Adhyaya 3
Hiraṇyakaśipu’s Austerities and Brahmā’s Boons (The Architecture of ‘Conditional Immortality’)
నారదుడు యుధిష్ఠిరునికి ఉపదేశిస్తూ, అజేయుడవాలనే తపనతో హిరణ్యకశిపుడు మందరాచలంలో భయంకర తపస్సు చేసిన విధానాన్ని వివరిస్తాడు—పాదాల బొటనవేళ్లపై నిలబడి, చేతులు పైకెత్తి, వంద దివ్య సంవత్సరాలు. అతని తపోఘ్రతేజస్సుతో లోకాలు కదిలిపోతాయి; గ్రహాలు మండుతాయి, సముద్రాలు కల్లోలమవుతాయి, దేవతలు భయంతో బ్రహ్మదేవుని శరణు కోరుతారు. బ్రహ్మా ఋషులతో కలిసి పుట్టలో కప్పబడ్డ అసురుణ్ని కనుగొని కమండలుజలంతో జీవింపజేసి, అతని సహనాన్ని మెచ్చి వరం ఇస్తాడు. హిరణ్యకశిపుడు బ్రహ్మను సృష్టికర్త, కాలనియంత అని స్తుతించి, మరణాన్ని తప్పించే పొరల రక్షణలను కోరుతాడు—స్థలం, కాలం, కర్త, ఆయుధం, జీవవర్గం అన్న భేదాలను నిరాకరించేలా—అలాగే ఏకఛత్రాధిపత్యం, యోగసిద్ధులు. ఈ అధ్యాయం ప్రహ్లాద రక్షణార్థం భగవంతుని అద్భుత ప్రణాళిక వెలుగులోకి వచ్చే వేదికను సిద్ధం చేస్తుంది; బ్రహ్మవాక్యమూ నిలిచేలా.
Shlokas
Verse 1
श्रीनारद उवाच हिरण्यकशिपू राजन्नजेयमजरामरम् । आत्मानमप्रतिद्वन्द्वमेकराजं व्यधित्सत ॥ १ ॥
శ్రీ నారదుడు పలికెను—ఓ రాజా! హిరణ్యకశిపుడు తనను అజేయుడిగా, అజరామరుడిగా, ప్రత్యర్థిలేనివాడిగా చేసి సమస్త లోకాలకు ఏకరాజుగా కావాలని కోరెను।
Verse 2
स तेपे मन्दरद्रोण्यां तप: परमदारुणम् । ऊर्ध्वबाहुर्नभोदृष्टि: पादाङ्गुष्ठाश्रितावनि: ॥ २ ॥
మందర పర్వత లోయలో అతడు పరమ కఠినమైన తపస్సు చేసెను—పాదాంగుష్ఠాలపై నేలను ఆశ్రయించి, భుజాలు పైకెత్తి, చూపు ఆకాశంలో నిలిపి।
Verse 3
जटादीधितिभी रेजे संवर्तार्क इवांशुभि: । तस्मिंस्तपस्तप्यमाने देवा: स्थानानि भेजिरे ॥ ३ ॥
అతని జటల నుండి ప్రళయకాల సూర్యకిరణాల వలె అసహ్యమైన తేజస్సు వెలువడెను. ఆ ఘోర తపస్సును చూసి దేవతలు తమ తమ స్థానాలకు చేరిరి।
Verse 4
तस्य मूर्ध्न: समुद्भूत: सधूमोऽग्निस्तपोमय: । तीर्यगूर्ध्वमधोलोकान् प्रातपद्विष्वगीरित: ॥ ४ ॥
అతని తీవ్రమైన తపస్సు వల్ల అతని శిరస్సు నుండి ధూమంతో కూడిన అగ్ని పుట్టెను. అది పైలోకాలు, క్రిందిలోకాలు మరియు మధ్యలోకాలను అన్ని దిశలలో వేడెక్కించెను।
Verse 5
चुक्षुभुर्नद्युदन्वन्त: सद्वीपाद्रिश्चचाल भू: । निपेतु: सग्रहास्तारा जज्वलुश्च दिशो दश ॥ ५ ॥
అతని ఘోర తపస్సు ప్రభావంతో నదులు, సముద్రాలు కలతచెంది ఉప్పొంగాయి; పర్వతద్వీపాలతో కూడిన భూమి కంపించింది; గ్రహనక్షత్రాలు పడిపోయి, పది దిక్కులూ జ్వలించాయి।
Verse 6
तेन तप्ता दिवं त्यक्त्वा ब्रह्मलोकं ययु: सुरा: । धात्रे विज्ञापयामासुर्देवदेव जगत्पते । दैत्येन्द्रतपसा तप्ता दिवि स्थातुं न शक्नुम: ॥ ६ ॥
హిరణ్యకశిపుని ఘోర తపస్సు వల్ల దగ్ధమై, అత్యంత కలతచెందిన దేవతలు తమ తమ లోకాలను విడిచి బ్రహ్మలోకానికి వెళ్లి సృష్టికర్తకు ఇలా విన్నవించారు—ఓ దేవదేవా, జగత్పతీ! అతని శిరస్సు నుండి వెలువడే తపోఅగ్నిచేత మేము బాధపడుతున్నాం; మా లోకాల్లో నిలువలేక మీ శరణు వచ్చాము।
Verse 7
तस्य चोपशमं भूमन् विधेहि यदि मन्यसे । लोका न यावन्नङ्क्ष्यन्ति बलिहारास्तवाभिभू: ॥ ७ ॥
ఓ మహాపురుషా, మీకు సముచితమని అనిపిస్తే ఈ వినాశక కల్లోలాన్ని శాంతింపజేయండి; మీకు విధేయులైన లోకాలు నశించే ముందే దీనిని ఆపండి।
Verse 8
तस्यायं किल सङ्कल्पश्चरतो दुश्चरं तप: । श्रूयतां किं न विदितस्तवाथापि निवेदितम् ॥ ८ ॥
అతడు అత్యంత దుష్కరమైన తపస్సు చేస్తున్నాడు—ఇదే అతని సంకల్పం. అతని యోచన మీకు తెలియనిది కాదు; అయినా మేము నివేదించేది దయచేసి వినండి।
Verse 9
सृष्ट्वा चराचरमिदं तपोयोगसमाधिना । अध्यास्ते सर्वधिष्ण्येभ्य: परमेष्ठी निजासनम् ॥ ९ ॥ तदहं वर्धमानेन तपोयोगसमाधिना । कालात्मनोश्च नित्यत्वात्साधयिष्ये तथात्मन: ॥ १० ॥
“తపోయోగ-సమాధి బలంతో ఈ చరాచర జగత్తును సృష్టించి పరమేష్ఠి బ్రహ్మా సమస్త ధిష్ణ్యాలకన్నా పైగా తన ఆసనంపై అధిష్ఠితుడయ్యాడు. కాలమూ ఆత్మయూ నిత్యమైనందున, నేనూ తపోయోగ-సమాధిని పెంపొందిస్తూ అనేక జన్మలపాటు సాధించి, బ్రహ్మా అధిష్ఠించిన అదే పదవిని అధిరోహిస్తాను.”
Verse 10
सृष्ट्वा चराचरमिदं तपोयोगसमाधिना । अध्यास्ते सर्वधिष्ण्येभ्य: परमेष्ठी निजासनम् ॥ ९ ॥ तदहं वर्धमानेन तपोयोगसमाधिना । कालात्मनोश्च नित्यत्वात्साधयिष्ये तथात्मन: ॥ १० ॥
తపోయోగ సమాధి బలంతో పరమేష్ఠి బ్రహ్మ ఈ చరాచర జగత్తును సృష్టించి తన పరమాసనాన్ని అధిష్ఠించాడు; అందువల్ల సృష్టిలో అత్యంత పూజ్యుడయ్యాడు. కాలమూ ఆత్మయూ నిత్యమని తెలిసి, నేను కూడా అనేక జన్మలపాటు తపస్సు, యోగం, సమాధిని సాధించి బ్రహ్మాసనాన్నే పొందుతాను.
Verse 11
अन्यथेदं विधास्येऽहमयथा पूर्वमोजसा । किमन्यै: कालनिर्धूतै: कल्पान्ते वैष्णवादिभि: ॥ ११ ॥
నా ఘోర తపస్సు బలంతో ఈ జగత్తును పూర్వంలా కాకుండా భిన్నంగా నిర్వహిస్తాను. పుణ్యపాప ఫలితాలను కూడా తలక్రిందులు చేసి, లోకంలో స్థిరమైన ఆచారాలను కూలదోస్తాను. కల్పాంతంలో ధ్రువలోకమూ కాలానికి లోనై నశిస్తుంది; అప్పుడు దాని ప్రయోజనం ఏమిటి? నేను బ్రహ్మపదాన్నే కోరుకుంటాను.
Verse 12
इति शुश्रुम निर्बन्धं तप: परममास्थित: । विधत्स्वानन्तरं युक्तं स्वयं त्रिभुवनेश्वर ॥ १२ ॥
ప్రభూ, విశ్వసనీయ వచనాల ద్వారా మేము విన్నాము—హిరణ్యకశిపు మీ పదాన్ని పొందుటకై పరమ ఘోర తపస్సులో నిమగ్నుడై ఉన్నాడు. మీరు త్రిభువనేశ్వరులు; కాబట్టి ఆలస్యం చేయకుండా మీకు యుక్తంగా అనిపించిన చర్యను వెంటనే స్వయంగా చేయండి.
Verse 13
तवासनं द्विजगवां पारमेष्ठ्यं जगत्पते । भवाय श्रेयसे भूत्यै क्षेमाय विजयाय च ॥ १३ ॥
ఓ జగత్పతే బ్రహ్మదేవా, మీ పరమేష్ఠ్య ఆసనం జగత్తు యొక్క మంగళం, శ్రేయస్సు, ఐశ్వర్యం, క్షేమం, విజయానికి—ప్రత్యేకంగా బ్రాహ్మణులు మరియు గోవుల కోసం—అత్యంత శుభప్రదం. మీ పదంలో బ్రాహ్మణ ధర్మం, గోరక్షణ మహిమ పెరుగుతుంది; అందువల్ల సమస్త సమృద్ధి స్వయంగా వృద్ధి చెందుతుంది. కానీ హిరణ్యకశిపు మీ ఆసనాన్ని ఆక్రమిస్తే అన్నీ నశిస్తాయి.
Verse 14
इति विज्ञापितो देवैर्भगवानात्मभूर्नृप । परितो भृगुदक्षाद्यैर्ययौ दैत्येश्वराश्रमम् ॥ १४ ॥
ఓ రాజా, దేవతలు ఇలా వినతిపెట్టగా, పరమశక్తిమంతుడైన ఆత్మభూ భగవాన్ బ్రహ్మ, భృగు, దక్ష తదితర మహర్షులతో కలిసి, హిరణ్యకశిపు తపస్సు చేస్తున్న దైత్యరాజ ఆశ్రమానికి వెంటనే బయలుదేరాడు.
Verse 15
न ददर्श प्रतिच्छन्नं वल्मीकतृणकीचकै: । पिपीलिकाभिराचीर्णं मेदस्त्वङ्मांसशोणितम् ॥ १५ ॥ तपन्तं तपसा लोकान् यथाभ्रापिहितं रविम् । विलक्ष्य विस्मित: प्राह हसंस्तं हंसवाहन: ॥ १६ ॥
హంసవాహనుడైన శ్రీబ్రహ్మదేవుడు దేవతలతో కలిసి మొదట హిరణ్యకశిపుని చూడలేకపోయాడు; అతని శరీరం వల్మీకం, గడ్డి, వెదురు కడ్డీలతో కప్పబడి ఉండగా, దీర్ఘకాల తపస్సు వల్ల చీమలు అతని చర్మం, కొవ్వు, మాంసం, రక్తాన్ని కూడా తినివేశాయి. తరువాత మేఘావృత సూర్యునివలె తపస్సుతో లోకాలను తాపింపజేస్తున్న అతనిని చూసి బ్రహ్మదేవుడు ఆశ్చర్యపడి చిరునవ్వుతో అతనిని సంభోదించాడు।
Verse 16
न ददर्श प्रतिच्छन्नं वल्मीकतृणकीचकै: । पिपीलिकाभिराचीर्णं मेदस्त्वङ्मांसशोणितम् ॥ १५ ॥ तपन्तं तपसा लोकान् यथाभ्रापिहितं रविम् । विलक्ष्य विस्मित: प्राह हसंस्तं हंसवाहन: ॥ १६ ॥
హంసవాహనుడైన శ్రీబ్రహ్మదేవుడు దేవతలతో కలిసి మొదట హిరణ్యకశిపుని చూడలేకపోయాడు; అతని శరీరం వల్మీకం, గడ్డి, వెదురు కడ్డీలతో కప్పబడి ఉండగా, దీర్ఘకాల తపస్సు వల్ల చీమలు అతని చర్మం, కొవ్వు, మాంసం, రక్తాన్ని కూడా తినివేశాయి. తరువాత మేఘావృత సూర్యునివలె తపస్సుతో లోకాలను తాపింపజేస్తున్న అతనిని చూసి బ్రహ్మదేవుడు ఆశ్చర్యపడి చిరునవ్వుతో అతనిని సంభోదించాడు।
Verse 17
श्रीब्रह्मोवाच उत्तिष्ठोत्तिष्ठ भद्रं ते तप:सिद्धोऽसि काश्यप । वरदोऽहमनुप्राप्तो व्रियतामीप्सितो वर: ॥ १७ ॥
శ్రీబ్రహ్ముడు పలికెను—ఓ కశ్యపుని కుమారా, లేచి నిలువు, లేచి నిలువు; నీకు మంగళం కలుగుగాక. నీవు తపస్సులో సిద్ధుడవైనావు; వరదాతనై నేను వచ్చితిని. నీకు ఇష్టమైన వరాన్ని కోరుకొనుము।
Verse 18
अद्राक्षमहमेतं ते हृत्सारं महदद्भुतम् । दंशभक्षितदेहस्य प्राणा ह्यस्थिषु शेरते ॥ १८ ॥
నీ అద్భుతమైన సహనశక్తిని నేను చూచితిని. ఎన్నో పురుగులు, చీమలు కరిచి శరీరాన్ని భక్షించినప్పటికీ నీ ప్రాణవాయువు ఎముకలలోనే నిలిచి సంచరిస్తోంది—ఇది నిజంగా ఆశ్చర్యకరం।
Verse 19
नैतत्पूर्वर्षयश्चक्रुर्न करिष्यन्ति चापरे । निरम्बुर्धारयेत्प्राणान् को वै दिव्यसमा: शतम् ॥ १९ ॥
ఇంతటి ఘోర తపస్సును పూర్వ ఋషులు కూడా చేయలేదు; భవిష్యత్తులో మరెవ్వరూ చేయలేరు. ఈ త్రిలోకాల్లో ఎవడు వంద దివ్య సంవత్సరాలు నీరు త్రాగకుండానే ప్రాణాన్ని ధారించగలడు?
Verse 20
व्यवसायेन तेऽनेन दुष्करेण मनस्विनाम् । तपोनिष्ठेन भवता जितोऽहं दितिनन्दन ॥ २० ॥
హే దితి కుమారా! నీ దృఢనిశ్చయం, కఠిన తపస్సు మహామునులకైనా దుర్లభమైన కార్యాన్ని సాధించాయి; అందువల్ల నీవు నన్ను నిజంగా జయించావు।
Verse 21
ततस्त आशिष: सर्वा ददाम्यसुरपुङ्गव । मर्तस्य ते ह्यमर्तस्य दर्शनं नाफलं मम ॥ २१ ॥
హే అసురశ్రేష్ఠా! అందుకే నీ కోరిక ప్రకారం నేను అన్ని వరాలు ఇస్తాను. నేను అమర దేవలోకానికి చెందినవాడిని; నీవు మర్త్యుడైనా నా దర్శనం వ్యర్థం కాదు।
Verse 22
श्रीनारद उवाच इत्युक्त्वादिभवो देवो भक्षिताङ्गं पिपीलिकै: । कमण्डलुजलेनौक्षद्दिव्येनामोघराधसा ॥ २२ ॥
శ్రీ నారద ముని చెప్పెను—ఇట్లు పలికిన తరువాత, ఈ విశ్వానికి ఆదిపురుషుడైన మహాశక్తిమంతుడు బ్రహ్మదేవుడు, తన కమండలులోని దివ్యమైన, అచ్యుత ప్రభావమున్న జలాన్ని చీమలు పురుగులు తినివేసిన హిరణ్యకశిపుని శరీరంపై చల్లెను; అలా అతడు పునర్జీవించాడు।
Verse 23
स तत्कीचकवल्मीकात् सहओजोबलान्वित: । सर्वावयवसम्पन्नो वज्रसंहननो युवा । उत्थितस्तप्तहेमाभो विभावसुरिवैधस: ॥ २३ ॥
బ్రహ్మదేవుని కమండలుజలం తాకగానే హిరణ్యకశిపుడు ఆ చీమల గుట్ట నుండి లేచి నిలిచెను. అతడు ఓజస్సు, బలంతో నిండినవాడై, అన్ని అవయవాలు సంపూర్ణమై, వజ్రంలా దృఢమైన శరీరమున్న యువకుడయ్యెను. అతని కాంతి కరిగిన బంగారంలా మెరిసింది, ఇంధనంలోనుంచి అగ్ని పుట్టినట్లు।
Verse 24
स निरीक्ष्याम्बरे देवं हंसवाहमुपस्थितम् । ननाम शिरसा भूमौ तद्दर्शनमहोत्सव: ॥ २४ ॥
ఆకాశంలో హంసవాహనంపై ప్రత్యక్షమైన బ్రహ్మదేవుని చూచి హిరణ్యకశిపుడు పరమానందంతో ఉల్లసించాడు. ఆ దర్శనాన్ని మహోత్సవంగా భావించి వెంటనే శిరస్సును భూమిపై పెట్టి దండవత్ ప్రణామం చేసెను।
Verse 25
उत्थाय प्राञ्जलि: प्रह्व ईक्षमाणो दृशा विभुम् । हर्षाश्रुपुलकोद्भेदो गिरा गद्गदयागृणात् ॥ २५ ॥
అప్పుడు దైత్యాధిపతి నేలపై నుండి లేచి, అంజలి ఘటించి, ఎదురుగా ఉన్న ప్రభు బ్రహ్మదేవుని దర్శించి పరవశించాడు. కన్నీళ్లు, రోమాంచం, కంపించే స్వరంతో వినయంగా ప్రార్థన ప్రారంభించాడు।
Verse 26
श्रीहिरण्यकशिपुरुवाच कल्पान्ते कालसृष्टेन योऽन्धेन तमसावृतम् । अभिव्यनग्जगदिदं स्वयञ्ज्योति: स्वरोचिषा ॥ २६ ॥ आत्मना त्रिवृता चेदं सृजत्यवति लुम्पति । रज:सत्त्वतमोधाम्ने पराय महते नम: ॥ २७ ॥
శ్రీహిరణ్యకశిపు పలికెను—కల్పాంతంలో కాలసృష్టమైన ఘోరాంధకారము ఈ జగత్తును కప్పినప్పుడు, స్వయంజ్యోతి ప్రభువు తన స్వప్రకాశంతో మళ్లీ దీనిని వ్యక్తం చేస్తాడు।
Verse 27
श्रीहिरण्यकशिपुरुवाच कल्पान्ते कालसृष्टेन योऽन्धेन तमसावृतम् । अभिव्यनग्जगदिदं स्वयञ्ज्योति: स्वरोचिषा ॥ २६ ॥ आत्मना त्रिवृता चेदं सृजत्यवति लुम्पति । रज:सत्त्वतमोधाम्ने पराय महते नम: ॥ २७ ॥
ఆయనే త్రిగుణమయమైన మాయాశక్తి ద్వారా ఈ జగత్తును సృష్టించి, పోషించి, లయింపజేస్తాడు. సత్త్వ-రజస్-తమస్ గుణాలకు ఆశ్రయమైన పరమ మహానైన బ్రహ్మదేవునికి నమస్కారం।
Verse 28
नम आद्याय बीजाय ज्ञानविज्ञानमूर्तये । प्राणेन्द्रियमनोबुद्धिविकारैर्व्यक्तिमीयुषे ॥ २८ ॥
ఆది బీజస్వరూపుడైన, జ్ఞాన-విజ్ఞానమూర్తి బ్రహ్మదేవునికి నమస్కారం. ప్రాణం, ఇంద్రియాలు, మనస్సు, బుద్ధి వికారాల ద్వారా ఈ జగత్తు వ్యక్తమై కనిపించుటకు కారణమైనవాడు ఆయనే।
Verse 29
त्वमीशिषे जगतस्तस्थुषश्च प्राणेन मुख्येन पति: प्रजानाम् । चित्तस्य चित्तैर्मनइन्द्रियाणां पतिर्महान् भूतगुणाशयेश: ॥ २९ ॥
ప్రభూ! మీరు ఈ జగత్తులో చరాచర జీవుల ప్రధాన ప్రాణస్వరూపుడై వారి అధిపతిగా ఉన్నారు. వారి చైతన్యాన్ని ప్రేరేపిస్తారు; మనస్సు, కర్మేంద్రియాలు, జ్ఞానేంద్రియాలకూ మీరు మహా నియంత. భూతాలు, గుణాలు, ఆశయాలు మరియు కోరికలపై మీ అధికారం ఉంది।
Verse 30
त्वं सप्ततन्तून् वितनोषि तन्वा त्रय्या चतुर्होत्रकविद्यया च । त्वमेक आत्मात्मवतामनादि- रनन्तपार: कविरन्तरात्मा ॥ ३० ॥
హే ప్రభూ! మీరు వేదమూర్తిగా త్రయీ మరియు చతుర్హోత్ర విద్య ద్వారా అగ్నిష్టోమాది ఏడు యజ్ఞతంతువులను విస్తరింపజేస్తారు. త్రివేదోక్త కర్మలను చేయుటకు యాజ్ఞిక బ్రాహ్మణులను మీరు ప్రేరేపిస్తారు. మీరు ఏక పరమాత్మ, సమస్త జీవుల అంతర్యామి, అనాది, అనంత, సర్వజ్ఞుడు.
Verse 31
त्वमेव कालोऽनिमिषो जनाना- मायुर्लवाद्यवयवै: क्षिणोषि । कूटस्थ आत्मा परमेष्ठ्यजो महां- स्त्वं जीवलोकस्य च जीव आत्मा ॥ ३१ ॥
హే ప్రభూ! మీరు జనుల పట్ల నిమిషమాత్రం నిద్రలేని, సదా జాగ్రత్తగా ఉన్న కాలమే. క్షణం, లవం, నిమేషం, ముహూర్తం మొదలైన మీ భాగాల ద్వారా సమస్త జీవుల ఆయుష్షును మీరు క్షీణింపజేస్తారు. అయినా మీరు కూటస్థుడు, అవికారుడు, పరమేశ్ఠి, అజుడు, మహానైన సాక్షి-ఈశ్వరుడు; జీవలోకానికి జీవాత్మ కూడా మీరు.
Verse 32
त्वत्त: परं नापरमप्यनेज- देजच्च किञ्चिद्व्यतिरिक्तमस्ति । विद्या: कलास्ते तनवश्च सर्वा हिरण्यगर्भोऽसि बृहत्त्रिपृष्ठ: ॥ ३२ ॥
మీకు మించినదీ, తక్కువదీ—స్థావరమో జంగమమో—ఏదీ మీ నుండి వేరుగా లేదు. ఉపనిషత్తులు మొదలైన వేదవిద్యలు, అలాగే వేదాంగ-ఉపాంగాలు మరియు కళలన్నీ మీ బాహ్య దేహంలాంటివి. మీరు హిరణ్యగర్భుడు, విశ్వానికి ఆధారభూతుడు; అయినా త్రిగుణమయ జగత్తుకు అతీతమైన పరమ నియంత మీరు.
Verse 33
व्यक्तं विभो स्थूलमिदं शरीरं येनेन्द्रियप्राणमनोगुणांस्त्वम् । भुङ्क्षे स्थितो धामनि पारमेष्ठ्ये अव्यक्त आत्मा पुरुष: पुराण: ॥ ३३ ॥
హే విభూ! మీరు మీ పరమధామంలో అవికారంగా స్థితిచేసి, ఈ జగత్తులో స్థూలమైన వ్యక్త విశ్వరూపాన్ని విస్తరింపజేస్తారు; ఇంద్రియాలు, ప్రాణం, మనస్సు, గుణాల విషయాలను ఆస్వాదిస్తున్నట్లుగా కనిపిస్తుంది. కానీ మీరు అవ్యక్తాత్మ, పురాణ పురుషుడు—బ్రహ్మ, పరమాత్మ, భగవానుడు.
Verse 34
अनन्ताव्यक्तरूपेण येनेदमखिलं ततम् । चिदचिच्छक्तियुक्ताय तस्मै भगवते नम: ॥ ३४ ॥
అనంతమైన అవ్యక్త రూపంతో ఈ సమస్త జగత్తును వ్యాపింపజేసినవాడు, అంతర్గత చిత్-శక్తి, బాహ్య అచిత్-శక్తి మరియు జీవులైన తటస్థ (మధ్య) శక్తితో యుక్తుడైన ఆ భగవానునికి నా నమస్కారములు.
Verse 35
यदि दास्यस्यभिमतान् वरान्मे वरदोत्तम । भूतेभ्यस्त्वद्विसृष्टेभ्यो मृत्युर्मा भून्मम प्रभो ॥ ३५ ॥
హే ప్రభూ, వరదాతలలో శ్రేష్ఠుడా! మీరు నాకు అభీష్ట వరం ప్రసాదిస్తే, మీ సృష్టిలోని ఏ జీవి వల్లనూ నాకు మరణం కలగకూడదు।
Verse 36
नान्तर्बहिर्दिवा नक्तमन्यस्मादपि चायुधै: । न भूमौ नाम्बरे मृत्युर्न नरैर्न मृगैरपि ॥ ३६ ॥
నాకు ఈ వరం ప్రసాదించండి—నేను ఇంట్లోనూ బయటా, పగలూ రాత్రీ, నేలపైనా ఆకాశంలోనూ, ఏ ఆయుధం వల్లా, ఏ మనిషి వల్లా, ఏ మృగం వల్లా మరణించకూడదు।
Verse 37
व्यसुभिर्वासुमद्भिर्वा सुरासुरमहोरगै: । अप्रतिद्वन्द्वतां युद्धे ऐकपत्यं च देहिनाम् ॥ ३७ ॥ सर्वेषां लोकपालानां महिमानं यथात्मन: । तपोयोगप्रभावाणां यन्न रिष्यति कर्हिचित् ॥ ३८ ॥
నాకు ఈ వరం ప్రసాదించండి—సజీవమైనదైనా నిర్జీవమైనదైనా ఏదీ నా మరణానికి కారణం కాకూడదు; దేవతలు, అసురులు లేదా పాతాళంలోని మహాసర్పాలు కూడా నన్ను చంపలేకపోవాలి. యుద్ధంలో మీకు ప్రత్యర్థి లేనట్లే, నాకూ ప్రత్యర్థి లేకుండా చేయండి. సమస్త జీవులపై మరియు లోకపాలకులపై ఏకాధిపత్యం, ఆ స్థితి మహిమ, అలాగే తపస్సు-యోగబలంతో లభించే ఎప్పటికీ నశించని సిద్ధులను నాకు ప్రసాదించండి।
Verse 38
व्यसुभिर्वासुमद्भिर्वा सुरासुरमहोरगै: । अप्रतिद्वन्द्वतां युद्धे ऐकपत्यं च देहिनाम् ॥ ३७ ॥ सर्वेषां लोकपालानां महिमानं यथात्मन: । तपोयोगप्रभावाणां यन्न रिष्यति कर्हिचित् ॥ ३८ ॥
సమస్త లోకపాలకుల మహిమను (లేదా మీతో సమానమైన మహిమను) నాకు ప్రసాదించండి; అలాగే తపస్సు-యోగ ప్రభావంతో లభించే, ఎప్పటికీ నశించని సిద్ధులను కూడా నాకు ఇవ్వండి।
Frequently Asked Questions
Within Bhāgavata theology, devas like Brahmā are administrators who respond to severe tapas with boons, acknowledging the power generated by austerity. Brahmā’s granting does not imply moral approval; it reflects the cosmic rule that tapas yields results. The narrative then demonstrates that such boons remain limited and cannot override Bhagavān’s ultimate sovereignty, especially in matters of Poṣaṇa (protecting devotees).
He asks to avoid death by any being created by Brahmā, to avoid death in or out of a residence, by day or night, on earth or in the sky, by weapon, and by human or animal—plus supremacy and siddhis. It is strategic because it attempts to fence off every ordinary category through which death occurs, creating a logic of ‘conditional immortality.’ The later narrative resolves this by showing the Supreme Lord acting in a category-transcending way while still respecting the boon’s wording.
His stuti frames Brahmā as the cosmic engineer operating through material nature and time: creation, maintenance, and dissolution occur via prakṛti invested with sattva, rajas, and tamas. This aligns with Bhāgavata cosmology where Brahmā, as Hiraṇyagarbha and secondary creator, presides over visarga (secondary creation) under the Supreme’s sanction, while remaining distinct from the ultimate source.