Adhyaya 10

Verse 1

श्रीनारद उवाच भक्तियोगस्य तत्सर्वमन्तरायतयार्भक: । मन्यमानो हृषीकेशं स्मयमान उवाच ह ॥ १ ॥

శ్రీనారదుడు కొనసాగించాడు—ప్రహ్లాదుడు బాలుడే అయినా, నృసింహదేవుడు ఇచ్చే వరాలను భక్తియోగ మార్గంలో అడ్డంకులుగా భావించాడు. అందుకే స్వల్పంగా చిరునవ్వుతో ఇలా పలికాడు.

Verse 2

श्रीप्रह्राद उवाच मा मां प्रलोभयोत्पत्त्या सक्तं कामेषु तैर्वरै: । तत्सङ्गभीतो निर्विण्णो मुमुक्षुस्त्वामुपाश्रित: ॥ २ ॥

శ్రీప్రహ్లాదుడు అన్నాడు—ప్రభూ, ఈ వరాలతో నన్ను ప్రలోభపెట్టకండి; జన్మవశాత్తు నేను విషయభోగాలలో ఆసక్తుడను. వాటి సంగానికి భయపడి, విరక్తుడై మోక్షాన్ని కోరుతూ మీ కమలపాదాలను ఆశ్రయించాను.

Verse 3

भृत्यलक्षणजिज्ञासुर्भक्तं कामेष्वचोदयत् । भवान् संसारबीजेषु हृदयग्रन्थिषु प्रभो ॥ ३ ॥

హే ప్రభూ! హృదయగ్రంథుల్లో ఉన్న కామరూప సంసారబీజం కారణంగా నన్ను ఈ లోకానికి పంపి, శుద్ధభక్తుని లక్షణాలను ప్రదర్శింపజేశావు.

Verse 4

नान्यथा तेऽखिलगुरो घटेत करुणात्मन: । यस्त आशिष आशास्ते न स भृत्य: स वै वणिक् ॥ ४ ॥

హే అఖిలగురో, కరుణామయ ప్రభూ! నీ భక్తుని హితంకాని కార్యానికి నీవు ప్రేరేపించవు. భక్తికి బదులుగా భౌతిక లాభం కోరేవాడు శుద్ధభక్తుడు కాదు; అతడు వ్యాపారివంటివాడు.

Verse 5

आशासानो न वै भृत्य: स्वामिन्याशिष आत्मन: । न स्वामी भृत्यत: स्वाम्यमिच्छन्यो राति चाशिष: ॥ ५ ॥

స్వామి వద్ద తనకోసం భౌతిక ఆశీస్సులు కోరే సేవకుడు యోగ్యుడు కాదు. అలాగే ‘స్వామిత్వం’ నిలుపుకోవాలనే కోరికతో సేవకునికి వరాలు ఇచ్చే స్వామి కూడా శుద్ధ స్వామి కాదు.

Verse 6

अहं त्वकामस्त्वद्भ‍क्तस्त्वं च स्वाम्यनपाश्रय: । नान्यथेहावयोरर्थो राजसेवकयोरिव ॥ ६ ॥

హే ప్రభూ! నేను నిష్కామంగా నీ భక్తసేవకుడను; నీవు నా నిత్య స్వామివి. స్వామి-దాస సంబంధం తప్ప మనకు ఇంకొక సంబంధం అవసరం లేదు—రాజు, సేవకుడిలా.

Verse 7

यदि दास्यसि मे कामान्वरांस्त्वं वरदर्षभ । कामानां हृद्यसंरोहं भवतस्तु वृणे वरम् ॥ ७ ॥

హే వరదర్షభ ప్రభూ! నీవు నాకు వరం ఇవ్వదలచితే, నా హృదయంలో భౌతిక కోరికల మొలక ఎప్పటికీ పుట్టకూడదని ఇదే వరంగా కోరుతున్నాను.

Verse 8

इन्द्रियाणि मन: प्राण आत्मा धर्मो धृतिर्मति: । ह्री: श्रीस्तेज: स्मृति: सत्यं यस्य नश्यन्ति जन्मना ॥ ८ ॥

హే ప్రభూ! జన్మ మొదటినుంచే కామవాసనల వల్ల మనిషి ఇంద్రియాలు, మనస్సు, ప్రాణం, దేహం, ధర్మం, ధైర్యం, బుద్ధి, లజ్జ, ఐశ్వర్యం, తేజస్సు, స్మృతి, సత్యం నశించిపోతాయి।

Verse 9

विमुञ्चति यदा कामान्मानवो मनसि स्थितान् । तर्ह्येव पुण्डरीकाक्ष भगवत्त्वाय कल्पते ॥ ९ ॥

హే పుండరీకాక్ష ప్రభూ! మనిషి తన మనస్సులో ఉన్న సమస్త భౌతిక కోరికలను విడిచిపెట్టినప్పుడు, అప్పుడే అతడు మీలాంటి భగవదైశ్వర్యానికి అర్హుడవుతాడు।

Verse 10

ॐ नमो भगवते तुभ्यं पुरुषाय महात्मने । हरयेऽद्भ‍ुतसिंहाय ब्रह्मणे परमात्मने ॥ १० ॥

ఓం! హే భగవానుడా, మహాత్మా పరమపురుషా! దుఃఖహర హరి, అద్భుత నరసింహరూపా, పరమాత్మ బ్రహ్మా—నీకు నా సాష్టాంగ నమస్కారం।

Verse 11

श्रीभगवानुवाच नैकान्तिनो मे मयि जात्विहाशिष आशासतेऽमुत्र च ये भवद्विधा: । तथापि मन्वन्तरमेतदत्र दैत्येश्वराणामनुभुङ्‌क्ष्व भोगान् ॥ ११ ॥

శ్రీభగవానుడు పలికెను: ప్రియ ప్రహ్లాదా, నీ వంటి ఏకాంత భక్తులు ఈ లోకంలోనూ పరలోకంలోనూ నన్ను భౌతిక వరాలు కోరరు. అయినా నేను ఆజ్ఞాపిస్తున్నాను—ఈ మన్వంతరాంతం వరకు ఇక్కడ దైత్యుల ఐశ్వర్యాలను అనుభవిస్తూ వారి రాజుగా పాలించు।

Verse 12

कथा मदीया जुषमाण: प्रियास्त्व- मावेश्य मामात्मनि सन्तमेकम् । सर्वेषु भूतेष्वधियज्ञमीशं यजस्व योगेन च कर्म हिन्वन् ॥ १२ ॥

నీవు నా ప్రియ కథలను నిరంతరం ఆస్వాదిస్తూ విను; నన్ను హృదయంలో ఏకైక పరమాత్మగా స్థాపించి ఎల్లప్పుడూ నాలో లీనమై ఉండు. నేను సమస్త భూతాలలో అంతర్యామిగా ఉన్న అధియజ్ఞ ఈశ్వరుడను; కాబట్టి యోగమార్గంతో నన్ను ఆరాధించు, ఫలాపేక్ష కర్మలను విడిచిపెట్టు।

Verse 13

भोगेन पुण्यं कुशलेन पापं कलेवरं कालजवेन हित्वा । कीर्तिं विशुद्धां सुरलोकगीतां विताय मामेष्यसि मुक्तबन्ध: ॥ १३ ॥

ఓ ప్రహ్లాదా, ఈ లోకంలో భోగసుఖాలతో నీ పుణ్యఫలాన్ని క్షయింపజేసి, ధర్మాచరణతో పాపాన్ని శమింపజేస్తావు. కాలబలంతో దేహాన్ని విడిచిన తరువాత నీ నిర్మల కీర్తి దేవలోకాల్లో పాడబడుతుంది; బంధనముక్తుడై నీవు నా ధామాన్ని చేరుతావు।

Verse 14

य एतत्कीर्तयेन्मह्यं त्वया गीतमिदं नर: । त्वां च मां च स्मरन्काले कर्मबन्धात्प्रमुच्यते ॥ १४ ॥

నీ ద్వారా పాడబడిన ఈ స్తోత్రాన్ని నా కోసం కీర్తించే వాడు, కాలానుగుణంగా నిన్ను నన్ను స్మరించేవాడు, క్రమంగా కర్మబంధం నుండి విముక్తుడవుతాడు।

Verse 15

श्रीप्रह्राद उवाच वरं वरय एतत्ते वरदेशान्महेश्वर । यदनिन्दत्पिता मे त्वामविद्वांस्तेज ऐश्वरम् ॥ १५ ॥ विद्धामर्षाशय: साक्षात्सर्वलोकगुरुं प्रभुम् । भ्रातृहेति मृषाद‍ृष्टिस्त्वद्भ‍क्ते मयि चाघवान् ॥ १६ ॥ तस्मात्पिता मे पूयेत दुरन्ताद् दुस्तरादघात् । पूतस्तेऽपाङ्गसंद‍ृष्टस्तदा कृपणवत्सल ॥ १७ ॥

శ్రీప్రహ్లాదుడు పలికెను—ఓ వరదాత మహేశ్వరా, పతితులపై కరుణగల ప్రభూ, నేను ఒక్క వరమే కోరుతున్నాను. నా తండ్రి మీ తేజస్సు, ఐశ్వర్యాన్ని తెలియక ‘మీరు నా అన్నను చంపారు’ అనే మిథ్యాదృష్టితో మీపై కోపించి నిందించాడు; మీ భక్తుడైన నాపై కూడా ఘోర పాపాలు చేశాడు. దయచేసి అతని ఆ పాపాలను క్షమించండి।

Verse 16

श्रीप्रह्राद उवाच वरं वरय एतत्ते वरदेशान्महेश्वर । यदनिन्दत्पिता मे त्वामविद्वांस्तेज ऐश्वरम् ॥ १५ ॥ विद्धामर्षाशय: साक्षात्सर्वलोकगुरुं प्रभुम् । भ्रातृहेति मृषाद‍ृष्टिस्त्वद्भ‍क्ते मयि चाघवान् ॥ १६ ॥ तस्मात्पिता मे पूयेत दुरन्ताद् दुस्तरादघात् । पूतस्तेऽपाङ्गसंद‍ृष्टस्तदा कृपणवत्सल ॥ १७ ॥

ప్రత్యక్షంగా సర్వలోకగురువైన ప్రభువును గుర్తించక, అంతరంగంలో కోపాన్ని దాచుకొని, ‘భ్రాతృహా’ అనే మిథ్యాదృష్టితో మీ భక్తుడైన నాపై కూడా పాపం చేశాడు. ప్రభూ, దయచేసి అతని అపరాధాన్ని క్షమించండి।

Verse 17

श्रीप्रह्राद उवाच वरं वरय एतत्ते वरदेशान्महेश्वर । यदनिन्दत्पिता मे त्वामविद्वांस्तेज ऐश्वरम् ॥ १५ ॥ विद्धामर्षाशय: साक्षात्सर्वलोकगुरुं प्रभुम् । भ्रातृहेति मृषाद‍ृष्टिस्त्वद्भ‍क्ते मयि चाघवान् ॥ १६ ॥ तस्मात्पिता मे पूयेत दुरन्ताद् दुस्तरादघात् । पूतस्तेऽपाङ्गसंद‍ृष्टस्तदा कृपणवत्सल ॥ १७ ॥

కాబట్టి నా తండ్రి ఆ దురంతమైన, దాటలేని పాపం నుండి పూర్తిగా శుద్ధుడవ్వాలి. ఓ కృపణవత్సలా, అప్పుడే మీ అపాంగదృష్టితో అతడు శుద్ధుడయ్యాడు; అయినా అతని శుద్ధి సంపూర్ణమగుగాక—ఇదే నా ప్రార్థన।

Verse 18

श्रीभगवानुवाच त्रि:सप्तभि: पिता पूत: पितृभि: सह तेऽनघ । यत्साधोऽस्य कुले जातो भवान्वै कुलपावन: ॥ १८ ॥

శ్రీభగవానుడు పలికెను—హే ప్రహ్లాదా, నిర్దోష సాధువా! నీ జన్మవల్ల నీ వంశం పవిత్రమైంది; నీ తండ్రి ఇరవై ఒక పితృులతో కూడ శుద్ధుడయ్యాడు, నీవే కులపావనుడు గనుక।

Verse 19

यत्र यत्र च मद्भ‍क्ता: प्रशान्ता: समदर्शिन: । साधव: समुदाचारास्ते पूयन्तेऽपि कीकटा: ॥ १९ ॥

ఎక్కడెక్కడ నా శాంతస్వరూపులు, సమదర్శులు, సదాచారులు, సద్గుణభూషిత భక్తులు ఉంటారో, ఆ స్థలం మరియు అక్కడి వంశాలు—నిందితమైనవైనా—పవిత్రమవుతాయి।

Verse 20

सर्वात्मना न हिंसन्ति भूतग्रामेषु किञ्चन । उच्चावचेषु दैत्येन्द्र मद्भ‍ावविगतस्पृहा: ॥ २० ॥

హే దైత్యేంద్ర ప్రహ్లాదా! నాపై భక్తిభావంతో ఉన్న నా భక్తుడు ఏ ప్రాణిసమూహాన్నీ సంపూర్ణంగా హింసించడు. అతడు ఉన్నత-నీచ భేదం చూడడు; ఎవరి పట్లనూ అసూయపడడు।

Verse 21

भवन्ति पुरुषा लोके मद्भ‍क्तास्त्वामनुव्रता: । भवान्मे खलु भक्तानां सर्वेषां प्रतिरूपधृक् ॥ २१ ॥

లోకంలో నీ ఆదర్శాన్ని అనుసరించే వారు సహజంగా నా శుద్ధ భక్తులవుతారు. నీవు నా భక్తులందరిలో ఉత్తమ ప్రతిరూపం; అందరూ నీ అడుగుజాడలను అనుసరించాలి।

Verse 22

कुरु त्वं प्रेतकृत्यानि पितु: पूतस्य सर्वश: । मदङ्गस्पर्शनेनाङ्ग लोकान्यास्यति सुप्रजा: ॥ २२ ॥

హే బిడ్డా! మరణసమయంలో నా దేహస్పర్శతో నీ తండ్రి ఇప్పటికే శుద్ధుడయ్యాడు; అయినా కుమారధర్మంగా నీవు అతనికి సంబంధించిన ప్రేతకృత్యాలు, శ్రాద్ధాది అన్నీ నిర్వహించు, తద్వారా అతడు ఉత్తమ లోకాలలో మంచి పౌరుడుగా, భక్తుడుగా అవతరిస్తాడు।

Verse 23

पित्र्यं च स्थानमातिष्ठ यथोक्तं ब्रह्मवादिभि: । मय्यावेश्य मनस्तात कुरु कर्माणि मत्पर: ॥ २३ ॥

బ్రహ్మవాదులు చెప్పినట్లుగా పితృరాజ్యస్థానాన్ని అధిష్ఠించు. ఓ తాత, మనస్సును నాయందే నిలిపి, వేదవిధులను అతిక్రమించకుండా మత్పరుడై నీ కర్తవ్యకర్మలను చేయు.

Verse 24

श्रीनारद उवाच प्रह्रादोऽपि तथा चक्रे पितुर्यत्साम्परायिकम् । यथाह भगवान् राजन्नभिषिक्तो द्विजातिभि: ॥ २४ ॥

శ్రీనారదుడు చెప్పెను: ఓ రాజా యుధిష్ఠిరా, భగవంతుడు ఆజ్ఞాపించినట్లే ప్రహ్లాదుడు తన తండ్రికి సంబంధించిన అంత్యక్రియలను నిర్వహించాడు; తరువాత ద్విజుల ఆదేశానుసారం హిరణ్యకశిపు రాజ్యంలో అభిషిక్తుడై సింహాసనారూఢుడయ్యాడు.

Verse 25

प्रसादसुमुखं द‍ृष्ट्वा ब्रह्मा नरहरिं हरिम् । स्तुत्वा वाग्भि: पवित्राभि: प्राह देवादिभिर्वृत: ॥ २५ ॥

ప్రసన్నముఖుడైన నరహరి హరిని దర్శించి, ఇతర దేవతలతో చుట్టుముట్టబడ్డ బ్రహ్మదేవుడు పవిత్ర వాక్యాలతో స్తుతించి తరువాత ఇలా ప్రార్థించాడు.

Verse 26

श्रीब्रह्मोवाच देवदेवाखिलाध्यक्ष भूतभावन पूर्वज । दिष्टय‍ा ते निहत: पापो लोकसन्तापनोऽसुर: ॥ २६ ॥

శ్రీబ్రహ్ముడు పలికెను: ఓ దేవదేవా, సమస్త జగత్తుకు అధిపతివా, సమస్త జీవులకు క్షేమదాతవా, ఆదిపురుషా! మా భాగ్యవశాత్తు నీవు సమస్త లోకాలను బాధించిన ఆ పాపి అసురుణ్ని సంహరించితివి.

Verse 27

योऽसौ लब्धवरो मत्तो न वध्यो मम सृष्टिभि: । तपोयोगबलोन्नद्ध: समस्तनिगमानहन् ॥ २७ ॥

నన్ను నుండి వరం పొందినవాడు—నా సృష్టిలోని ఏ జీవి చేతనూ వధింపబడడు అని—ఆ హిరణ్యకశిపుడు తపస్సు, యోగబలంతో మదోన్నతుడై అతి గర్వంతో సమస్త వేదనిగమాల ఆజ్ఞలను అతిక్రమించాడు.

Verse 28

दिष्टय‍ा तत्तनय: साधुर्महाभागवतोऽर्भक: । त्वया विमोचितो मृत्योर्दिष्टय‍ा त्वां समितोऽधुना ॥ २८ ॥

మహాభాగ్యవశాత్ హిరణ్యకశిపుని కుమారుడు ప్రహ్లాద మహారాజు, బాలుడైనా మహాభాగవతుడు, ఇప్పుడు మరణం నుండి విముక్తుడయ్యాడు. ఇప్పుడు అతడు మీ కమలపాదాల సంపూర్ణ ఆశ్రయంలో ఉన్నాడు.

Verse 29

एतद् वपुस्ते भगवन्ध्यायत: परमात्मन: । सर्वतो गोप्तृ सन्त्रासान्मृत्योरपि जिघांसत: ॥ २९ ॥

ప్రభూ, పరమాత్మా, మీరు సర్వతో రక్షకుడు. మీ దివ్య దేహాన్ని ధ్యానించే వాడు సహజంగా అన్ని భయాల నుండి, మరణం సమీపించిన ప్రమాదం నుండికూడా, రక్షింపబడతాడు.

Verse 30

श्रीभगवानुवाच मैवं विभोऽसुराणां ते प्रदेय: पद्मसम्भव । वर: क्रूरनिसर्गाणामहीनाममृतं यथा ॥ ३० ॥

శ్రీభగవానుడు పలికెను—ఓ పద్మసంభవ బ్రహ్మా, ఓ విభో! అసురులకు వరాలు ఇవ్వకుము; క్రూర స్వభావులైన వారికి వరదానం ఇవ్వడం పాముకు పాలు పోసినట్లే ప్రమాదకరం. ఇకపై ఏ అసురునికీ వరం ఇవ్వవద్దు.

Verse 31

श्रीनारद उवाच इत्युक्त्वा भगवान् राजंस्ततश्चान्तर्दधे हरि: । अद‍ृश्य: सर्वभूतानां पूजित: परमेष्ठिना ॥ ३१ ॥

శ్రీనారదుడు చెప్పెను—ఓ రాజా యుధిష్ఠిరా! ఈ విధంగా బ్రహ్మకు ఉపదేశించి, పరమేష్ఠి బ్రహ్మచే పూజింపబడి, సాధారణ జీవులకు అదృశ్యుడైన హరి అక్కడి నుండి అంతర్ధానమయ్యాడు.

Verse 32

तत: सम्पूज्य शिरसा ववन्दे परमेष्ठिनम् । भवं प्रजापतीन्देवान्प्रह्रादो भगवत्कला: ॥ ३२ ॥

తదుపరి భగవంతుని కళాస్వరూపుడైన ప్రహ్లాదుడు శిరస్సు వంచి పరమేష్ఠి బ్రహ్మకు నమస్కరించి, శివుడు, ప్రజాపతులు మొదలైన సమస్త దేవతలకు కూడా వందనం చేశాడు; వారు అందరూ ప్రభువు యొక్క అంసాలు.

Verse 33

तत: काव्यादिभि: सार्धं मुनिभि: कमलासन: । दैत्यानां दानवानां च प्रह्रादमकरोत्पतिम् ॥ ३३ ॥

ఆపై శుక్రాచార్యాది మహర్షులతో కలిసి కమలాసనుడు బ్రహ్మదేవుడు ప్రహ్లాదుని సమస్త దైత్య-దానవుల అధిపతిగా నియమించాడు।

Verse 34

प्रतिनन्द्य ततो देवा: प्रयुज्य परमाशिष: । स्वधामानि ययू राजन्ब्रह्माद्या: प्रतिपूजिता: ॥ ३४ ॥

ఓ రాజా, ప్రహ్లాదుడు సక్రమంగా పూజించిన తరువాత బ్రహ్మాది దేవతలు అతనికి పరమ ఆశీర్వాదాలు ఇచ్చి తమ తమ ధామాలకు వెళ్లిపోయారు।

Verse 35

एवं च पार्षदौ विष्णो: पुत्रत्वं प्रापितौ दिते: । हृदि स्थितेन हरिणा वैरभावेन तौ हतौ ॥ ३५ ॥

ఇలా విష్ణువు యొక్క ఆ ఇద్దరు పార్షదులు దితి కుమారులైన హిరణ్యాక్ష, హిరణ్యకశిపులుగా మారి, హృదయంలో ఉన్న హరిని శత్రువుగా భావించి ద్వేషభావంతో హతులయ్యారు।

Verse 36

पुनश्च विप्रशापेन राक्षसौ तौ बभूवतु: । कुम्भकर्णदशग्रीवौ हतौ तौ रामविक्रमै: ॥ ३६ ॥

మళ్లీ బ్రాహ్మణుల శాపం వల్ల ఆ ఇద్దరూ రాక్షసులుగా కుంభకర్ణుడు, దశగ్రీవ రావణుడుగా జన్మించి, శ్రీరామచంద్రుని పరాక్రమంతో హతులయ్యారు।

Verse 37

शयानौ युधि निर्भिन्नहृदयौ रामशायकै: । तच्चित्तौ जहतुर्देहं यथा प्राक्तनजन्मनि ॥ ३७ ॥

యుద్ధంలో శ్రీరాముని బాణాలతో హృదయం చీలి నేలపై పడి, ప్రభువుపై చిత్తం నిలిపి వారు దేహాన్ని విడిచారు; పూర్వజన్మలో జరిగినట్లే।

Verse 38

ताविहाथ पुनर्जातौ शिशुपालकरूषजौ । हरौ वैरानुबन्धेन पश्यतस्ते समीयतु: ॥ ३८ ॥

ఆ ఇద్దరూ మళ్లీ మానవలోకంలో శిశుపాలుడు, దంతవక్రుడు గా జన్మించి, హరిపై అదే వైరానుబంధాన్ని కొనసాగించారు; మీ సమక్షంలోనే చివరికి వారు ప్రభువు దేహంలో లీనమయ్యారు.

Verse 39

एन: पूर्वकृतं यत् तद् राजान: कृष्णवैरिण: । जहुस्तेऽन्ते तदात्मान: कीट: पेशस्कृतो यथा ॥ ३९ ॥

కృష్ణుని శత్రువులైన అనేక రాజులు కూడా మరణకాలంలో తమ పూర్వకృత పాపాన్ని విడిచిపెట్టారు; ఎందుకంటే వారు ప్రభువును స్మరించారు, అందువల్ల హరికి సమానమైన దివ్యరూపాన్ని పొందారు—నల్ల తేనెటీగ పట్టుకున్న పురుగు ఆ తేనెటీగ రూపమే పొందినట్లు.

Verse 40

यथा यथा भगवतो भक्त्या परमयाभिदा । नृपाश्चैद्यादय: सात्म्यं हरेस्तच्चिन्तया ययु: ॥ ४० ॥

పరమ భక్తితో నిరంతరం భగవంతుని స్మరించే శుద్ధభక్తులు ప్రభువుకు సమానమైన దివ్యదేహాన్ని పొందుతారు—ఇదే సారూప్యముక్తి. శిశుపాలుడు, దంతవక్రుడు మొదలైన రాజులు శత్రుభావంతో కృష్ణుని తలచినా, అదే ఫలితాన్ని పొందారు.

Verse 41

आख्यातं सर्वमेतत्ते यन्मां त्वं परिपृष्टवान् । दमघोषसुतादीनां हरे: सात्म्यमपि द्विषाम् ॥ ४१ ॥

దమఘోషుని కుమారుడు శిశుపాలుడు మొదలైన ద్వేషులు కూడా హరితో సాత్మ్యం (ముక్తి) ఎలా పొందారో—నన్ను నీవు అడిగినదంతా నేను నీకు వివరించాను.

Verse 42

एषा ब्रह्मण्यदेवस्य कृष्णस्य च महात्मन: । अवतारकथा पुण्या वधो यत्रादिदैत्ययो: ॥ ४२ ॥

ఇది బ్రాహ్మణ్యదేవుడైన మహాత్ముడు శ్రీకృష్ణుడు, పరమేశ్వర భగవానుని పుణ్య అవతారకథ; ఇందులో ప్రభువు యొక్క వివిధ అవతార విస్తారాలు, అలాగే ఆదిదైత్యులు హిరణ్యాక్షుడు మరియు హిరణ్యకశిపుడు వధ కూడా వర్ణించబడింది.

Verse 43

प्रह्रादस्यानुचरितं महाभागवतस्य च । भक्तिर्ज्ञानं विरक्तिश्च याथार्थ्यं चास्य वै हरे: ॥ ४३ ॥ सर्गस्थित्यप्ययेशस्य गुणकर्मानुवर्णनम् । परावरेषां स्थानानां कालेन व्यत्ययो महान् ॥ ४४ ॥

ఇక్కడ మహాభాగవతుడైన ప్రహ్లాద మహారాజు చరిత్ర, అతని అచంచల భక్తి, సంపూర్ణ జ్ఞానం, వైరాగ్యం మరియు శ్రీహరి యొక్క యథార్థ తత్త్వం వర్ణించబడింది।

Verse 44

प्रह्रादस्यानुचरितं महाभागवतस्य च । भक्तिर्ज्ञानं विरक्तिश्च याथार्थ्यं चास्य वै हरे: ॥ ४३ ॥ सर्गस्थित्यप्ययेशस्य गुणकर्मानुवर्णनम् । परावरेषां स्थानानां कालेन व्यत्ययो महान् ॥ ४४ ॥

ఇక్కడ పరమేశ్వరుడు సృష్టి-స్థితి-ప్రళయాలకు కారణమని, ఆయన గుణకర్మాల వర్ణనమని, అలాగే దేవతలూ దైత్యులూ ఉన్న వివిధ లోకాలు ప్రభువు ఆజ్ఞమాత్రంతో కాలప్రవాహంలో నశిస్తాయని నిరూపించబడింది।

Verse 45

धर्मो भागवतानां च भगवान्येन गम्यते । आख्यानेऽस्मिन्समाम्नातमाध्यात्मिकमशेषत: ॥ ४५ ॥

భగవంతుని యథార్థంగా గ్రహింపజేసే ధర్మమే భాగవత-ధర్మము; ఈ ఆఖ్యానంలో ఆధ్యాత్మిక తత్త్వం సమగ్రంగా సమ్యక్‌గా వివరించబడింది।

Verse 46

य एतत्पुण्यमाख्यानं विष्णोर्वीर्योपबृंहितम् । कीर्तयेच्छ्रद्धया श्रुत्वा कर्मपाशैर्विमुच्यते ॥ ४६ ॥

విష్ణువు పరాక్రమంతో మహిమింపబడిన ఈ పుణ్య ఆఖ్యానాన్ని శ్రద్ధతో విని కీర్తించే వాడు నిశ్చయంగా కర్మపాశాల నుండి విముక్తుడవుతాడు।

Verse 47

एतद्य आदिपुरुषस्य मृगेन्द्रलीलां दैत्येन्द्रयूथपवधं प्रयत: पठेत । दैत्यात्मजस्य च सतां प्रवरस्य पुण्यं श्रुत्वानुभावमकुतोभयमेति लोकम् ॥ ४७ ॥

ఎవరైతే శ్రద్ధతో, ఏకాగ్రతతో ఆదిపురుషుడైన నృసింహదేవుని సింహలీలను, దైత్యేంద్ర హిరణ్యకశిపు వధను, అలాగే సజ్జనుల్లో శ్రేష్ఠుడైన దైత్యపుత్రుడు ప్రహ్లాదుని పుణ్య ప్రభావాన్ని చదువుతాడో లేదా వింటాడో, అతడు నిశ్చయంగా భయరహితమైన వైకుంఠలోకాన్ని చేరుతాడు।

Verse 48

यूयं नृलोके बत भूरिभागा लोकं पुनाना मुनयोऽभियन्ति । येषां गृहानावसतीति साक्षाद् गूढं परं ब्रह्म मनुष्यलिङ्गम् ॥ ४८ ॥

నారద ముని పలికెను—ఓ మహారాజ యుధిష్ఠిరా! మీరు పాండవులు మహాభాగ్యశాలులు; ఎందుకంటే సాక్షాత్ పరబ్రహ్మ శ్రీకృష్ణుడు మనుష్యరూపంలో మీ రాజభవనంలో నివసిస్తున్నాడు. ఇది తెలిసిన లోకాన్ని పవిత్రం చేసే మహర్షులు నిరంతరం మీ గృహాన్ని సందర్శిస్తారు.

Verse 49

स वा अयं ब्रह्म महद्विमृग्य- कैवल्यनिर्वाणसुखानुभूति: । प्रिय: सुहृद् व: खलु मातुलेय आत्मार्हणीयो विधिकृद्गुरुश्च ॥ ४९ ॥

శ్రీకృష్ణుడే బ్రహ్మ; ఎందుకంటే నిర్గుణ బ్రహ్మకూ మూలం ఆయనే. మహర్షులు అన్వేషించే కైవల్య-నిర్వాణ సుఖానుభూతి ఆయన నుంచే ఉద్భవిస్తుంది; అయినా ఆ పరమపురుషుడు మీకు అత్యంత ప్రియ మిత్రుడు, శుభచింతకుడు, మాతులపుత్రుడిగా సన్నిహిత బంధువు. ఆయన మీ దేహాత్మల వలె, ఆరాధ్యుడు; అయినా సేవకునిలా, కొన్నిసార్లు గురువులా వ్యవహరిస్తాడు.

Verse 50

न यस्य साक्षाद्भ‍वपद्मजादिभी रूपं धिया वस्तुतयोपवर्णितम् । मौनेन भक्त्योपशमेन पूजित: प्रसीदतामेष स सात्वतां पति: ॥ ५० ॥

సాక్షాత్ శివుడు, బ్రహ్మ మొదలైనవారు కూడా యథార్థంగా వర్ణించలేని పరమేశ్వరుని స్వరూపముగల ఆ శ్రీకృష్ణుడు—మౌనవ్రతం, ధ్యానం, భక్తి, విరక్తి ద్వారా మహర్షులు భక్తుల రక్షకుడిగా పూజించువాడు—మాపై ప్రసన్నుడగుగాక.

Verse 51

स एष भगवान् राजन्व्यतनोद्विहतं यश: । पुरा रुद्रस्य देवस्य मयेनानन्तमायिना ॥ ५१ ॥

ఓ రాజా యుధిష్ఠిరా! చాలా ప్రాచీనకాలంలో అనంతమాయాశక్తి గల మయ దానవుడు దేవరుద్రుడు (శివుడు) యొక్క యశస్సును హరించాడు. అప్పుడు ఈ భగవాన్ శ్రీకృష్ణుడే ఆ హానైన కీర్తిని మళ్లీ విస్తరింపజేసి శివుని రక్షించాడు.

Verse 52

राजोवाच कस्मिन्कर्मणि देवस्य मयोऽहञ्जगदीशितु: । यथा चोपचिता कीर्ति: कृष्णेनानेन कथ्यताम् ॥ ५२ ॥

మహారాజ యుధిష్ఠిరుడు పలికెను—ఏ కార్యం వల్ల మయ దానవుడు జగదీశ్వరుడైన దేవ రుద్రుడు (శివుడు) యొక్క కీర్తిని హరించాడు? మరియు ఈ శ్రీకృష్ణుడు ఎలా శివుని కీర్తిని మళ్లీ పెంపొందించాడు? దయచేసి ఆ సంఘటనలను వివరించండి.

Verse 53

श्रीनारद उवाच निर्जिता असुरा देवैर्युध्यनेनोपबृंहितै: । मायिनां परमाचार्यं मयं शरणमाययु: ॥ ५३ ॥

శ్రీనారదుడు పలికెను—శ్రీకృష్ణ కృపవల్ల బలవంతులైన దేవతలతో యుద్ధంలో అసురులు ఓడిపోయారు; అందుచేత వారు మాయావిద్యలో పరమాచార్యుడైన మయ దానవుని శరణు పొందారు.

Verse 54

स निर्माय पुरस्तिस्रो हैमीरौप्यायसीर्विभु: । दुर्लक्ष्यापायसंयोगा दुर्वितर्क्यपरिच्छदा: ॥ ५४ ॥ ताभिस्तेऽसुरसेनान्यो लोकांस्त्रीन् सेश्वरान्नृप । स्मरन्तो नाशयां चक्रु: पूर्ववैरमलक्षिता: ॥ ५५ ॥

మయ దానవుడు మూడు పురాలను నిర్మించాడు—బంగారు, వెండి, ఇనుముతో—అవి కనబడనివి, అపూర్వ సామగ్రితో నిండినవి; ఆ పురాల వల్ల అసుర సేనాధిపతులు దేవతలకు అగోచరులయ్యారు.

Verse 55

स निर्माय पुरस्तिस्रो हैमीरौप्यायसीर्विभु: । दुर्लक्ष्यापायसंयोगा दुर्वितर्क्यपरिच्छदा: ॥ ५४ ॥ ताभिस्तेऽसुरसेनान्यो लोकांस्त्रीन् सेश्वरान्नृप । स्मरन्तो नाशयां चक्रु: पूर्ववैरमलक्षिता: ॥ ५५ ॥

ఓ రాజా! ఆ మూడు పురాల వల్ల అసుర సేనాధిపతులు దేవతలకు కనబడకుండా ఉన్నారు; పూర్వ వైరం స్మరించి వారు ఈశ్వరులతో కూడిన మూడు లోకాలను—ఊర్ధ్వ, మధ్య, అధః—నాశనం చేయసాగారు.

Verse 56

ततस्ते सेश्वरा लोका उपासाद्येश्वरं नता: । त्राहि नस्तावकान्देव विनष्टांस्त्रिपुरालयै: ॥ ५६ ॥

అప్పుడు మూడు లోకాల అధిపతులు శ్రీశివుని సమీపించి నమస్కరించి పలికారు—హే దేవా! మేము మీ శరణాగతులు; త్రిపురవాసులు మమ్మల్ని నాశనం చేస్తున్నారు, దయచేసి రక్షించండి.

Verse 57

अथानुगृह्य भगवान्मा भैष्टेति सुरान्विभु: । शरं धनुषि सन्धाय पुरेष्वस्त्रं व्यमुञ्चत ॥ ५७ ॥

అప్పుడు సర్వశక్తిమంతుడైన భగవాన్ శివుడు వారిని అనుగ్రహించి “భయపడకండి” అని చెప్పి, ధనుస్సుకు బాణం సంధించి త్రిపురాలపై అస్త్రాన్ని విడిచెను.

Verse 58

ततोऽग्निवर्णा इषव उत्पेतु: सूर्यमण्डलात् । यथा मयूखसन्दोहा नाद‍ृश्यन्त पुरो यत: ॥ ५८ ॥

అప్పుడు సూర్యమండలమునుండి అగ్నివర్ణమైన బాణాలు సూర్యకిరణసమూహంలా ఉద్భవించి త్రిపురంలోని మూడు విమాన-నివాసాలను కప్పివేశాయి; అందువల్ల అవి కనబడలేదు।

Verse 59

तै: स्पृष्टा व्यसव: सर्वे निपेतु: स्म पुरौकस: । तानानीय महायोगी मय: कूपरसेऽक्षिपत् ॥ ५९ ॥

ఆ బాణాల స్పర్శతో త్రిపురంలోని దైత్య నివాసులందరూ ప్రాణాలు విడిచి కూలిపోయారు. అప్పుడు మహాయోగి మయ దానవుడు వారిని తెచ్చి తాను సృష్టించిన అమృతకూపంలో పడవేశాడు।

Verse 60

सिद्धामृतरसस्पृष्टा वज्रसारा महौजस: । उत्तस्थुर्मेघदलना वैद्युता इव वह्नय: ॥ ६० ॥

సిద్ధ అమృతరస స్పర్శతో వారి దేహాలు వజ్రసారమై అజేయమయ్యాయి, మహాతేజస్సుతో నిండాయి. మేఘాలను చీల్చే మెరుపులా వారు మళ్లీ లేచారు।

Verse 61

विलोक्य भग्नसङ्कल्पं विमनस्कं वृषध्वजम् । तदायं भगवान्विष्णुस्तत्रोपायमकल्पयत् ॥ ६१ ॥

వృషధ్వజుడైన శివుడు సంకల్పభంగంతో వ్యథచెంది నిరుత్సాహంగా ఉన్నదాన్ని చూసి, భగవాన్ విష్ణువు మయ దానవుడు సృష్టించిన ఈ ఉపద్రవాన్ని ఆపే ఉపాయాన్ని ఆలోచించాడు।

Verse 62

वत्सश्चासीत्तदा ब्रह्मा स्वयं विष्णुरयं हि गौ: । प्रविश्य त्रिपुरं काले रसकूपामृतं पपौ ॥ ६२ ॥

అప్పుడు బ్రహ్మా దూడగా, స్వయంగా విష్ణువు ఆవుగా అయ్యాడు. మధ్యాహ్న సమయంలో వారు త్రిపురంలో ప్రవేశించి రసకూపంలో ఉన్న అమృతమంతా త్రాగేశారు।

Verse 63

तेऽसुरा ह्यपि पश्यन्तो न न्यषेधन्विमोहिता: । तद्विज्ञाय महायोगी रसपालानिदं जगौ । स्मयन्विशोक: शोकार्तान्स्मरन्दैवगतिं च ताम् ॥ ६३ ॥

అసురులు దూడను, ఆవును చూస్తూనే ఉన్నా, భగవంతుని మాయవల్ల మోహితులై వాటిని ఆపలేకపోయారు. మహాయోగి మయదానవుడు అవి అమృతం త్రాగుతున్నాయని గ్రహించి, ఇది దైవగతியின் అగోచర శక్తి అని తెలుసుకొని, శోకార్తులైన అసురులతో చిరునవ్వుతో, తాను విషాదరహితుడై, ఇలా పలికెను।

Verse 64

देवोऽसुरो नरोऽन्यो वा नेश्वरोऽस्तीह कश्चन । आत्मनोऽन्यस्य वा दिष्टं दैवेनापोहितुं द्वयो: ॥ ६४ ॥

మయదానవుడు పలికెను—దేవుడైనా, అసురుడైనా, మనిషైనా లేదా మరెవ్వరైనా, దైవం నిర్ణయించిన విధిని—తనకోసం, ఇతరులకోసం లేదా రెండింటికోసం—ఎక్కడా ఎవ్వరూ మార్చలేరు.

Verse 65

अथासौ शक्तिभि: स्वाभि: शम्भो: प्राधानिकं व्यधात् । धर्मज्ञानविरक्त्यृद्धितपोविद्याक्रियादिभि: ॥ ६५ ॥ रथं सूतं ध्वजं वाहान्धनुर्वर्मशरादि यत् । सन्नद्धो रथमास्थाय शरं धनुरुपाददे ॥ ६६ ॥

నారద ముని చెప్పెను—ఆపై భగవాన్ కృష్ణుడు తన స్వశక్తులతో—ధర్మం, జ్ఞానం, వైరాగ్యం, ఐశ్వర్యం, తపస్సు, విద్య, క్రియలు మొదలైనవాటితో—శంభునికి ప్రధాన యుద్ధసామగ్రిని సమకూర్చెను: రథం, సారథి, ధ్వజం, వాహనాలు, ధనుస్సు, కవచం, బాణాలు మొదలైనవి. ఇలా సన్నద్ధుడైన శివుడు రథమెక్కి ధనుస్సు-బాణాలను ధరించెను।

Verse 66

अथासौ शक्तिभि: स्वाभि: शम्भो: प्राधानिकं व्यधात् । धर्मज्ञानविरक्त्यृद्धितपोविद्याक्रियादिभि: ॥ ६५ ॥ रथं सूतं ध्वजं वाहान्धनुर्वर्मशरादि यत् । सन्नद्धो रथमास्थाय शरं धनुरुपाददे ॥ ६६ ॥

నారద ముని చెప్పెను—ఆపై భగవాన్ కృష్ణుడు తన స్వశక్తులతో—ధర్మం, జ్ఞానం, వైరాగ్యం, ఐశ్వర్యం, తపస్సు, విద్య, క్రియలు మొదలైనవాటితో—శంభునికి ప్రధాన యుద్ధసామగ్రిని సమకూర్చెను: రథం, సారథి, ధ్వజం, వాహనాలు, ధనుస్సు, కవచం, బాణాలు మొదలైనవి. ఇలా సన్నద్ధుడైన శివుడు రథమెక్కి ధనుస్సు-బాణాలను ధరించెను।

Verse 67

शरं धनुषि सन्धाय मुहूर्तेऽभिजितीश्वर: । ददाह तेन दुर्भेद्या हरोऽथ त्रिपुरो नृप ॥ ६७ ॥

ప్రియ రాజా యుధిష్ఠిరా! పరమశక్తిమంతుడైన ఈశ్వరుడు శివుడు అభిజిత్ ముహూర్తంలో (మధ్యాహ్న వేళ) బాణాన్ని ధనుస్సుకు సంధించి, ఆ బాణంతో దుర్భేద్యమైన త్రిపురాన్ని దహించి నాశనం చేసెను।

Verse 68

दिवि दुन्दुभयो नेदुर्विमानशतसङ्कुला: । देवर्षिपितृसिद्धेशा जयेति कुसुमोत्करै: । अवाकिरञ्जगुर्हृष्टा ननृतुश्चाप्सरोगणा: ॥ ६८ ॥

ఆకాశంలో అనేక విమానాలలో కూర్చున్న ఉన్నత లోకవాసులు దుందుభులను మ్రోగించారు. దేవతలు, దేవర్షులు, పితృదేవతలు, సిద్ధులు మరియు మహానుభావులు ‘జయ’ అని పలుకుతూ శ్రీశివుని శిరస్సుపై పుష్పవర్షం కురిపించారు; ఆనందిత అప్సరసలు పాడుతూ నర్తించాయి।

Verse 69

एवं दग्ध्वा पुरस्तिस्रो भगवान्पुरहा नृप । ब्रह्मादिभि: स्तूयमान: स्वं धाम प्रत्यपद्यत ॥ ६९ ॥

ఓ రాజా! ఈ విధంగా మూడు పురాలను దహించి భస్మం చేసినందువల్ల భగవాన్ శివుడు ‘త్రిపురారి’గా ప్రసిద్ధుడయ్యాడు. బ్రహ్మాది దేవతల స్తుతులతో పూజింపబడి ఆయన తన ధామానికి తిరిగి వెళ్లాడు।

Verse 70

एवं विधान्यस्य हरे: स्वमायया विडम्बमानस्य नृलोकमात्मन: । वीर्याणि गीतान्यृषिभिर्जगद्गुरो- र्लोकं पुनानान्यपरं वदामि किम् ॥ ७० ॥

ఈ విధంగా శ్రీహరి తన యోగమాయతో మనుష్యలోకంలో మనిషిలా ప్రవర్తించినట్లు కనిపించినా, అనేక అపూర్వమైన అద్భుత లీలలు, పరాక్రమాలు చేశాడు. జగద్గురువైన ఆయన కార్యాలు ఋషులచే గానమై లోకాన్ని పవిత్రం చేస్తాయి; ఇక నేను మరేమి చెప్పగలను? సద్గురు-స్రోతసు నుండి వినడమే శుద్ధిని ఇస్తుంది।