Adhyaya 5

Verse 1

सूत उवाच अथ तं सुखमासीन उपासीनं बृहच्छ्रवा: । देवर्षि: प्राह विप्रर्षिं वीणापाणि: स्मयन्निव ॥ १ ॥

సూతుడు చెప్పెను—అప్పుడు దేవర్షి నారదుడు సుఖంగా కూర్చొని, చేతిలో వీణ పట్టుకొని, చిరునవ్వుతో సమీపంలో కూర్చున్న బ్రాహ్మణఋషి వేదవ్యాసునితో మాట్లాడాడు.

Verse 2

नारद उवाच पाराशर्य महाभाग भवत: कच्चिदात्मना । परितुष्यति शारीर आत्मा मानस एव वा ॥ २ ॥

నారదుడు అన్నాడు—ఓ పారాశర్య మహాభాగ! మీరు ఆత్మలో తృప్తి పొందుతున్నారా? శరీరాన్నే ఆత్మగా భావించి గానీ, మనసునే ఆత్మగా భావించి గానీ సంతృప్తి కలుగుతోందా?

Verse 3

जिज्ञासितं सुसम्पन्नमपि ते महदद्भ‍ुतम् । कृतवान् भारतं यस्त्वं सर्वार्थपरिबृंहितम् ॥ ३ ॥

మీ జిజ్ఞాస సంపూర్ణమైంది; మీ అధ్యయనం కూడా సుసంపన్నమైంది. నిస్సందేహంగా మీరు మహత్తరమైన, అద్భుతమైన ‘మహాభారతం’ను రచించారు; అందులో అన్ని వేదార్థాలు విస్తారంగా వివరించబడ్డాయి.

Verse 4

जिज्ञासितमधीतं च ब्रह्म यत्तत्सनातनम् । तथापि शोचस्यात्मानमकृतार्थ इव प्रभो ॥ ४ ॥

మీరు సనాతన బ్రహ్మ విషయాన్ని కూడా జిజ్ఞాసించి అధ్యయనం చేశారు. అయినా, ఓ ప్రభూ, మీరు మీరే అకృతార్థుడినని భావించి ఎందుకు శోకిస్తున్నారు?

Verse 5

व्यास उवाच अस्त्येव मे सर्वमिदं त्वयोक्तं तथापि नात्मा परितुष्यते मे । तन्मूलमव्यक्तमगाधबोधं पृच्छामहे त्वात्मभवात्मभूतम् ॥ ५ ॥

శ్రీ వ్యాసుడు అన్నాడు—మీరు నా గురించి చెప్పినదంతా నిజమే; అయినా నా ఆత్మకు శాంతి కలగడం లేదు. అందుకే నా అసంతృప్తికి అవ్యక్తమైన మూలకారణాన్ని మీతో అడుగుతున్నాను; మీరు ఆత్మభవుడైన బ్రహ్మ యొక్క సంతానమై అగాధ జ్ఞానవంతులు.

Verse 6

स वै भवान् वेद समस्तगुह्य- मुपासितो यत्पुरुष: पुराण: । परावरेशो मनसैव विश्वं सृजत्यवत्यत्ति गुणैरसङ्ग: ॥ ६ ॥

ఓ స్వామీ! మీరు సమస్త గూఢ రహస్యాలను తెలుసుకొనగలరు, ఎందుకంటే మీరు ఆ పురాణ పురుషుని ఉపాసిస్తారు; ఆయన పరా-అపరాలకు అధిపతి. ఆయన మనసుతోనే విశ్వాన్ని సృష్టించి, పోషించి, అంతంలో లయింపజేస్తాడు; అయినా గుణాలకు అసంగుడే.

Verse 7

त्वं पर्यटन्नर्क इव त्रिलोकी- मन्तश्चरो वायुरिवात्मसाक्षी । परावरे ब्रह्मणि धर्मतो व्रतै: स्‍नातस्य मे न्यूनमलं विचक्ष्व ॥ ७ ॥

మీరు సూర్యునివలె త్రిలోకాలలో ఎక్కడైనా సంచరిస్తారు; వాయువువలె అందరి అంతరంలో ప్రవేశించి ఆత్మసాక్షిగా ఉంటారు. ధర్మవ్రతాలతో శుద్ధుడనైన నాలో ఉన్న లోపం లేదా మలినాన్ని దయచేసి తెలియజేయండి.

Verse 8

श्रीनारद उवाच भवतानुदितप्रायं यशो भगवतोऽमलम् । येनैवासौ न तुष्येत मन्ये तद्दर्शनं खिलम् ॥ ८ ॥

శ్రీ నారదుడు అన్నాడు—మీరు భగవంతుని నిర్మలమైన యశస్సును యథార్థంగా ప్రచారం చేయలేదు. ప్రభువు దివ్య ఇంద్రియాలను తృప్తిపరచని తత్వదర్శనం నా దృష్టిలో వ్యర్థమే.

Verse 9

यथा धर्मादयश्चार्था मुनिवर्यानुकीर्तिता: । न तथा वासुदेवस्य महिमा ह्यनुवर्णित: ॥ ९ ॥

ఓ మునివర్యా! మీరు ధర్మాది పురుషార్థాలను విస్తారంగా వర్ణించారు; కానీ వాసుదేవుని మహిమను అలా వర్ణించలేదు.

Verse 10

न यद्वचश्चित्रपदं हरेर्यशो जगत्पवित्रं प्रगृणीत कर्हिचित् । तद्वायसं तीर्थमुशन्ति मानसा न यत्र हंसा निरमन्त्युशिक्क्षया: ॥ १० ॥

జగత్తును పవిత్రం చేసే హరి యశస్సును ఎప్పుడూ కీర్తించని వాక్యాన్ని సద్జనులు కాకుల తీర్థంలా భావిస్తారు; అక్కడ పరమహంసులు ఆనందించరు.

Verse 11

तद्वाग्विसर्गो जनताघविप्लवो यस्मिन् प्रतिश्लोकमबद्धवत्यपि । नामान्यनन्तस्य यशोऽङ्कितानि यत् श‍ृण्वन्ति गायन्ति गृणन्ति साधव: ॥ ११ ॥

కానీ జనుల పాపజీవితాల్లో విప్లవాన్ని కలిగించే ఆ వాగ్విసర్గం, ప్రతి శ్లోకంలో—రచన అపూర్ణమైనా—అనంత ప్రభువు నామయశస్సులు ముద్రితమై ఉంటే, దానిని సాధువులు వింటారు, పాడుతారు, స్వీకరిస్తారు.

Verse 12

नैष्कर्म्यमप्यच्युतभाववर्जितं न शोभते ज्ञानमलं निरञ्जनम् । कुत: पुन: शश्वदभद्रमीश्वरे न चार्पितं कर्म यदप्यकारणम् ॥ १२ ॥

అచ్యుతభావం లేని నైష్కర్మ్యమూ శోభించదు; నిర్మలమైన ఆత్మజ్ఞానమూ అప్పుడు ప్రకాశించదు. మరి ప్రభువుకు అర్పించని కర్మ, ఆరంభం నుంచే దుఃఖదం, క్షణభంగురం—దాని ప్రయోజనం ఏమిటి?

Verse 13

अथो महाभाग भवानमोघद‍ृक् शुचिश्रवा: सत्यरतो धृतव्रत: । उरुक्रमस्याखिलबन्धमुक्तये समाधिनानुस्मर तद्विचेष्टितम् ॥ १३ ॥

ఓ మహాభాగ! మీ దృష్టి అమోఘం, మీ కీర్తి నిర్మలం; మీరు సత్యంలో స్థితులు, వ్రతంలో దృఢులు. అందుచేత సమస్త జనుల బంధముక్తి కోసం సమాధిలో ఉరుక్రమ ప్రభువు లీలలను అనుస్మరించండి.

Verse 14

ततोऽन्यथा किञ्चन यद्विवक्षत: पृथग्दृशस्तत्कृतरूपनामभि: । न कर्हिचित्क्वापि च दु:स्थिता मति- र्लभेत वाताहतनौरिवास्पदम् ॥ १४ ॥

ప్రభువుకు భిన్నమైన దృష్టితో ఏదైనా వర్ణిస్తే, అది రూప-నామ-ఫల భేదాలతో మనస్సును కలవరపెడుతుంది. అటువంటి దుస్థితి బుద్ధికి ఎక్కడా ఆశ్రయం దొరకదు; గాలికి ఊగే పడవకు నిలయం లేనట్లే.

Verse 15

जुगुप्सितं धर्मकृतेऽनुशासत: स्वभावरक्तस्य महान् व्यतिक्रम: । यद्वाक्यतो धर्म इतीतर: स्थितो न मन्यते तस्य निवारणं जन: ॥ १५ ॥

భోగాసక్తులైన జనులను మీరు ధర్మం పేరుతో అదే దారిలో ప్రోత్సహించారు—ఇది నిందనీయం, గొప్ప అతిక్రమం. మీ వాక్యాల వల్ల వారు దానినే ‘ధర్మం’గా భావించి, నిషేధాలను పట్టించుకోరు.

Verse 16

विचक्षणोऽस्यार्हति वेदितुं विभो- रनन्तपारस्य निवृत्तित: सुखम् । प्रवर्तमानस्य गुणैरनात्मन- स्ततो भवान्दर्शय चेष्टितं विभो: ॥ १६ ॥

ప్రభువు అనంతుడు, అపారుడు; భౌతిక సుఖక్రియల నుండి నివృత్తుడైన విచక్షణుడు మాత్రమే ఆధ్యాత్మిక తత్త్వాన్ని గ్రహించగలడు. కాబట్టి గుణాలలో ప్రవృత్తుడై అనాత్మాసక్తుడైన వారికి, ప్రభువు దివ్య లీలలను వర్ణించి పరమార్థ మార్గాన్ని చూపండి.

Verse 17

त्यक्त्वा स्वधर्मं चरणाम्बुजं हरे- र्भजन्नपक्‍वोऽथ पतेत्ततो यदि । यत्र क्‍व वाभद्रमभूदमुष्य किं को वार्थ आप्तोऽभजतां स्वधर्मत: ॥ १७ ॥

ఎవడు తన భౌతిక కర్తవ్యాలను విడిచి హరి పాదపద్మాలను భజిస్తాడో, అతడు అపక్వ స్థితిలో కొన్నిసార్లు పడిపోయినా అతనికి అపజయం లేదు; భక్తి లేనివాడు స్వధర్మంలో నిమగ్నుడైనా నిజమైన లాభం పొందడు।

Verse 18

तस्यैव हेतो: प्रयतेत कोविदो न लभ्यते यद्भ्रमतामुपर्यध: । तल्लभ्यते दु:खवदन्यत: सुखं कालेन सर्वत्र गभीररंहसा ॥ १८ ॥

కాబట్టి నిజంగా వివేకవంతుడు బ్రహ్మలోకం నుండి పాతాళం వరకు తిరిగినా లభించని ఆ పరమ ప్రయోజనానికే ప్రయత్నించాలి; ఇంద్రియసుఖం మాత్రం దుఃఖంలాగానే కాలక్రమంలో స్వయంగా ఎక్కడైనా లభిస్తుంది।

Verse 19

न वै जनो जातु कथञ्चनाव्रजे- न्मुकुन्दसेव्यन्यवदङ्ग संसृतिम् । स्मरन्मुकुन्दाङ्‌घ्र्युरपगूहनं पुन- र्विहातुमिच्छेन्न रसग्रहो जन: ॥ १९ ॥

హే వ్యాసా! ముకుందుని సేవించే భక్తుడు ఏదో విధంగా కొన్నిసార్లు పడిపోయినా ఇతరుల్లా సంసారబంధంలో పడడు; ఎందుకంటే ఒకసారి ప్రభువు పాదపద్మాల రసాన్ని ఆస్వాదించినవాడు ఆ పరమానందాన్ని మళ్లీ మళ్లీ స్మరించకుండా ఉండలేడు।

Verse 20

इदं हि विश्वं भगवानिवेतरो यतो जगत्स्थाननिरोधसम्भवा: । तद्धि स्वयं वेद भवांस्तथापि ते प्रादेशमात्रं भवत: प्रदर्शितम् ॥ २० ॥

ఈ విశ్వమే భగవానుడే, అయినా ఆయన దీనికి అసంగుడు. ఆయన నుంచే జగత్తు ఉద్భవం, స్థితి, లయం; ఆయనలోనే అది నిలిచి, ప్రళయంలో ఆయనలోనే లీనమవుతుంది. ఇవన్నీ మీరు తెలుసు; నేను కేవలం సంక్షేపం మాత్రమే చెప్పాను।

Verse 21

त्वमात्मनात्मानमवेह्यमोघद‍ृक् परस्य पुंस: परमात्मन: कलाम् । अजं प्रजातं जगत: शिवाय त- न्महानुभावाभ्युदयोऽधिगण्यताम् ॥ २१ ॥

మీ దృష్టి అమోఘం. మీరు స్వయంగా ఆత్మ ద్వారా పరమాత్మ భగవానుని అంసరూపాన్ని తెలుసుకోగలరు. మీరు అజుడైనా జగత్ శ్రేయస్సుకోసం ప్రकटయ్యారు; కాబట్టి శ్రీకృష్ణుడు—పరమ పురుషోత్తముని దివ్య లీలలను మరింత విశదంగా వర్ణించండి।

Verse 22

इदं हि पुंसस्तपस: श्रुतस्य वा स्विष्टस्य सूक्तस्य च बुद्धिदत्तयो: । अविच्युतोऽर्थ: कविभिर्निरूपितो यदुत्तमश्लोकगुणानुवर्णनम् ॥ २२ ॥

తపస్సు, వేదాధ్యయనం, యజ్ఞం, స్తోత్రపఠనం, దానం—ఇవన్నీ జ్ఞానవృద్ధికి ఉన్న అచ్యుత లక్ష్యం ఒక్కటే: ఉత్తమశ్లోకుడైన భగవంతుని గుణాలను దివ్య కవిత్వంగా వర్ణించడం.

Verse 23

अहं पुरातीतभवेऽभवं मुने दास्यास्तु कस्याश्चन वेदवादिनाम् । निरूपितो बालक एव योगिनां शुश्रूषणे प्रावृषि निर्विविक्षताम् ॥ २३ ॥

ఓ మునీ! పూర్వ కల్పంలో నేను ఒక దాసీ కుమారుడిగా జన్మించాను; ఆమె వేదాంత నియమాలను అనుసరించే బ్రాహ్మణుల సేవలో ఉండేది. వర్షాకాల నాలుగు నెలలు వారు కలిసి నివసించినప్పుడు, నేను బాలుడైనప్పటికీ ఆ యోగుల వ్యక్తిగత సేవలో నిమగ్నుడనయ్యాను.

Verse 24

ते मय्यपेताखिलचापलेऽर्भके दान्तेऽधृतक्रीडनकेऽनुवर्तिनि । चक्रु: कृपां यद्यपि तुल्यदर्शना: शुश्रूषमाणे मुनयोऽल्पभाषिणि ॥ २४ ॥

ఆ మునులు స్వభావతః సమదర్శులు అయినప్పటికీ, చంచలత లేని బాలుడైన నాపై—సంయమంతో, ఆటలపై ఆసక్తి లేక, విధేయుడిగా, సేవలో నిమగ్నుడిగా, తక్కువగా మాట్లాడేవాడిగా ఉన్న నాపై—అహేతుక కృపను ప్రసాదించారు.

Verse 25

उच्छिष्टलेपाननुमोदितो द्विजै: सकृत्स्म भुञ्जे तदपास्तकिल्बिष: । एवं प्रवृत्तस्य विशुद्धचेतस- स्तद्धर्म एवात्मरुचि: प्रजायते ॥ २५ ॥

ఒక్కసారి ద్విజుల అనుమతితో వారి భోజన అవశేషాన్ని నేను స్వీకరించాను; అలా చేయగానే నా పాపములన్నీ వెంటనే తొలగిపోయాయి. ఈ విధంగా సేవలో నిమగ్నుడై నా చిత్తం శుద్ధమై, ఆధ్యాత్మికుల ధర్మమే నాకు సహజంగా రుచికరమైంది.

Verse 26

तत्रान्वहं कृष्णकथा: प्रगायता- मनुग्रहेणाश‍ृणवं मनोहरा: । ता: श्रद्धया मेऽनुपदं विश‍ृण्वत: प्रियश्रवस्यङ्ग ममाभवद्रुचि: ॥ २६ ॥

ఓ వ్యాసదేవా! ఆ సత్సంగంలో, ఆ మహా వేదాంతుల అనుగ్రహంతో నేను ప్రతిరోజూ శ్రీకృష్ణుని మనోహర లీలాకథలను విన్నాను. శ్రద్ధతో అడుగడుగునా వినుచుండగా, భగవంతుని శ్రవణంపై నా రుచి మరింతగా పెరిగింది.

Verse 27

तस्मिंस्तदा लब्धरुचेर्महामते प्रियश्रवस्यस्खलिता मतिर्मम । ययाहमेतत्सदसत्स्वमायया पश्ये मयि ब्रह्मणि कल्पितं परे ॥ २७ ॥

ఓ మహామతీ! భగవంతుని పట్ల రుచి లభించిన వెంటనే ప్రభు-కథ వినడంలో నా మనస్సు అచలమైంది. రుచి పెరిగేకొద్దీ, అజ్ఞానవశాత్తే స్థూల-సూక్ష్మ ఆవరణాలను స్వీకరించానని గ్రహించాను; ఎందుకంటే నేను మరియు పరబ్రహ్మ భగవానుడు ఇద్దరం అతీతులం.

Verse 28

इत्थं शरत्प्रावृषिकावृतू हरे- र्विश‍ृण्वतो मेऽनुसवं यशोऽमलम् । सङ्कीर्त्यमानं मुनिभिर्महात्मभि- र्भक्ति: प्रवृत्तात्मरजस्तमोपहा ॥ २८ ॥

ఇలా వర్షాకాలం మరియు శరదృతువు—ఈ రెండు ఋతువులలో—మహాత్మ మునులు నిరంతరం సంకీర్తన చేసే హరి యొక్క నిర్మల మహిమలను నేను ఎడతెగకుండా శ్రవణం చేసాను. భక్తి ప్రవాహం మొదలగగానే రజస్-తమస్ ఆవరణాలు తొలగిపోయాయి.

Verse 29

तस्यैवं मेऽनुरक्तस्य प्रश्रितस्य हतैनस: । श्रद्दधानस्य बालस्य दान्तस्यानुचरस्य च ॥ २९ ॥

నేను ఆ మునుల పట్ల ఎంతో అనురక్తుడిని. నా ప్రవర్తన వినయంగా ఉండేది; వారి సేవచేత నా పాపాలు నశించాయి. బాలుడినైనా వారి పట్ల నా హృదయంలో దృఢమైన శ్రద్ధ ఉండేది; ఇంద్రియాలు నియంత్రణలో ఉండి, శరీర-మనస్సులతో వారిని అనుసరించేవాడిని.

Verse 30

ज्ञानं गुह्यतमं यत्तत्साक्षाद्भ‍गवतोदितम् । अन्ववोचन् गमिष्यन्त: कृपया दीनवत्सला: ॥ ३० ॥

వారు వెళ్లిపోతున్నప్పుడు, దీనుల పట్ల కరుణగల ఆ భక్తి-వేదాంత మహాత్ములు కృపచేసి, స్వయంగా భగవానుడే ప్రత్యక్షంగా ఉపదేశించిన అత్యంత గోప్యమైన జ్ఞానాన్ని నాకు బోధించారు.

Verse 31

येनैवाहं भगवतो वासुदेवस्य वेधस: । मायानुभावमविदं येन गच्छन्ति तत्पदम् ॥ ३१ ॥

ఆ గోప్య జ్ఞానంతో నేను సృష్టి యొక్క కర్త-ధర్త-హర్త అయిన వాసుదేవ శ్రీకృష్ణ భగవానుని మాయాశక్తి ప్రభావాన్ని స్పష్టంగా గ్రహించాను. దానిని తెలిసినవాడు ఆయన ధామాన్ని చేరి, ఆయనను ప్రత్యక్షంగా దర్శించగలడు.

Verse 32

एतत्संसूचितं ब्रह्मंस्तापत्रयचिकित्सितम् । यदीश्वरे भगवति कर्म ब्रह्मणि भावितम् ॥ ३२ ॥

హే బ్రాహ్మణ వ్యాసదేవా! త్రివిధ తాపాలను తొలగించుటకు శ్రేష్ఠమైన చికిత్స ఏమనగా—మన కర్మలన్నిటిని పరమేశ్వరుడు భగవాన్ శ్రీకృష్ణుని సేవకు అర్పించుట అని పండితులు నిర్ణయించారు।

Verse 33

आमयो यश्च भूतानां जायते येन सुव्रत । तदेव ह्यामयं द्रव्यं न पुनाति चिकित्सितम् ॥ ३३ ॥

హే సువ్రత! ఏ ద్రవ్యమువల్ల జీవులకు రోగం పుడుతుందో, అదే ద్రవ్యాన్ని యథావిధిగా చికిత్సగా ఉపయోగిస్తే ఆ రోగాన్ని తొలగించదా?

Verse 34

एवं नृणां क्रियायोगा: सर्वे संसृतिहेतव: । त एवात्मविनाशाय कल्पन्ते कल्पिता: परे ॥ ३४ ॥

ఇలా మనుష్యుల అన్ని క్రియాయోగాలు సంసారబంధానికి కారణాలైనప్పటికీ, అవే పరమేశ్వరుని సేవకు అర్పితమైతే కర్మవృక్షాన్ని నశింపజేసేవిగా మారుతాయి।

Verse 35

यदत्र क्रियते कर्म भगवत्परितोषणम् । ज्ञानं यत्तदधीनं हि भक्तियोगसमन्वितम् ॥ ३५ ॥

ఈ జీవితంలో భగవంతుని పరితృప్తి కోసం చేయబడే ఏ పని అయినా భక్తియోగమని పిలవబడుతుంది; ‘జ్ఞానం’ అని చెప్పబడేది కూడా భక్తియోగంతో కూడి దానికే ఆధీనమై ఉంటుంది।

Verse 36

कुर्वाणा यत्र कर्माणि भगवच्छिक्षयासकृत् । गृणन्ति गुणनामानि कृष्णस्यानुस्मरन्ति च ॥ ३६ ॥

భగవాన్ శ్రీకృష్ణుని ఆజ్ఞ ప్రకారం కర్తవ్యాలు చేస్తూ, అక్కడ వారు ఆయన గుణనామాలను పదేపదే గానంచేస్తారు మరియు నిరంతరం ఆయనను స్మరిస్తారు।

Verse 37

ॐ नमो भगवते तुभ्यं वासुदेवाय धीमहि । प्रद्युम्नायानिरुद्धाय नम: सङ्कर्षणाय च ॥ ३७ ॥

ఓం భగవంతుడైన వాసుదేవునికి నమస్కారం; మేము ఆయనను ధ్యానిస్తాము. ప్రద్యుమ్న, అనిరుద్ధ, సంకర్షణకూ నమః।

Verse 38

इति मूर्त्यभिधानेन मन्त्रमूर्तिममूर्तिकम् । यजते यज्ञपुरुषं स सम्यग्दर्शन: पुमान् ॥ ३८ ॥

ఇలా మూర్తి-నామోచ్ఛారణతో, మంత్రరూపమైన అమూర్త యజ్ఞపురుషుడు విష్ణువును ఆరాధించేవాడే సమ్యగ్దర్శి పురుషుడు।

Verse 39

इमं स्वनिगमं ब्रह्मन्नवेत्य मदनुष्ठितम् । अदान्मे ज्ञानमैश्वर्यं स्वस्मिन् भावं च केशव: ॥ ३९ ॥

హే బ్రాహ్మణా, ఈ గూఢ వేదసారాన్ని మరియు నా అనుష్ఠానాన్ని తెలిసి కేశవుడు నాకు జ్ఞానం, ఐశ్వర్యం, తనపై అంతరంగ ప్రేమభావాన్ని ప్రసాదించాడు।

Verse 40

त्वमप्यदभ्रश्रुत विश्रुतं विभो: समाप्यते येन विदां बुभुत्सितम् । प्राख्याहि दु:खैर्मुहुरर्दितात्मनां सङ्‍क्लेशनिर्वाणमुशन्ति नान्यथा ॥ ४० ॥

హే బహుశ్రుతా, మీరు వేదజ్ఞానంతో తెలిసిన ప్రభువు విభోః ప్రసిద్ధ లీలలను వివరించండి; అవి పండితుల ఆకాంక్షను తీరుస్తాయి, అలాగే నిత్యం దుఃఖాలతో బాధపడే జనుల క్లేశాన్ని శమింపజేస్తాయి—ఇదే మార్గం.