Adhyaya 7

Verse 1

श्रीनारद उवाच एवं दैत्यसुतै: पृष्टो महाभागवतोऽसुर: । उवाच तान्स्मयमान: स्मरन् मदनुभाषितम् ॥ १ ॥

నారదముని అన్నారు—అసుర వంశంలో జన్మించినప్పటికీ ప్రహ్లాదుడు మహాభాగవతుడు. దైత్యపుత్రులు ప్రశ్నించగా, నా ఉపదేశాన్ని స్మరించి చిరునవ్వుతో వారికి సమాధానం చెప్పాడు.

Verse 2

श्रीप्रह्राद उवाच पितरि प्रस्थितेऽस्माकं तपसे मन्दराचलम् । युद्धोद्यमं परं चक्रुर्विबुधा दानवान्प्रति ॥ २ ॥ H

ప్రహ్లాద మహారాజు అన్నారు—మా తండ్రి హిరణ్యకశిపుడు ఘోర తపస్సు చేయడానికి మందరాచల పర్వతానికి వెళ్లినప్పుడు, ఆయన లేనిప్పుడు ఇంద్రాది దేవతలు దానవులను యుద్ధంలో అణచివేయడానికి తీవ్రంగా ప్రయత్నించారు.

Verse 3

पिपीलिकैरहिरिव दिष्टय‍ा लोकोपतापन: । पापेन पापोऽभक्षीति वदन्तो वासवादय: ॥ ३ ॥

‘అయ్యో! చీమలు పామును తినివేసినట్లు, లోకాలను బాధించిన హిరణ్యకశిపుడు తన పాపకర్మ ఫలితాల చేతనే ఓడిపోయాడు.’ అని చెప్పుతూ ఇంద్రాది దేవతలు దానవులతో యుద్ధానికి ఏర్పాటుచేశారు.

Verse 4

तेषामतिबलोद्योगं निशम्यासुरयूथपा: । वध्यमाना: सुरैर्भीता दुद्रुवु: सर्वतो दिशम् ॥ ४ ॥ कलत्रपुत्रवित्ताप्तान्गृहान्पशुपरिच्छदान् । नावेक्ष्यमाणास्त्वरिता: सर्वे प्राणपरीप्सव: ॥ ५ ॥

దేవతల అపూర్వ యుద్ధప్రయత్నాన్ని చూసి, ఒక్కొక్కరుగా సంహరింపబడుతున్న అసురసేనాధిపతులు భయంతో అన్ని దిశలకూ పారిపోయారు. ప్రాణరక్షణకై వారు భార్యలు, పిల్లలు, ధనం, ఇళ్లు, పశువులు, గృహసామగ్రి—ఏదీ పట్టించుకోకుండా తొందరగా పారిపోయారు।

Verse 5

तेषामतिबलोद्योगं निशम्यासुरयूथपा: । वध्यमाना: सुरैर्भीता दुद्रुवु: सर्वतो दिशम् ॥ ४ ॥ कलत्रपुत्रवित्ताप्तान्गृहान्पशुपरिच्छदान् । नावेक्ष्यमाणास्त्वरिता: सर्वे प्राणपरीप्सव: ॥ ५ ॥

దేవతల అపూర్వ యుద్ధప్రయత్నాన్ని చూసి, ఒక్కొక్కరుగా సంహరింపబడుతున్న అసురసేనాధిపతులు భయంతో అన్ని దిశలకూ పారిపోయారు. ప్రాణరక్షణకై వారు భార్యలు, పిల్లలు, ధనం, ఇళ్లు, పశువులు, గృహసామగ్రి—ఏదీ పట్టించుకోకుండా తొందరగా పారిపోయారు।

Verse 6

व्यलुम्पन् राजशिबिरममरा जयकाङ्‌क्षिण: । इन्द्रस्तु राजमहिषीं मातरं मम चाग्रहीत् ॥ ६ ॥

విజయాన్ని కోరిన దేవతలు అసురరాజు హిరణ్యకశిపుని రాజశిబిరాన్ని దోచి, అందులోని సమస్తాన్ని నాశనం చేశారు. ఆపై స్వర్గరాజు ఇంద్రుడు నా తల్లి అయిన రాణిని బంధించాడు.

Verse 7

नीयमानां भयोद्विग्नां रुदतीं कुररीमिव । यद‍ृच्छयागतस्तत्र देवर्षिर्दद‍ृशे पथि ॥ ७ ॥

నా తల్లిని తీసుకెళ్తుండగా ఆమె భయంతో కలవరపడి, గద్ద పట్టుకున్న కురరీ పక్షిలా ఏడుస్తూ ఉండింది. అప్పుడు యాదృచ్ఛికంగా అక్కడికి వచ్చిన దేవర్షి నారదుడు మార్గమధ్యంలో ఆమెను ఆ స్థితిలో చూశాడు.

Verse 8

प्राह नैनां सुरपते नेतुमर्हस्यनागसम् । मुञ्च मुञ्च महाभाग सतीं परपरिग्रहम् ॥ ८ ॥

దేవర్షి నారదుడు అన్నాడు—ఓ సురపతి ఇంద్రా! ఈ స్త్రీ నిస్సందేహంగా నిర్దోషిణి; ఇంత నిర్దయగా ఆమెను లాక్కెళ్లడం నీకు తగదు. మహాభాగుడా! ఆమె పరపతి భార్య, సతీ; వెంటనే ఆమెను విడిచిపెట్టు, విడిచిపెట్టు.

Verse 9

श्रीइन्द्र उवाच आस्तेऽस्या जठरे वीर्यमविषह्यं सुरद्विष: । आस्यतां यावत्प्रसवं मोक्ष्येऽर्थपदवीं गत: ॥ ९ ॥

శ్రీ ఇంద్రుడు అన్నాడు—ఈ సురద్వేషి దైత్యుని భార్య గర్భంలో అసహ్యమైన వీర్యం ఉంది. కనుక ప్రసవం అయ్యే వరకు ఆమెను మన కాపులో ఉంచండి; ప్రసవానంతరం ఆమెను విడుదల చేస్తాము।

Verse 10

श्रीनारद उवाच अयं निष्किल्बिष: साक्षान्महाभागवतो महान् । त्वया न प्राप्स्यते संस्थामनन्तानुचरो बली ॥ १० ॥

శ్రీ నారదుడు అన్నాడు—ఈ గర్భస్థ శిశువు నిర్దోషి, నిష్పాపి; అతడు నిజంగా మహాభాగవతుడు. అతడు అనంత భగవంతుని బలవంతమైన సేవకుడు; కనుక నీవు అతన్ని సంహరించలేవు।

Verse 11

इत्युक्तस्तां विहायेन्द्रो देवर्षेर्मानयन्वच: । अनन्तप्रियभक्त्यैनां परिक्रम्य दिवं ययौ ॥ ११ ॥

దేవర్షి నారదుడు ఇలా చెప్పగానే, ఆయన మాటలను గౌరవించిన ఇంద్రుడు నా తల్లిని వెంటనే విడిచిపెట్టాడు. నేను భగవంతుని భక్తుడనైనందున దేవతలు ఆమెకు ప్రదక్షిణ చేసి, తరువాత తమ స్వర్గలోకానికి వెళ్లిపోయారు।

Verse 12

ततो मे मातरमृषि: समानीय निजाश्रमे । आश्वास्येहोष्यतां वत्से यावत्ते भर्तुरागम: ॥ १२ ॥

అప్పుడు దేవర్షి నారదుడు నా తల్లిని తన ఆశ్రమానికి తీసుకువచ్చి ధైర్యం చెప్పి—“బిడ్డా, నీ భర్త వచ్చే వరకు ఇక్కడే నా ఆశ్రమంలో ఉండు” అని అన్నాడు।

Verse 13

तथेत्यवात्सीद्देवर्षेरन्तिके साकुतोभया । यावद्दैत्यपतिर्घोरात्तपसो न न्यवर्तत ॥ १३ ॥

దేవర్షి నారదుని ఆదేశాన్ని అంగీకరించి నా తల్లి ఆయన సమీపంలో అన్ని వైపులా భయం లేకుండా ఉండింది; దైత్యపతి అయిన నా తండ్రి ఘోర తపస్సు నుండి విరమించే వరకు।

Verse 14

ऋषिं पर्यचरत्तत्र भक्त्या परमया सती । अन्तर्वत्नी स्वगर्भस्य क्षेमायेच्छाप्रसूतये ॥ १४ ॥

నా తల్లి గర్భవతిగా ఉండి, గర్భంలోని శిశువు క్షేమం మరియు భర్త రాగానే ప్రసవం కావాలని కోరుతూ నారద ముని ఆశ్రమంలో ఉండి పరమ భక్తితో ఆయనకు సేవ చేసింది।

Verse 15

ऋषि: कारुणिकस्तस्या: प्रादादुभयमीश्वर: । धर्मस्य तत्त्वं ज्ञानं च मामप्युद्दिश्य निर्मलम् ॥ १५ ॥

కరుణామయుడైన నారద ముని, దివ్య స్థితిలో ఉన్నవాడై, సేవలో నిమగ్నమైన నా తల్లికీ గర్భస్థుడైన నాకూ ఉద్దేశించి ధర్మతత్త్వం మరియు నిర్మలమైన ఆధ్యాత్మిక జ్ఞానాన్ని రెండింటినీ ఉపదేశించాడు।

Verse 16

तत्तु कालस्य दीर्घत्वात् स्त्रीत्वान्मातुस्तिरोदधे । ऋषिणानुगृहीतं मां नाधुनाप्यजहात्स्मृति: ॥ १६ ॥

కాలం చాలా గడిచిపోవడం మరియు స్త్రీగా ఉండడం వల్ల నా తల్లి ఆ ఉపదేశాలను మరచిపోయింది; కానీ ఋషి నారదుని అనుగ్రహంతో నేను వాటిని ఇప్పటికీ మరచలేకపోయాను।

Verse 17

भवतामपि भूयान्मे यदि श्रद्दधते वच: । वैशारदी धी: श्रद्धात: स्त्रीबालानां च मे यथा ॥ १७ ॥

మిత్రులారా, మీరు నా మాటలపై శ్రద్ధ ఉంచితే, ఆ శ్రద్ధ ద్వారానే మీకూ దివ్య జ్ఞానం బోధపడుతుంది—మీరు చిన్న పిల్లలైనా, నాకు బోధపడినట్లే. అలాగే స్త్రీ కూడా శ్రద్ధతో ఆత్మ ఏమిటి, పదార్థం ఏమిటి అని తెలుసుకోగలదు।

Verse 18

जन्माद्या: षडिमे भावा द‍ृष्टा देहस्य नात्मन: । फलानामिव वृक्षस्य कालेनेश्वरमूर्तिना ॥ १८ ॥

చెట్టు ఫలాలు, పువ్వులు కాలక్రమంలో జననం, స్థితి, వృద్ధి, రూపాంతరం, క్షయం, మరణం అనే ఆరు మార్పులు పొందినట్లే, ఈ భౌతిక దేహం కూడా అలాంటి మార్పులకు లోనవుతుంది; కానీ ఆత్మకు అలాంటి మార్పులు లేవు।

Verse 19

आत्मा नित्योऽव्यय: शुद्ध एक: क्षेत्रज्ञ आश्रय: । अविक्रिय: स्वद‍ृग् हेतुर्व्यापकोऽसङ्‌‌ग्यनावृत: ॥ १९ ॥ एतैर्द्वादशभिर्विद्वानात्मनो लक्षणै: परै: । अहं ममेत्यसद्भ‍ावं देहादौ मोहजं त्यजेत् ॥ २० ॥

ఆత్మ నిత్యుడు, అవ్యయుడు, శుద్ధుడు, ఏకుడు, క్షేత్రజ్ఞుడు, సర్వాశ్రయుడు. ఆయన అవికారుడు, స్వప్రకాశుడు, కారణకారణుడు, సర్వవ్యాపి, అసంగుడు, అనావృతుడు. ఈ పన్నెండు పరమ లక్షణాలను తెలిసిన జ్ఞాని దేహాదులపై ‘నేను’ ‘నాది’ అనే మోహజన్య అసద్భావాన్ని విడిచిపెట్టాలి.

Verse 20

आत्मा नित्योऽव्यय: शुद्ध एक: क्षेत्रज्ञ आश्रय: । अविक्रिय: स्वद‍ृग् हेतुर्व्यापकोऽसङ्‌‌ग्यनावृत: ॥ १९ ॥ एतैर्द्वादशभिर्विद्वानात्मनो लक्षणै: परै: । अहं ममेत्यसद्भ‍ावं देहादौ मोहजं त्यजेत् ॥ २० ॥

ఆత్మ యొక్క ఈ పన్నెండు పరమ లక్షణాలను సరిగ్గా గ్రహించిన జ్ఞాని, దేహాదులపై ‘నేను’ ‘నాది’ అనే మోహజన్య అసత్య భావాన్ని పూర్తిగా త్యజించాలి.

Verse 21

स्वर्णं यथा ग्रावसु हेमकार: क्षेत्रेषु योगैस्तदभिज्ञ आप्नुयात् । क्षेत्रेषु देहेषु तथात्मयोगै- रध्यात्मविद् ब्रह्मगतिं लभेत ॥ २१ ॥

బంగారాన్ని తెలిసిన వాడు రాళ్లలోని స్వర్ణధాతువును గుర్తించి విధివిధానాలతో దాన్ని వెలికితీయునట్లు, అలాగే అధ్యాత్మవేత్త దేహ-క్షేత్రంలో ఉన్న ఆత్మతత్త్వాన్ని ఆత్మయోగంతో గ్రహించి బ్రహ్మగతిని—పరమ సిద్ధిని—సాధిస్తాడు.

Verse 22

अष्टौ प्रकृतय: प्रोक्तास्त्रय एव हि तद्गुणा: । विकारा: षोडशाचार्यै: पुमानेक: समन्वयात् ॥ २२ ॥

ప్రకృతికి చెందిన ఎనిమిది విభూతులు, ఆమె మూడు గుణాలు, మరియు పదహారు వికారాలు—ఇవన్నిటిలో ఒక పురుషుడు (జీవాత్మ) సాక్షిగా ఉన్నాడు. అందువల్ల మహాచార్యులు జీవుడు ఈ భౌతిక తత్త్వాలచే బద్ధుడని నిర్ణయించారు.

Verse 23

देहस्तु सर्वसङ्घातो जगत्तस्थुरिति द्विधा । अत्रैव मृग्य: पुरुषो नेति नेतीत्यतत्त्यजन् ॥ २३ ॥

దేహం అనేది సమస్త సంగ్రహం; అది రెండు విధాలుగా—స్థావర, జంగమ (స్థూల, సూక్ష్మ)గా చెప్పబడుతుంది. అయితే ఈ దేహాలలోనే పురుషుడు (ఆత్మ) అన్వేషణీయుడు. ‘ఇది కాదు, ఇది కాదు’ అని ఆత్మ కానిదాన్ని విడిచిపెట్టి తత్త్వవిచారణ చేయాలి.

Verse 24

अन्वयव्यतिरेकेण विवेकेनोशतात्मना । स्वर्गस्थानसमाम्नायैर्विमृशद्भ‍िरसत्वरै: ॥ २४ ॥

అన్వయ‑వ్యతిरेक వివేకంతో శుద్ధచిత్తులైన ధీర పండితులు సృష్టి‑స్థితి‑ప్రళయధర్మమైన వస్తువులతో ఆత్మకు ఉన్న సంబంధం, భేదం పరిశీలించి ఆత్మతత్త్వాన్ని అన్వేషించాలి।

Verse 25

बुद्धेर्जागरणं स्वप्न: सुषुप्तिरिति वृत्तय: । ता येनैवानुभूयन्ते सोऽध्यक्ष: पुरुष: पर: ॥ २५ ॥

బుద్ధి క్రియలు మూడు స్థితుల్లో కనిపిస్తాయి—జాగరణ, స్వప్నం, సుషుప్తి. ఈ మూడింటినీ అనుభవించే సాక్షి పరమ పురుషుడు, అధీశ్వరుడు, భగవానుడు।

Verse 26

एभिस्त्रिवर्णै: पर्यस्तैर्बुद्धिभेदै: क्रियोद्भ‍वै: । स्वरूपमात्मनो बुध्येद् गन्धैर्वायुमिवान्वयात् ॥ २६ ॥

క్రియల వల్ల పుట్టిన త్రిగుణమయ బుద్ధి‑భేదాల ద్వారా—సువాసనలతో గాలి ఉన్నదని తెలిసినట్లే—భగవానుని మార్గదర్శనంలో జీవాత్మ స్వరూపం గ్రహించవచ్చు. అయితే ఈ భేదాలు ఆత్మ కాదు; ఇవి గుణజ, కర్మజ।

Verse 27

एतद्‌द्वारो हि संसारो गुणकर्मनिबन्धन: । अज्ञानमूलोऽपार्थोऽपि पुंस: स्वप्न इवार्प्यते ॥ २७ ॥

ఇదే (మలిన) బుద్ధి సంసారానికి ద్వారం; ఇది గుణ‑కర్మ బంధనంతో కట్టుబడి ఉంటుంది. అజ్ఞానమూలమైన ఈ భౌతిక జీవితం స్వప్నంలా మనిషిపై ఆపాదించబడుతుంది—అనవసరం, తాత్కాలికం।

Verse 28

तस्माद्भ‍वद्भ‍ि: कर्तव्यं कर्मणां त्रिगुणात्मनाम् । बीजनिर्हरणं योग: प्रवाहोपरमो धिय: ॥ २८ ॥

కాబట్టి, ఓ మిత్రులారా, ఓ దైత్యపుత్రులారా, మీ కర్తవ్యం కృష్ణచైతన్యరూప యోగాన్ని ఆశ్రయించడం; అది త్రిగుణమయ కర్మబీజాన్ని దహించి, జాగరణ‑స్వప్న‑సుషుప్తి స్థితుల్లో ప్రవహించే బుద్ధి ప్రవాహాన్ని ఆపుతుంది; అజ్ఞానం వెంటనే తొలగుతుంది।

Verse 29

तत्रोपायसहस्राणामयं भगवतोदित: । यदीश्वरे भगवति यथा यैरञ्जसा रति: ॥ २९ ॥

అనేక ఉపాయాలలో భగవానుడు స్వయంగా ఉపదేశించి అంగీకరించిన మార్గమే సర్వసిద్ధము. ఆచరణచేత ఈశ్వర భగవానునిపై ప్రేమరూప రతి త్వరగా కలుగుతుంది.

Verse 30

गुरुशुश्रूषया भक्त्या सर्वलब्धार्पणेन च । सङ्गेन साधुभक्तानामीश्वराराधनेन च ॥ ३० ॥ श्रद्धया तत्कथायां च कीर्तनैर्गुणकर्मणाम् । तत्पादाम्बुरुहध्यानात तल्लिङ्गेक्षार्हणादिभि: ॥ ३१ ॥

సద్గురువును స్వీకరించి శ్రద్ధా-భక్తులతో ఆయనకు సేవ చేయాలి. పొందినదంతా గురువుకు సమర్పించి, సాధు-భక్తుల సంగమంలో ఈశ్వరారాధన చేయాలి.

Verse 31

गुरुशुश्रूषया भक्त्या सर्वलब्धार्पणेन च । सङ्गेन साधुभक्तानामीश्वराराधनेन च ॥ ३० ॥ श्रद्धया तत्कथायां च कीर्तनैर्गुणकर्मणाम् । तत्पादाम्बुरुहध्यानात तल्लिङ्गेक्षार्हणादिभि: ॥ ३१ ॥

శ్రద్ధతో ప్రభువు కథలను శ్రవణం చేసి, ఆయన గుణకర్మలను కీర్తించాలి. ఆయన పాదపద్మాలను ధ్యానించి, శాస్త్ర-గురు విధి ప్రకారం దేవవిగ్రహ దర్శన-అర్చనాదులు చేయాలి.

Verse 32

हरि: सर्वेषु भूतेषु भगवानास्त ईश्वर: । इति भूतानि मनसा कामैस्तै: साधु मानयेत् ॥ ३२ ॥

హరి భగవానుడు పరమాత్మగా ప్రతి జీవి హృదయంలో నివసిస్తున్నాడు—అని స్మరించి, కోరికలను విడిచి, ప్రతి జీవిని అతని స్థితి ప్రకారం గౌరవించాలి.

Verse 33

एवं निर्जितषड्‌‌वर्गै: क्रियते भक्तिरीश्वरे । वासुदेवे भगवति यया संलभ्यते रति: ॥ ३३ ॥

ఈ విధంగా కామం, క్రోధం, లోభం, మోహం, మదం, మాత్సర్యం అనే ఆరు శత్రువులను జయించి వాసుదేవ భగవానునికి భక్తి చేయగలము. ఆ భక్తిచేత నిశ్చయంగా ప్రేమరూప రతి స్థితి లభిస్తుంది.

Verse 34

निशम्य कर्माणि गुणानतुल्यान् वीर्याणि लीलातनुभि: कृतानि । यदातिहर्षोत्पुलकाश्रुगद्गदं प्रोत्कण्ठ उद्गायति रौति नृत्यति ॥ ३४ ॥

భగవానుని అవతారాలు లీలాతనువులతో చేసిన అతి అపూర్వ గుణాలు, వీర్యాలు, కర్మలను విని శుద్ధభక్తుడు పరమ హర్షంతో రోమాంచితుడవుతాడు; కన్నీళ్లు కారుతాయి, కంఠం గద్గదమవుతుంది. కొన్నిసార్లు గట్టిగా పాడుతాడు, కొన్నిసార్లు ఏడుస్తాడు, కొన్నిసార్లు నర్తిస్తాడు.

Verse 35

यदा ग्रहग्रस्त इव क्‍वचिद्धस- त्याक्रन्दते ध्यायति वन्दते जनम् । मुहु: श्वसन्वक्ति हरे जगत्पते नारायणेत्यात्ममतिर्गतत्रप: ॥ ३५ ॥

ఆ భక్తుడు కొన్నిసార్లు గ్రహగ్రస్తుడిలా నవ్వుతాడు, కొన్నిసార్లు గట్టిగా విలపిస్తాడు; కొన్నిసార్లు ధ్యానంలో కూర్చుంటాడు, ప్రతి జీవిని భగవద్భక్తుడిగా భావించి నమస్కరిస్తాడు. మళ్లీ మళ్లీ బరువుగా శ్వాసిస్తూ, లోకలజ్జను విడిచి ఉన్మత్తుడిలా గట్టిగా జపిస్తాడు—“హరే! జగత్పతే! నారాయణ!”

Verse 36

तदा पुमान्मुक्तसमस्तबन्धन- स्तद्भ‍ावभावानुकृताशयाकृति: । निर्दग्धबीजानुशयो महीयसा भक्तिप्रयोगेण समेत्यधोक्षजम् ॥ ३६ ॥

అప్పుడు ఆ మనిషి సమస్త బంధనాల నుండి విముక్తుడవుతాడు; భగవానుని భావ-లీలకు అనుగుణంగా అతని మనస్సు, దేహం ఆధ్యాత్మిక గుణాలుగా మారుతాయి. మహత్తర భక్తిప్రయోగంతో అతడు అధోక్షజుని సన్నిధిని పొందుతాడు; అజ్ఞానం, భౌతిక చైతన్యం, అన్ని వాసనలు విత్తనాలతో సహా దగ్ధమై భస్మమవుతాయి.

Verse 37

अधोक्षजालम्भमिहाशुभात्मन: शरीरिण: संसृतिचक्रशातनम् । तद् ब्रह्मनिर्वाणसुखं विदुर्बुधा- स्ततो भजध्वं हृदये हृदीश्वरम् ॥ ३७ ॥

ఈ అశుభచిత్త దేహధారికి అధోక్షజుని ఆశ్రయమే సంసారచక్రాన్ని ఛేదించేది. అదే బ్రహ్మనిర్వాణ సుఖమని పండితులు తెలుసుకొంటారు. కాబట్టి, మిత్రులారా, హృదయంలో నివసించే హృదీశ్వర పరమాత్మను ధ్యానించి భజించండి.

Verse 38

कोऽतिप्रयासोऽसुरबालका हरे- रुपासने स्वे हृदि छिद्रवत् सत: । स्वस्यात्मन: सख्युरशेषदेहिनां सामान्यत: किं विषयोपपादनै: ॥ ३८ ॥

ఓ అసుర బాలకులారా! మీ స్వహృదయంలో రంధ్రంలా సదా ఉన్న హరిని ఉపాసించడంలో ఏ అధిక శ్రమ ఉంది? ఆయన సమస్త దేహధారులకూ సాధారణంగా మిత్రుడు, శుభచింతకుడు—స్వయంగా పరమాత్మ. మరి ఇంద్రియభోగం కోసం కృత్రిమ సాధనాలు సమకూర్చడం ఎందుకు?

Verse 39

राय: कलत्रं पशव: सुतादयो गृहा मही कुञ्जरकोशभूतय: । सर्वेऽर्थकामा: क्षणभङ्गुरायुष: कुर्वन्ति मर्त्यस्य कियत् प्रियं चला: ॥ ३९ ॥

ధనం, సుందరి భార్య మరియు సఖులు, కుమారులు కుమార్తెలు, గృహం, గోవులు-ఏనుగులు-గుర్రాలు వంటి పశువులు, ధనభాండారం, ఆర్థికాభివృద్ధి, ఇంద్రియభోగం—ఇవన్నీ క్షణభంగురం, చంచలం. నశ్వర మానవజీవితంలో ఇవి వివేకికి ఏమి శాశ్వత ప్రయోజనం ఇస్తాయి?

Verse 40

एवं हि लोका: क्रतुभि: कृता अमी क्षयिष्णव: सातिशया न निर्मला: । तस्मादद‍ृष्टश्रुतदूषणं परं भक्त्योक्तयेशं भजतात्मलब्धये ॥ ४० ॥

యజ్ఞక్రతువుల ద్వారా పొందే లోకాలు కూడా క్షయశీలమే; ఎంతో సుఖదాయకమైనా అవి నిర్మలములు కావు, భౌతిక మలినత కలదు. కాబట్టి మదాది దోషం ఎప్పుడూ చూడబడని, వినబడని పరమేశ్వరుని శాస్త్రోక్త భక్తితో ఆరాధించండి—ఆత్మసాక్షాత్కారార్థం.

Verse 41

यदर्थ इह कर्माणि विद्वन्मान्यसकृन्नर: । करोत्यतो विपर्यासममोघं विन्दते फलम् ॥ ४१ ॥

ఏ ప్రయోజనం కోసం మనిషి తనను తాను మహాబుద్ధిమంతుడని భావించి పదేపదే కర్మలు చేస్తాడో, ఆ కర్మల నుంచే తప్పనిసరిగా విరుద్ధ ఫలితం పొందుతాడు. ఈ జన్మలో గానీ పరజన్మలో గానీ అతడు నిరాశనే పొందుతాడు.

Verse 42

सुखाय दु:खमोक्षाय सङ्कल्प इह कर्मिण: । सदाप्नोतीहया दु:खमनीहाया: सुखावृत: ॥ ४२ ॥

ఈ లోకంలో కర్మి సుఖం పొందాలని, దుఃఖం నుండి విముక్తి కావాలని సంకల్పించి కర్మలు చేస్తాడు. కానీ నిజంగా, సుఖం కోసం ప్రయత్నించనంతవరకు అతడు సుఖంతో కప్పబడి ఉంటాడు; సుఖం కోసం కార్యాచరణ మొదలుపెట్టగానే దుఃఖమే మొదలవుతుంది.

Verse 43

कामान्कामयते काम्यैर्यदर्थमिह पूरुष: । स वै देहस्तु पारक्यो भङ्गुरो यात्युपैति च ॥ ४३ ॥

శరీరసౌఖ్యం కోసం పురుషుడు అనేక కోరికలు కోరుతూ ఎన్నో పథకాలు వేస్తాడు; కానీ ఈ దేహం పరాయిదే. ఈ నశ్వర దేహం కొంతకాలం జీవిని ఆలింగనం చేసి, తరువాత విడిచిపెట్టి వెళ్లిపోతుంది.

Verse 44

किमु व्यवहितापत्यदारागारधनादय: । राज्यकोशगजामात्यभृत्याप्ता ममतास्पदा: ॥ ४४ ॥

ఈ దేహం చివరికి మలం లేదా మట్టిగా మారబోతే, దేహసంబంధమైన భార్య, గృహం, ధనం, సంతానం మొదలైనవి, రాజ్యం, ఖజానా, గజాలు, మంత్రులు, సేవకులు, స్నేహితులు—మమకారానికి ఆధారాలు ఏమి ప్రయోజనం? ఇవన్నీ తాత్కాలికమే; ఇంకేమి చెప్పాలి?

Verse 45

किमेतैरात्मनस्तुच्छै: सह देहेन नश्वरै: । अनर्थैरर्थसङ्काशैर्नित्यानन्दरसोदधे: ॥ ४५ ॥

దేహంతో పాటు నశించే ఈ తుచ్ఛమైన, నశ్వరమైనవి—అనర్థాలే అయినా అర్థంలా కనిపించేవి—ఆత్మకు ఏమి సంబంధం? నిత్య ఆనందరస సముద్రంతో పోలిస్తే ఇవి అతి స్వల్పం; శాశ్వత జీవునికి ఇలాంటి బంధాల వల్ల ఏమి ప్రయోజనం?

Verse 46

निरूप्यतामिह स्वार्थ: कियान्देहभृतोऽसुरा: । निषेकादिष्ववस्थासु क्लिश्यमानस्य कर्मभि: ॥ ४६ ॥

ప్రియ మిత్రులారా, అసురపుత్రులారా! జీవుడు పూర్వకర్మల ప్రకారం వివిధ దేహాలను పొందుతాడు; గర్భప్రవేశం మొదలుకొని జీవనంలోని అన్ని స్థితుల్లో ఆ దేహాన్ని ఆధారంగా చేసుకొని కర్మఫలాల వల్ల బాధపడుతున్నాడు. కాబట్టి ఆలోచించి చెప్పండి—క్లేశం, దుఃఖం కలిగించే కర్మాలలో జీవుని నిజమైన ప్రయోజనం ఏమిటి?

Verse 47

कर्माण्यारभते देही देहेनात्मानुवर्तिना । कर्मभिस्तनुते देहमुभयं त्वविवेकत: ॥ ४७ ॥

దేహీ జీవుడు తనను అనుసరించే ఈ దేహంతో కర్మలను ప్రారంభిస్తాడు; ఆ కర్మల ద్వారానే మరొక దేహాన్ని నిర్మించుకుంటాడు—ఇది రెండూ అవివేకం వల్లే. ఒక దేహం పొందిన తరువాత దానితో కర్మ చేసి ఇంకొక దేహాన్ని సృష్టిస్తాడు; అలా స్థూల అజ్ఞానంతో జననమరణ చక్రంలో దేహం నుండి దేహానికి సంచరిస్తాడు.

Verse 48

तस्मादर्थाश्च कामाश्च धर्माश्च यदपाश्रया: । भजतानीहयात्मानमनीहं हरिमीश्वरम् ॥ ४८ ॥

కాబట్టి ధర్మం, అర్థం, కామం—ఇవన్నీ పరమేశ్వరుని సంకల్పంపై ఆధారపడినవే. అందుచేత మిత్రులారా, భక్తుల అడుగుజాడలను అనుసరించండి; కోరికలేని మనసుతో, సంపూర్ణంగా ప్రభువు ఏర్పాటుపై ఆధారపడి, అంతర్యామి ఈశ్వరుడు హరిని భక్తిసేవతో ఆరాధించండి.

Verse 49

सर्वेषामपि भूतानां हरिरात्मेश्वर: प्रिय: । भूतैर्महद्भ‍ि: स्वकृतै: कृतानां जीवसंज्ञित: ॥ ४९ ॥

సర్వ జీవుల ఆత్మా, పరమాత్మా శ్రీహరియే; ఆయనే అత్యంత ప్రియుడు. జీవం, దేహం రూపాల్లో అన్నీ ఆయన శక్తి ప్రకటన; అందువల్ల ఆయనే పరమ నియంత.

Verse 50

देवोऽसुरो मनुष्यो वा यक्षो गन्धर्व एव वा । भजन्मुकुन्दचरणं स्वस्तिमान् स्याद्यथा वयम् ॥ ५० ॥

దేవుడైనా, అసురుడైనా, మనిషైనా, యక్షుడైనా, గంధర్వుడైనా—ముక్తిని ప్రసాదించే ముకుందుని పదపద్మాలను సేవించే వాడు మా వలెనే పరమ శుభస్థితిలో ఉంటాడు.

Verse 51

नालं द्विजत्वं देवत्वमृषित्वं वासुरात्मजा: । प्रीणनाय मुकुन्दस्य न वृत्तं न बहुज्ञता ॥ ५१ ॥ न दानं न तपो नेज्या न शौचं न व्रतानि च । प्रीयतेऽमलया भक्त्या हरिरन्यद् विडम्बनम् ॥ ५२ ॥

హే అసురపుత్రులారా! ముకుందుని ప్రసన్నం చేయడానికి ద్విజత్వం, దేవత్వం, ఋషిత్వం సరిపోవు; మంచి ఆచారం గానీ, విస్తృత జ్ఞానం గానీ కాదు. దానం, తపస్సు, యజ్ఞం, శౌచం, వ్రతాలు కూడా కాదు. శ్రీహరి కేవలం నిర్మలమైన, అచంచల భక్తితోనే ప్రసన్నుడవుతాడు; భక్తి లేక మిగతావన్నీ ఆడంబరమే.

Verse 52

नालं द्विजत्वं देवत्वमृषित्वं वासुरात्मजा: । प्रीणनाय मुकुन्दस्य न वृत्तं न बहुज्ञता ॥ ५१ ॥ न दानं न तपो नेज्या न शौचं न व्रतानि च । प्रीयतेऽमलया भक्त्या हरिरन्यद् विडम्बनम् ॥ ५२ ॥

హే అసురపుత్రులారా! ముకుందుని ప్రసన్నం చేయడానికి ద్విజత్వం, దేవత్వం, ఋషిత్వం సరిపోవు; మంచి ఆచారం గానీ, విస్తృత జ్ఞానం గానీ కాదు. దానం, తపస్సు, యజ్ఞం, శౌచం, వ్రతాలు కూడా కాదు. శ్రీహరి కేవలం నిర్మలమైన, అచంచల భక్తితోనే ప్రసన్నుడవుతాడు; భక్తి లేక మిగతావన్నీ ఆడంబరమే.

Verse 53

ततो हरौ भगवति भक्तिं कुरुत दानवा: । आत्मौपम्येन सर्वत्र सर्वभूतात्मनीश्वरे ॥ ५३ ॥

కాబట్టి హే దానవపుత్రులారా! మీరు మీపై అనుకూలంగా చూసి మీను మీరు సంరక్షించుకున్నట్లే, సర్వత్ర ఉన్న, సమస్త జీవుల పరమాత్మ అయిన భగవాన్ హరిలో భక్తిని చేయండి.

Verse 54

दैतेया यक्षरक्षांसि स्त्रिय: शूद्रा व्रजौकस: । खगा मृगा: पापजीवा: सन्ति ह्यच्युततां गता: ॥ ५४ ॥

ఓ మిత్రులారా, ఓ రాక్షస పుత్రులారా! యక్షులు, రాక్షసులు, స్త్రీలు, శూద్రులు, గొల్లవారు, పక్షులు, జంతువులు మరియు పాపాత్ములు కూడా భక్తియోగాన్ని స్వీకరించడం ద్వారా తమ శాశ్వత ఆధ్యాత్మిక జీవితాన్ని తిరిగి పొందవచ్చు.

Verse 55

एतावानेव लोकेऽस्मिन्पुंस: स्वार्थ: पर: स्मृत: । एकान्तभक्तिर्गोविन्दे यत्सर्वत्र तदीक्षणम् ॥ ५५ ॥

ఈ భౌతిక ప్రపంచంలో, సర్వకారణకారణుడైన గోవిందుని పాదపద్మాలకు సేవ చేయడం మరియు ఆయనను అంతటా దర్శించడమే జీవిత ఏకైక లక్ష్యం. సమస్త శాస్త్రాల ప్రకారం ఇదే మానవ జన్మ పరమార్థం.