधे- र्नाभेरभूत् स्वकणिकावटवन्महाब्जम् ॥ ३३ ॥

ఈ సమస్త జగత్తు, ఈ భౌతిక ప్రకటన, మీ దేహమే. మీ కాల-శక్తి ప్రేరణతో ప్రకృతి ధర్మముల ద్వారా త్రిగుణములు వ్యక్తమవుతాయి. అనంత శేషుని శయ్యపై నుండి లేచినప్పుడు మీ నాభి నుండి ఒక సూక్ష్మ దివ్య బీజము జన్మించింది; ఆ బీజమునుండే విరాట బ్రహ్మాండ కమలము వికసించింది—చిన్న విత్తనమునుండి మర్రిచెట్టు పెరిగినట్లు.

Verse 34

तत्सम्भव: कविरतोऽन्यदपश्यमान- स्त्वां बीजमात्मनि ततं स बहिर्विचिन्त्य । नाविन्ददब्दशतमप्सु निमज्जमानो जातेऽङ्कुरे कथमुहोपलभेत बीजम् ॥ ३४ ॥

ఆ మహాకమలమునుండి కవి-స్వరూపుడైన బ్రహ్మ జన్మించాడు; కాని కమలము తప్ప మరొకటి అతనికి కనబడలేదు. అందువల్ల మిమ్మల్ని బయట ఉన్నవారిగా భావించి, నీటిలో మునిగి వంద సంవత్సరాలు కమల మూలాన్ని వెదికాడు. అయినా మిమ్మల్ని కనుగొనలేకపోయాడు; ఎందుకంటే అంకురం వచ్చినప్పుడు అసలు బీజం కనిపించదు.

Verse 35

स त्वात्मयोनिरतिविस्मित आश्रितोऽब्जं कालेन तीव्रतपसा परिशुद्धभाव: । त्वामात्मनीश भुवि गन्धमिवातिसूक्ष्मं भूतेन्द्रियाशयमये विततं ददर्श ॥ ३५ ॥

తల్లి లేక జన్మించిన ఆత్మ-యోని బ్రహ్మ ఆశ్చర్యచకితుడయ్యాడు. అతడు కమలాన్ని ఆశ్రయించి, దీర్ఘకాలం తీవ్రమైన తపస్సుతో శుద్ధభావుడయ్యాడు. అప్పుడు, హే ఈశ్వరా, తన దేహం, ఇంద్రియాలు, అంతఃకరణంలో మీరు సర్వత్ర వ్యాపించి ఉన్నారని చూశాడు—భూమిలో అతి సూక్ష్మ సువాసన అనుభూతి అయ్యే విధంగా.

Verse 36

एवं सहस्रवदनाङ्‌घ्रिशिर:करोरु- नासाद्यकर्णनयनाभरणायुधाढ्यम् । मायामयं सदुपलक्षितसन्निवेशं द‍ृष्ट्वा महापुरुषमाप मुदं विरिञ्च: ॥ ३६ ॥

ఇలా బ్రహ్మ మీను వేలాది ముఖాలు, పాదాలు, శిరస్సులు, చేతులు, తొడలు, ముక్కులు, చెవులు, కళ్లతో యుక్తులుగా దర్శించాడు. అనేక ఆభరణాలు, ఆయుధాలతో మీరు సుసజ్జితులై ఉన్నారు. విష్ణు-రూపంలో, దివ్య లక్షణాలతో, పాతాళ లోకాల వరకు విస్తరించిన మీ పాదములతో మిమ్మల్ని చూసి బ్రహ్మ పరమానందాన్ని పొందాడు.

Verse 37

तस्मै भवान्हयशिरस्तनुवं हि बिभ्रद् वेदद्रुहावतिबलौ मधुकैटभाख्यौ । हत्वानयच्छ्रुतिगणांश्च रजस्तमश्च सत्त्वं तव प्रियतमां तनुमामनन्ति ॥ ३७ ॥

ప్రియ ప్రభూ, మీరు హయగ్రీవ అవతారంగా అశ్వశిరస్సును ధరించి ప్రత్యక్షమయ్యారు. రజస్సు, తమస్సులతో నిండిన మధు, కైటభ అనే వేదద్రోహి దైత్యులను సంహరించి, వేదశ్రుతులను బ్రహ్మకు అందించారు. అందుకే మహర్షులు మీ రూపాలను భౌతిక గుణాల మలినత లేని, దివ్యమైన శుద్ధ సత్త్వమయ—మీ ప్రియతమ తనువుగా—అంగీకరిస్తారు.

Verse 38

इत्थं नृतिर्यगृषिदेवझषावतारै- र्लोकान् विभावयसि हंसि जगत्प्रतीपान् । धर्मं महापुरुष पासि युगानुवृत्तं छन्न: कलौ यदभवस्त्रियुगोऽथ स त्वम् ॥ ३८ ॥

ప్రభూ! మీరు నర, త్ర్యగ్, ఋషి, దేవ, మత్స్య, కూర్మాది అవతారాలుగా అవతరించి లోకాలను పోషించి, దుష్ట తత్త్వాలను సంహరిస్తారు. యుగానుసారంగా ధర్మాన్ని రక్షిస్తారు; కలియుగంలో పరమత్వాన్ని ప్రకటించక ‘త్రియుగ’ అని ప్రసిద్ధి చెందుతారు.

Verse 39

नैतन्मनस्तव कथासु विकुण्ठनाथ सम्प्रीयते दुरितदुष्टमसाधु तीव्रम् । कामातुरं हर्षशोकभयैषणार्तं तस्मिन्कथं तव गतिं विमृशामि दीन: ॥ ३९ ॥

వైకుంఠనాథా! నా మనస్సు పాపంతో కలుషితమై దుష్టంగా, అతి తీవ్రంగా ఉంది; కామంతో వ్యాకులమై, హర్ష-శోకాలు, భయం, ధనలాలసలతో బాధపడుతోంది. ఇంత దీనస్థితిలో నేను మీ గతి, లీలలను ఎలా విచారించగలను?

Verse 40

जिह्वैकतोऽच्युत विकर्षति मावितृप्ता शिश्नोऽन्यतस्त्वगुदरं श्रवणं कुतश्चित् । घ्राणोऽन्यतश्चपलद‍ृक् क्व‍ च कर्मशक्ति- र्बह्व्य: सपत्‍न्य इव गेहपतिं लुनन्ति ॥ ४० ॥

అచ్యుతా! నా ఇంద్రియాలు అనేక భార్యలవలె నన్ను లాగుతున్నాయి—జిహ్వ రుచికర భోజనాలవైపు, జననేంద్రియము భోగమువైపు, చర్మము మృదుస్పర్శవైపు. కడుపు నిండినా మరింత కోరుతుంది; చెవి మీ కథామృతాన్ని వదలి ఇతర పాటలవైపు పోతుంది; ఘ్రాణం, చంచల నేత్రాలు కూడా వేర్వేరు విషయాలవైపు పరుగెడతాయి. ఇలా నేను గందరగోళంలో ఉన్నాను.

Verse 41

एवं स्वकर्मपतितं भववैतरण्या- मन्योन्यजन्ममरणाशनभीतभीतम् । पश्यञ्जनं स्वपरविग्रहवैरमैत्रं हन्तेति पारचर पीपृहि मूढमद्य ॥ ४१ ॥

పారచర ప్రభూ! స్వకర్మఫలంతో పడి మేము భవవైతరణిలో చిక్కి, జన్మమరణాలు మరియు భయంకర ఆహారాల భయంతో వణుకుతున్నాము. జనులు స్వ-పర దేహాభిమానంతో వైరం-మైత్రీలో చిక్కి ‘చంపు’ అని అరుస్తున్నారు. దయచేసి మూర్ఖులైన మాపై కటాక్షించి రక్షించి పోషించండి.

Verse 42

को न्वत्र तेऽखिलगुरो भगवन्प्रयास उत्तारणेऽस्य भवसम्भवलोपहेतो: । मूढेषु वै महदनुग्रह आर्तबन्धो किं तेन ते प्रियजनाननुसेवतां न: ॥ ४२ ॥

భగవాన్, అఖిలగురో! జన్మమరణాలకు కారణమైన ఈ భవబంధనంనుండి జీవులను దాటించడంలో మీకు ఏ కష్టం? ఆర్తబంధో! మూర్ఖులపై అనుగ్రహం చూపడం మహాపురుషుల స్వభావమే. కాబట్టి మీ సేవలో నిమగ్నమైన మేము, మీ ప్రియజనులు, మీ నిర్హేతుక కృపను తప్పక పొందుతాము.

Verse 43

नैवोद्विजे पर दुरत्ययवैतरण्या- स्त्वद्वीर्यगायनमहामृतमग्नचित्त: । शोचे ततो विमुखचेतस इन्द्रियार्थ मायासुखाय भरमुद्वहतो विमूढान् ॥ ४३ ॥

హే మహాపురుషశ్రేష్ఠా! దురత్యయమైన వైతరణీ వంటి సంసారస్థితికి నేను ఏమాత్రం భయపడను; ఎందుకంటే నా చిత్తం మీ వీర్యగాన మహామృతంలో మునిగిపోయి ఉంది. ఇంద్రియార్థ మాయాసుఖం కోసం పథకాలు వేసి కుటుంబం, సమాజం, దేశం అనే భారాన్ని మోసే మూఢుల పట్లనే నాకు దయతో కూడిన చింత ఉంది।

Verse 44

प्रायेण देव मुनय: स्वविमुक्तिकामा मौनं चरन्ति विजने न परार्थनिष्ठा: । नैतान्विहाय कृपणान्विमुमुक्ष एको नान्यं त्वदस्य शरणं भ्रमतोऽनुपश्ये ॥ ४४ ॥

హే దేవా! చాలామంది మునులు తమ స్వముక్తి కోసమే నిర్జనంలో మౌనవ్రతంతో సాధన చేస్తారు; ఇతరుల उद्धారంలో వారికి నిష్ఠ ఉండదు. కానీ ఈ దరిద్రబుద్ధి మూఢులను వదిలి నేను ఒంటరిగా విముక్తి పొందాలని కోరను; భ్రమించే జీవులకు మీ పదపద్మాల శరణం తప్ప మరొక ఆశ్రయం నాకు కనిపించదు।

Verse 45

यन्मैथुनादिगृहमेधिसुखं हि तुच्छं कण्डूयनेन करयोरिव दु:खदु:खम् । तृप्यन्ति नेह कृपणा बहुदु:खभाज: कण्डूतिवन्मनसिजं विषहेत धीर: ॥ ४५ ॥

గృహమేధుల మైథునాది సుఖం తుచ్ఛం; అది చేతుల్ని రుద్దుకుని దురద తగ్గించుకోవడంలా—క్షణిక ఉపశమనం, తర్వాత మళ్లీ బాధే బాధ. అనేక దుఃఖాలకు పాత్రులైన ఈ కృపణులు పునఃపునః భోగించినా తృప్తి పొందరు. కానీ ధీరుడు కామదురదను సహించి, మూఢుల బాధలకు లోనుకాడు।

Verse 46

मौनव्रतश्रुततपोऽध्ययनस्वधर्म- व्याख्यारहोजपसमाधय आपवर्ग्या: । प्राय: परं पुरुष ते त्वजितेन्द्रियाणां वार्ता भवन्त्युत न वात्र तु दाम्भिकानाम् ॥ ४६ ॥

హే పరమపురుషా! మౌనం, వ్రతం, వేదశ్రవణం, తపస్సు, అధ్యయనం, స్వధర్మాచరణ, శాస్త్రవ్యాఖ్యానం, ఏకాంతవాసం, రహోజపం, సమాధి—ఇవి మోక్షమార్గ పద్ధతులు. కానీ ఇంద్రియాలను జయించని వారికి ఇవి చాలాసార్లు వృత్తిగా, జీవనోపాధిగా మారుతాయి; దంభికులకు ఇవి ఇక్కడ ఫలించవు।

Verse 47

रूपे इमे सदसती तव वेदसृष्टे बीजाङ्कुराविव न चान्यदरूपकस्य । युक्ता: समक्षमुभयत्र विचक्षन्ते त्वां योगेन वह्निमिव दारुषु नान्यत: स्यात् ॥ ४७ ॥

వేదప్రామాణ్యంతో చూస్తే జగత్తులో కారణం-కార్యం, సత్-అసత్—ఇవి రెండూ మీవే రూపాలు; విత్తనం-మొలకల వలె. నిరాకారునికి వీటికి భిన్నమైనది ఏదీ లేదు. యోగయుక్త భక్తులు రెండింటిలోనూ మిమ్మల్ని ప్రత్యక్షంగా దర్శిస్తారు—చెక్కలో అగ్ని ఉన్నట్లు జ్ఞాని గ్రహించునట్లే।

Verse 48

त्वं वायुरग्निरवनिर्वियदम्बु मात्रा: प्राणेन्द्रियाणि हृदयं चिदनुग्रहश्च । सर्वं त्वमेव सगुणो विगुणश्च भूमन् नान्यत् त्वदस्त्यपि मनोवचसा निरुक्तम् ॥ ४८ ॥

హే పరమేశ్వరా! నీవే వాయువు, అగ్ని, భూమి, ఆకాశము, జలము. నీవే ఇంద్రియవిషయాలు, ప్రాణవాయువులు, ఇంద్రియాలు, మనస్సు, హృదయం, చైతన్యం మరియు అహంకారం. హే భూమన్, స్థూల-సూక్ష్మములన్నీ నీవే; మనసుతో గాని వాక్కుతో గాని చెప్పబడినదంతా నీవే, నీకు భిన్నమేమీ లేదు.

Verse 49

नैते गुणा न गुणिनो महदादयो ये सर्वे मन: प्रभृतय: सहदेवमर्त्या: । आद्यन्तवन्त उरुगाय विदन्ति हि त्वा- मेवं विमृश्य सुधियो विरमन्ति शब्दात् ॥ ४९ ॥

హే ఉరుగాయ! ప్రకృతి యొక్క మూడు గుణాలు గాని, వాటి అధిష్ఠాత దేవతలు గాని, మహత్తత్త్వాది గాని, మనస్సు మొదలైనవి గాని, దేవతలు గాని మనుష్యులు గాని—ఎవ్వరూ నిన్ను యథార్థంగా గ్రహించలేరు; ఎందుకంటే వారందరికీ ఆది-అంతములు ఉన్నాయి. ఇది విచారించిన సుధీ జనులు భక్తిసేవలో నిమగ్నమై, కేవలం శబ్దవాదం/వేదపఠనంలోనే ఆగరు.

Verse 50

तत्तेऽर्हत्तम नम: स्तुतिकर्मपूजा: कर्म स्मृतिश्चरणयो: श्रवणं कथायाम् । संसेवया त्वयि विनेति षडङ्गया किं भक्तिं जन: परमहंसगतौ लभेत ॥ ५० ॥

అందువల్ల హే అర్హత్తమ భగవానా, నీకు నమస్కారం. స్తుతి చేయడం, కర్మఫలాలను అర్పించడం, పూజించడం, నీ కార్యంలో పనిచేయడం, నీ పాదపద్మాలను స్మరించడం, నీ మహిమకథలను శ్రవణం చేయడం—ఈ ఆరు అంగాల భక్తిసేవ లేకుండా పరమహంసగతిని ఇచ్చే భక్తి ఎవరికీ లభిస్తుంది?

Verse 51

श्रीनारद उवाच एतावद्वर्णितगुणो भक्त्या भक्तेन निर्गुण: । प्रह्रादं प्रणतं प्रीतो यतमन्युरभाषत ॥ ५१ ॥

శ్రీ నారదుడు అన్నాడు—భక్తుడు ప్రహ్లాదుడు భక్తితో ఈ విధంగా గుణవర్ణన చేయగా, నిర్గుణుడైన నృసింహదేవుడు శాంతించాడు. ప్రణామంలో ఉన్న ప్రహ్లాదుని చూసి ప్రసన్నుడై, కోపాన్ని విడిచి ఇలా పలికాడు.

Verse 52

श्रीभगवानुवाच प्रह्राद भद्र भद्रं ते प्रीतोऽहं तेऽसुरोत्तम । वरं वृणीष्वाभिमतं कामपूरोऽस्म्यहं नृणाम् ॥ ५२ ॥

శ్రీభగవానుడు పలికెను—ప్రహ్లాదా, భద్రా! నీకు మంగళం కలుగుగాక. హే అసురోత్తమా, నేను నీపై అత్యంత ప్రసన్నుడను. నేను సమస్త జీవుల కోరికలను నెరవేర్చుట నా లీల; కాబట్టి నీకు ఇష్టమైన వరాన్ని నన్ను కోరుకో.

Verse 53

मामप्रीणत आयुष्मन्दर्शनं दुर्लभं हि मे । द‍ृष्ट्वा मां न पुनर्जन्तुरात्मानं तप्तुमर्हति ॥ ५३ ॥

ఓ ప్రహ్లాదా, నీవు దీర్ఘాయుష్మంతుడవు కావాలి. నన్ను ప్రసన్నం చేయకుండ నన్ను ఎవరూ సరిగ్గా గ్రహించలేరు; నన్ను దర్శించినవాడు లేదా నన్ను తృప్తిపరిచినవాడు ఇక తన సంతృప్తికోసం శోకించడు.

Verse 54

प्रीणन्ति ह्यथ मां धीरा: सर्वभावेन साधव: । श्रेयस्कामा महाभाग सर्वासामाशिषां पतिम् ॥ ५४ ॥

ఓ మహాభాగ ప్రహ్లాదా, తెలుసుకో—ధీరులు, సాధువులు అన్ని భావాలతో నన్ను ప్రసన్నం చేయడానికి యత్నిస్తారు; ఎందుకంటే నేను సమస్త ఆశీర్వాదాలూ, అందరి కోరికలూ నెరవేర్చగల ఏకైక ప్రభువు.

Verse 55

श्रीनारद उवाच एवं प्रलोभ्यमानोऽपि वरैर्लोकप्रलोभनै: । एकान्तित्वाद् भगवति नैच्छत्तानसुरोत्तम: ॥ ५५ ॥

శ్రీనారదుడు అన్నాడు—భౌతిక సుఖాలకు ఆకర్షించే వరాలను భగవంతుడు ఆఫర్ చేసి ప్రలోభపెట్టినప్పటికీ, భగవంతునిపై ఏకాంత భక్తి కారణంగా అసురుల్లో శ్రేష్ఠుడైన ప్రహ్లాదుడు వాటిని కోరలేదు.