Adhyaya 11

Verse 1

श्रीशुक उवाच श्रुत्वेहितं साधु सभासभाजितं महत्तमाग्रण्य उरुक्रमात्मन: । युधिष्ठिरो दैत्यपतेर्मुदान्वित: पप्रच्छ भूयस्तनयं स्वयम्भुव: ॥ १ ॥

శ్రీశుకుడు పలికెను—ప్రహ్లాద మహారాజుని సద్గుణాలు, కార్యాలు బ్రహ్మా, శివుడు వంటి మహానుభావుల సభలలో కూడా గౌరవంతో చర్చింపబడినవని విని, మహత్తములలో అగ్రగణ్యుడైన యుధిష్ఠిర మహారాజు ఆనందంతో మళ్లీ స్వయంభువుని కుమారుడైన నారద మునిని ప్రశ్నించాడు।

Verse 2

श्रीयुधिष्ठिर उवाच भगवन् श्रोतुमिच्छामि नृणां धर्मं सनातनम् । वर्णाश्रमाचारयुतं यत्पुमान्विन्दते परम् ॥ २ ॥

శ్రీయుధిష్ఠిరుడు పలికెను—భగవన్! మనుష్యుల సనాతన ధర్మాన్ని, వర్ణాశ్రమ ఆచారాలతో కూడినదాన్ని నేను వినదలచుకున్నాను; దాని ద్వారా మనిషి పరమ లక్ష్యమైన భక్తిని పొందుతాడు।

Verse 3

भवान्प्रजापते: साक्षादात्मज: परमेष्ठिन: । सुतानां सम्मतो ब्रह्मंस्तपोयोगसमाधिभि: ॥ ३ ॥

హే బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠా, మీరు ప్రజాపతి పరమేష్ఠి బ్రహ్మ యొక్క సాక్షాత్ కుమారుడు. తపస్సు, యోగం, సమాధి వలన మీరు ఆయన కుమారులలో శ్రేష్ఠుడిగా గణింపబడుతున్నారు.

Verse 4

नारायणपरा विप्रा धर्मं गुह्यं परं विदु: । करुणा: साधव: शान्तास्त्वद्विधा न तथापरे ॥ ४ ॥

నారాయణపరాయణులైన విప్రులు పరమ గూఢమైన ధర్మాన్ని తెలుసుకుంటారు. మీలాంటి కరుణామయులు, సాధువులు, శాంతులు మరెవ్వరూ లేరు; అందువల్ల ఆ రహస్య ధర్మాన్ని మీరు అత్యుత్తమంగా తెలిసినవారు.

Verse 5

श्रीनारद उवाच नत्वा भगवतेऽजाय लोकानां धर्मसेतवे । वक्ष्ये सनातनं धर्मं नारायणमुखाच्छ्रुतम् ॥ ५ ॥

శ్రీ నారద ముని పలికెను— సమస్త జీవుల ధర్మసేతువును కాపాడే అజుడైన భగవాన్ శ్రీకృష్ణునికి నమస్కరించి, నారాయణుని ముఖమున వినిన సనాతన ధర్మాన్ని నేను వివరిస్తాను.

Verse 6

योऽवतीर्यात्मनोंऽशेन दाक्षायण्यां तु धर्मत: । लोकानां स्वस्तयेऽध्यास्ते तपो बदरिकाश्रमे ॥ ६ ॥

దక్షకన్య మూర్తిలో ధర్మరాజుని ద్వారా, లోకహితార్థం తన అంసమైన నరునితో కలిసి అవతరించిన నారాయణుడు, ఇప్పటికీ బదరికాశ్రమంలో మహాతపస్సు ఆచరిస్తున్నాడు.

Verse 7

धर्ममूलं हि भगवान्सर्ववेदमयो हरि: । स्मृतं च तद्विदां राजन्येन चात्मा प्रसीदति ॥ ७ ॥

హే రాజా, సమస్త వేదసారమైన భగవాన్ హరియే ధర్మానికి మూలం; మహాజనుల స్మృతిలోనూ అదే స్థిరంగా ఉంది. ఈ ధర్మతత్త్వాన్ని ప్రమాణంగా గ్రహిస్తే మనస్సు, ఆత్మ, దేహం అన్నీ ప్రసన్నమవుతాయి.

Verse 8

सत्यं दया तप: शौचं तितिक्षेक्षा शमो दम: । अहिंसा ब्रह्मचर्यं च त्याग: स्वाध्याय आर्जवम् ॥ ८ ॥ सन्तोष: समद‍ृक्सेवा ग्राम्येहोपरम: शनै: । नृणां विपर्ययेहेक्षा मौनमात्मविमर्शनम् ॥ ९ ॥ अन्नाद्यादे: संविभागो भूतेभ्यश्च यथार्हत: । तेष्वात्मदेवताबुद्धि: सुतरां नृषु पाण्डव ॥ १० ॥ श्रवणं कीर्तनं चास्य स्मरणं महतां गते: । सेवेज्यावनतिर्दास्यं सख्यमात्मसमर्पणम् ॥ ११ ॥ नृणामयं परो धर्म: सर्वेषां समुदाहृत: । त्रिंशल्लक्षणवान् राजन्सर्वात्मा येन तुष्यति ॥ १२ ॥

సత్యము, దయ, తపస్సు, శౌచము, సహనము, వివేకము, శమము, దమము, అహింస, బ్రహ్మచర్యము, త్యాగము, స్వాధ్యాయము, ఆర్జవము.

Verse 9

सत्यं दया तप: शौचं तितिक्षेक्षा शमो दम: । अहिंसा ब्रह्मचर्यं च त्याग: स्वाध्याय आर्जवम् ॥ ८ ॥ सन्तोष: समद‍ृक्सेवा ग्राम्येहोपरम: शनै: । नृणां विपर्ययेहेक्षा मौनमात्मविमर्शनम् ॥ ९ ॥ अन्नाद्यादे: संविभागो भूतेभ्यश्च यथार्हत: । तेष्वात्मदेवताबुद्धि: सुतरां नृषु पाण्डव ॥ १० ॥ श्रवणं कीर्तनं चास्य स्मरणं महतां गते: । सेवेज्यावनतिर्दास्यं सख्यमात्मसमर्पणम् ॥ ११ ॥ नृणामयं परो धर्म: सर्वेषां समुदाहृत: । त्रिंशल्लक्षणवान् राजन्सर्वात्मा येन तुष्यति ॥ १२ ॥

సంతోషము, సాధు సేవ, ప్రాపంచిక కార్యకలాపాల నుండి విరమించుట, మానవ జీవిత వైఫల్యాలను గమనించుట, మౌనము మరియు ఆత్మవిమర్శనము.

Verse 10

सत्यं दया तप: शौचं तितिक्षेक्षा शमो दम: । अहिंसा ब्रह्मचर्यं च त्याग: स्वाध्याय आर्जवम् ॥ ८ ॥ सन्तोष: समद‍ृक्सेवा ग्राम्येहोपरम: शनै: । नृणां विपर्ययेहेक्षा मौनमात्मविमर्शनम् ॥ ९ ॥ अन्नाद्यादे: संविभागो भूतेभ्यश्च यथार्हत: । तेष्वात्मदेवताबुद्धि: सुतरां नृषु पाण्डव ॥ १० ॥ श्रवणं कीर्तनं चास्य स्मरणं महतां गते: । सेवेज्यावनतिर्दास्यं सख्यमात्मसमर्पणम् ॥ ११ ॥ नृणामयं परो धर्म: सर्वेषां समुदाहृत: । त्रिंशल्लक्षणवान् राजन्सर्वात्मा येन तुष्यति ॥ १२ ॥

సమస్త జీవులకు ఆహారాన్ని పంచుట మరియు ప్రతి ఆత్మను (ముఖ్యంగా మానవులలో) పరమాత్ముని ਅంశగా దర్శించుట.

Verse 11

सत्यं दया तप: शौचं तितिक्षेक्षा शमो दम: । अहिंसा ब्रह्मचर्यं च त्याग: स्वाध्याय आर्जवम् ॥ ८ ॥ सन्तोष: समद‍ृक्सेवा ग्राम्येहोपरम: शनै: । नृणां विपर्ययेहेक्षा मौनमात्मविमर्शनम् ॥ ९ ॥ अन्नाद्यादे: संविभागो भूतेभ्यश्च यथार्हत: । तेष्वात्मदेवताबुद्धि: सुतरां नृषु पाण्डव ॥ १० ॥ श्रवणं कीर्तनं चास्य स्मरणं महतां गते: । सेवेज्यावनतिर्दास्यं सख्यमात्मसमर्पणम् ॥ ११ ॥ नृणामयं परो धर्म: सर्वेषां समुदाहृत: । त्रिंशल्लक्षणवान् राजन्सर्वात्मा येन तुष्यति ॥ १२ ॥

భగవంతుని లీలలను వినుట (శ్రవణం), కీర్తించుట, స్మరించుట, సేవించుట, పూజించుట, నమస్కరించుట, దాస్యము, సఖ్యము మరియు ఆత్మసమర్పణ.

Verse 12

सत्यं दया तप: शौचं तितिक्षेक्षा शमो दम: । अहिंसा ब्रह्मचर्यं च त्याग: स्वाध्याय आर्जवम् ॥ ८ ॥ सन्तोष: समद‍ृक्सेवा ग्राम्येहोपरम: शनै: । नृणां विपर्ययेहेक्षा मौनमात्मविमर्शनम् ॥ ९ ॥ अन्नाद्यादे: संविभागो भूतेभ्यश्च यथार्हत: । तेष्वात्मदेवताबुद्धि: सुतरां नृषु पाण्डव ॥ १० ॥ श्रवणं कीर्तनं चास्य स्मरणं महतां गते: । सेवेज्यावनतिर्दास्यं सख्यमात्मसमर्पणम् ॥ ११ ॥ नृणामयं परो धर्म: सर्वेषां समुदाहृत: । त्रिंशल्लक्षणवान् राजन्सर्वात्मा येन तुष्यति ॥ १२ ॥

ఓ రాజా! ఈ ముప్పై లక్షణాలు మానవులందరికీ పరమ ధర్మము, దీని వలన పరమాత్ముడు సంతోషిస్తాడు.

Verse 13

संस्कारा यत्राविच्छिन्ना: स द्विजोऽजो जगाद यम् । इज्याध्ययनदानानि विहितानि द्विजन्मनाम् । जन्मकर्मावदातानां क्रियाश्चाश्रमचोदिता: ॥ १३ ॥

గర్భాధానాది సంస్కారాలు వేదమంత్రాలతో విరామం లేకుండా నిర్వహింపబడి బ్రహ్మదేవుని అనుమోదన పొందినవారు ద్విజులు. జన్మకర్మలతో శుద్ధులైన బ్రాహ్మణ, క్షత్రియ, వైశ్యులు భగవంతుని ఆరాధించి, వేదాధ్యయనం చేసి, దానం చేసి, నాలుగు ఆశ్రమధర్మాలను అనుసరించాలి॥१३॥

Verse 14

विप्रस्याध्ययनादीनि षडन्यस्याप्रतिग्रह: । राज्ञो वृत्ति: प्रजागोप्तुरविप्राद्वा करादिभि: ॥ १४ ॥

బ్రాహ్మణునికి ఆరు వృత్తిధర్మాలు—అధ్యయనం, అధ్యాపనం, యజ్ఞం చేయడం, యజ్ఞం చేయించడం, దానం, ప్రతిగ్రహం. క్షత్రియుడు ప్రతిగ్రహం చేయకూడదు; మిగిలిన ఐదు చేయవచ్చు. రాజు ప్రజారక్షకుడు; బ్రాహ్మణులపై పన్ను వేయరాదు, ఇతర ప్రజలపై స్వల్ప పన్ను, సుంకం, దండరాశులతో జీవనం సాగించాలి॥१४॥

Verse 15

वैश्यस्तु वार्तावृत्ति: स्यान्नित्यं ब्रह्मकुलानुग: । शूद्रस्य द्विजशुश्रूषा वृत्तिश्च स्वामिनो भवेत् ॥ १५ ॥

వైశ్యుని వృత్తి ‘వార్తా’—వ్యవసాయం, గోరక్షణ, వ్యాపారం—మరియు అతడు నిత్యం బ్రాహ్మణుల ఆదేశాలను అనుసరించాలి. శూద్రునికి ఏకైక ధర్మం ఉన్నత వర్ణ స్వామిని స్వీకరించి అతని సేవలో ఉండడం॥१५॥

Verse 16

वार्ता विचित्रा शालीनयायावरशिलोञ्छनम् । विप्रवृत्तिश्चतुर्धेयं श्रेयसी चोत्तरोत्तरा ॥ १६ ॥

వార్తా యొక్క వివిధ రూపాలు—శాలీన, యాయావర, శిలోఞ్ఛన మొదలైనవి—బ్రాహ్మణుని జీవికకు నాలుగు విధాలు. వీటిలో క్రమంగా తరువాతది ముందటిదానికంటే శ్రేయస్కరం॥१६॥

Verse 17

जघन्यो नोत्तमां वृत्तिमनापदि भजेन्नर: । ऋते राजन्यमापत्सु सर्वेषामपि सर्वश: ॥ १७ ॥

అపద లేకపోతే తక్కువ స్థితివాడు ఉన్నతుని వృత్తిని స్వీకరించకూడదు. కానీ అపదకాలంలో క్షత్రియుని తప్ప అందరూ ఇతరుల జీవికా మార్గాలను కూడా స్వీకరించవచ్చు॥१७॥

Verse 18

ऋतामृताभ्यां जीवेत मृतेन प्रमृतेन वा । सत्यानृताभ्यामपि वा न श्ववृत्त्या कदाचन ॥ १८ ॥ ऋतमुञ्छशिलं प्रोक्तममृतं यदयाचितम् । मृतं तु नित्ययाच्ञा स्यात्प्रमृतं कर्षणं स्मृतम् ॥ १९ ॥ सत्यानृतं च वाणिज्यं श्ववृत्तिर्नीचसेवनम् । वर्जयेत्तां सदा विप्रो राजन्यश्च जुगुप्सिताम् । सर्ववेदमयो विप्र: सर्वदेवमयो नृप: ॥ २० ॥

ఆపద్కాలంలో ఋత, అమృత, మృత, ప్రమృత, సత్యానృత అనే వృత్తులతో జీవించవచ్చు; కానీ ఎప్పటికీ శ్వవృత్తి—కుక్కలవలె నీచ సేవ—అంగీకరించకూడదు।

Verse 19

ऋतामृताभ्यां जीवेत मृतेन प्रमृतेन वा । सत्यानृताभ्यामपि वा न श्ववृत्त्या कदाचन ॥ १८ ॥ ऋतमुञ्छशिलं प्रोक्तममृतं यदयाचितम् । मृतं तु नित्ययाच्ञा स्यात्प्रमृतं कर्षणं स्मृतम् ॥ १९ ॥ सत्यानृतं च वाणिज्यं श्ववृत्तिर्नीचसेवनम् । वर्जयेत्तां सदा विप्रो राजन्यश्च जुगुप्सिताम् । सर्ववेदमयो विप्र: सर्वदेवमयो नृप: ॥ २० ॥

పొలంలో మిగిలిన ధాన్యాన్ని ఏరుకోవడం (ఉఞ్ఛశిల) ‘ఋత’; అడగకుండా లభించేది ‘అమృత’; నిత్యం భిక్షగా ధాన్యం అడగడం ‘మృత’; భూమిని దున్ని సాగు చేయడం ‘ప్రమృత’ అని చెప్పబడింది।

Verse 20

ऋतामृताभ्यां जीवेत मृतेन प्रमृतेन वा । सत्यानृताभ्यामपि वा न श्ववृत्त्या कदाचन ॥ १८ ॥ ऋतमुञ्छशिलं प्रोक्तममृतं यदयाचितम् । मृतं तु नित्ययाच्ञा स्यात्प्रमृतं कर्षणं स्मृतम् ॥ १९ ॥ सत्यानृतं च वाणिज्यं श्ववृत्तिर्नीचसेवनम् । वर्जयेत्तां सदा विप्रो राजन्यश्च जुगुप्सिताम् । सर्ववेदमयो विप्र: सर्वदेवमयो नृप: ॥ २० ॥

వ్యాపారాన్ని ‘సత్యానృత’ అంటారు; నీచుల సేవ ‘శ్వవృత్తి’। ఈ జుగుప్సిత వృత్తిని బ్రాహ్మణుడూ క్షత్రియుడూ ఎల్లప్పుడూ వర్జించాలి; బ్రాహ్మణుడు వేదజ్ఞానంలో, రాజు దేవారాధనలో నిపుణుడై ఉండాలి।

Verse 21

शमो दमस्तप: शौचं सन्तोष: क्षान्तिरार्जवम् । ज्ञानं दयाच्युतात्मत्वं सत्यं च ब्रह्मलक्षणम् ॥ २१ ॥

మనోనిగ్రహం, ఇంద్రియనిగ్రహం, తపస్సు, శౌచం, సంతృప్తి, క్షమ, ఆర్జవం, జ్ఞానం, దయ, సత్యం మరియు అచ్యుతుడైన శ్రీహరిలో సంపూర్ణ శరణాగతి—ఇవే బ్రాహ్మణ లక్షణాలు।

Verse 22

शौर्यं वीर्यं धृतिस्तेजस्त्यागश्चात्मजय: क्षमा । ब्रह्मण्यता प्रसादश्च सत्यं च क्षत्रलक्षणम् ॥ २२ ॥

శౌర్యం, వీర్యం, ధైర్యం, తేజస్సు, త్యాగం, ఆత్మజయం, క్షమ, బ్రాహ్మణ్యధర్మంపై భక్తి, ప్రసన్నత మరియు సత్యం—ఇవే క్షత్రియ లక్షణాలు।

Verse 23

देवगुर्वच्युते भक्तिस्त्रिवर्गपरिपोषणम् । आस्तिक्यमुद्यमो नित्यं नैपुण्यं वैश्यलक्षणम् ॥ २३ ॥

దేవతలు, గురువు మరియు అచ్యుతుడు విష్ణువుపై భక్తి; ధర్మ‑అర్థ‑కామ త్రివర్గ వృద్ధికి నిరంతర ప్రయత్నం; శాస్త్ర‑గురువాక్యాలపై ఆస్తిక్యము; ధనార్జనంలో నైపుణ్యంతో శ్రమ—ఇవి వైశ్య లక్షణాలు.

Verse 24

शूद्रस्य सन्नति: शौचं सेवा स्वामिन्यमायया । अमन्त्रयज्ञो ह्यस्तेयं सत्यं गोविप्ररक्षणम् ॥ २४ ॥

ఉన్నత వర్గాలకు నమస్కారం, ఎల్లప్పుడూ శుచిత్వం, మాయలేక స్వామి సేవ, మంత్రోచ్చారణ లేక యజ్ఞకర్మ, దొంగతనం చేయకపోవడం, సత్యవచనం, మరియు గోవులు‑బ్రాహ్మణులకు రక్షణ—ఇవి శూద్ర లక్షణాలు.

Verse 25

 स्त्रीणां च पतिदेवानां तच्छुश्रूषानुकूलता । तद्बन्धुष्वनुवृत्तिश्च नित्यं तद्‌व्रतधारणम् ॥ २५ ॥

పతిదేవునికి సేవ చేయడం, భర్త పట్ల ఎల్లప్పుడూ అనుకూలంగా ఉండడం, భర్త బంధువులు‑మిత్రుల పట్ల కూడా సమాన సద్భావం కలిగి ఉండడం, మరియు భర్త వ్రతాలను నిత్యం పాటించడం—ఇవి పతివ్రత స్త్రీకి నాలుగు నియమాలు.

Verse 26

सम्मार्जनोपलेपाभ्यां गृहमण्डनवर्तनै: । स्वयं च मण्डिता नित्यं परिमृष्टपरिच्छदा ॥ २६ ॥ कामैरुच्चावचै: साध्वी प्रश्रयेण दमेन च । वाक्यै: सत्यै: प्रियै: प्रेम्णा काले काले भजेत्पतिम् ॥ २७ ॥

సాధ్వి స్త్రీ ఊడ్చడం‑తుడవడం, లేపనం మొదలైన వాటితో ఇంటిని ఎల్లప్పుడూ పవిత్రంగా ఉంచి, గృహాన్ని సుసజ్జితం చేయాలి; తానూ నిత్యం అలంకరించుకొని, శుభ్రమైన ఆకర్షణీయ వస్త్రాలు ధరించాలి. భర్త యొక్క వివిధ కోరికలను వినయంతో, ఇంద్రియనిగ్రహంతో నెరవేర్చాలి; సత్యమైన, మధురమైన, ప్రియమైన మాటలతో ప్రేమతో, కాలానుగుణంగా భర్తను సేవించాలి.

Verse 27

सम्मार्जनोपलेपाभ्यां गृहमण्डनवर्तनै: । स्वयं च मण्डिता नित्यं परिमृष्टपरिच्छदा ॥ २६ ॥ कामैरुच्चावचै: साध्वी प्रश्रयेण दमेन च । वाक्यै: सत्यै: प्रियै: प्रेम्णा काले काले भजेत्पतिम् ॥ २७ ॥

సాధ్వి స్త్రీ ఊడ్చడం‑తుడవడం, లేపనం మొదలైన వాటితో ఇంటిని ఎల్లప్పుడూ పవిత్రంగా ఉంచి, గృహాన్ని సుసజ్జితం చేయాలి; తానూ నిత్యం అలంకరించుకొని, శుభ్రమైన ఆకర్షణీయ వస్త్రాలు ధరించాలి. భర్త యొక్క వివిధ కోరికలను వినయంతో, ఇంద్రియనిగ్రహంతో నెరవేర్చాలి; సత్యమైన, మధురమైన, ప్రియమైన మాటలతో ప్రేమతో, కాలానుగుణంగా భర్తను సేవించాలి.

Verse 28

सन्तुष्टालोलुपा दक्षा धर्मज्ञा प्रियसत्यवाक् । अप्रमत्ता शुचि: स्‍निग्धा पतिं त्वपतितं भजेत् ॥ २८ ॥

సాధ్వీ స్త్రీ లోభం లేకుండా, అన్ని పరిస్థితుల్లో సంతృప్తిగా ఉండాలి. గృహకార్యాల్లో దక్షురాలు, ధర్మతత్త్వం తెలిసినది, మధురంగా సత్యంగా మాట్లాడేది, అప్రమత్తంగా శుచిగా ఉండాలి; అపతితుడైన భర్తను స్నేహంతో సేవించాలి.

Verse 29

या पतिं हरिभावेन भजेत् श्रीरिव तत्परा । हर्यात्मना हरेर्लोके पत्या श्रीरिव मोदते ॥ २९ ॥

లక్ష్మీదేవిలా పరమపరాయణగా హరిభావంతో భర్తను సేవించే స్త్రీ, భక్తుడైన భర్తతో కలిసి హరి లోకమైన వైకుంఠానికి చేరి, శ్రీదేవిలా ఆనందంగా నివసిస్తుంది.

Verse 30

वृत्ति: सङ्करजातीनां तत्तत्कुलकृता भवेत् । अचौराणामपापानामन्त्यजान्तेवसायिनाम् ॥ ३० ॥

సంకర జాతులలో దొంగలు కాని, పాపరహితులైన వారు అంత్యజ అంతేవసాయీ లేదా చాండాలులని పిలువబడతారు; వారికీ తమ తమ కులపారంపర్య వృత్తులు, ఆచారాలు ఉంటాయి.

Verse 31

प्राय: स्वभावविहितो नृणां धर्मो युगे युगे । वेदद‍ृग्भि: स्मृतो राजन्प्रेत्य चेह च शर्मकृत् ॥ ३१ ॥

ఓ రాజా, వేదదృష్టి గల బ్రాహ్మణులు ఇలా నిర్ణయించారు: ప్రతి యుగంలో మనుష్యుల స్వభావానుసారంగా జరిగే ఆచరణే ధర్మం; అది ఇహలోకంలోనూ పరలోకంలోనూ మంగళం, శాంతి కలిగిస్తుంది.

Verse 32

वृत्त्या स्वभावकृतया वर्तमान: स्वकर्मकृत् । हित्वा स्वभावजं कर्म शनैर्निर्गुणतामियात् ॥ ३२ ॥

వ్యక్తి తన స్వభావం వల్ల ఏర్పడిన వృత్తి ప్రకారం తన కర్మను చేస్తూ, ఆ స్వభావజ కర్మను క్రమంగా విడిచిపెడితే, అతడు మెల్లమెల్లగా నిర్గుణ స్థితి—నిష్కామ దశ—ను పొందుతాడు.

Verse 33

उप्यमानं मुहु: क्षेत्रं स्वयं निर्वीर्यतामियात् । न कल्पते पुन: सूत्यै उप्तं बीजं च नश्यति ॥ ३३ ॥ एवं कामाशयं चित्तं कामानामतिसेवया । विरज्येत यथा राजन्नग्निवत् कामबिन्दुभि: ॥ ३४ ॥

హే రాజా, పదేపదే దున్నబడిన పొలం స్వయంగా శక్తిహీనమవుతుంది; మళ్లీ పంటకు పనికిరాదు, విత్తిన విత్తనమూ నశిస్తుంది.

Verse 34

उप्यमानं मुहु: क्षेत्रं स्वयं निर्वीर्यतामियात् । न कल्पते पुन: सूत्यै उप्तं बीजं च नश्यति ॥ ३३ ॥ एवं कामाशयं चित्तं कामानामतिसेवया । विरज्येत यथा राजन्नग्निवत् कामबिन्दुभि: ॥ ३४ ॥

అలాగే, హే రాజా, కామాశ్రయమైన చిత్తం కామాలను అతిగా అనుభవించడంతో విరక్తి పొందుతుంది; అగ్ని నెయ్యి చుక్కలతో ఆరదు, కాని నెయ్యి ప్రవాహంతో ఆరినట్లే.

Verse 35

यस्य यल्लक्षणं प्रोक्तं पुंसो वर्णाभिव्यञ्जकम् । यदन्यत्रापि द‍ृश्येत तत्तेनैव विनिर्दिशेत् ॥ ३५ ॥

ఎవరిలో ఏ వర్ణాన్ని సూచించే లక్షణం చెప్పబడిందో, ఆ లక్షణం మరెక్కడైనా కనిపిస్తే, అతడిని అదే లక్షణం ప్రకారమే నిర్ణయించాలి.