Adhyaya 16

Verse 1

सूत उवाच तत: परीक्षिद् द्विजवर्यशिक्षया महीं महाभागवत: शशास ह । यथा हि सूत्यामभिजातकोविदा: समादिशन् विप्र महद्गुणस्तथा ॥ १ ॥

సూతుడు చెప్పెను—ఓ పండిత బ్రాహ్మణులారా! ఆ తరువాత మహాభాగవతుడైన మహారాజు పరీక్షితుడు శ్రేష్ఠ ద్విజుల ఉపదేశానుసారం భూమిని పాలించసాగెను. జన్మకాలంలో నిపుణ జ్యోతిష్కులు చెప్పిన మహద్గుణాల ప్రకారమే అతడు రాజ్యాన్ని నిర్వహించాడు.

Verse 2

स उत्तरस्य तनयामुपयेम इरावतीम् । जनमेजयादींश्चतुरस्तस्यामुत्पादयत् सुतान् ॥ २ ॥

మహారాజు పరీక్షితుడు రాజు ఉత్తరుని కుమార్తె ఇరావతిని వివాహం చేసుకొని, ఆమె ద్వారా జనమేజయుని మొదలైన నలుగురు కుమారులను కనెను.

Verse 3

आजहाराश्वमेधांस्त्रीन् गङ्गायां भूरिदक्षिणान् । शारद्वतं गुरुं कृत्वा देवा यत्राक्षिगोचरा: ॥ ३ ॥

మహారాజు పరీక్షితుడు శారద్వత కృపాచార్యుని గురువుగా చేసుకొని, గంగాతీరంలో విస్తార దక్షిణలతో మూడు అశ్వమేధ యజ్ఞాలను నిర్వహించాడు. ఆ యజ్ఞాలలో దేవతలు కూడా అందరికీ ప్రత్యక్షంగా దర్శనమిచ్చారు.

Verse 4

निजग्राहौजसा वीर: कलिं दिग्विजये क्‍वचित् । नृपलिङ्गधरं शूद्रं घ्नन्तं गोमिथुनं पदा ॥ ४ ॥

ఒకసారి దిగ్విజయానికి బయలుదేరిన వీరుడు మహారాజు పరీక్షితుడు, రాజవేషం ధరించిన శూద్రాధముడైన కలియుగాధిపతిని చూశాడు; అతడు ఆవు, ఎద్దు కాళ్లను తన్నుతూ బాధించేవాడు. రాజు వెంటనే అతన్ని పట్టుకొని తగిన శిక్షకు సిద్ధమయ్యాడు.

Verse 5

शौनक उवाच कस्य हेतोर्निजग्राह कलिं दिग्विजये नृप: । नृदेवचिह्नधृक्‍शूद्रकोऽसौ गां य: पदाहनत् । तत्कथ्यतां महाभाग यदि कृष्णकथाश्रयम् ॥ ५ ॥

శౌనక ఋషి అడిగాడు—దిగ్విజయ సమయంలో రాజు కలిని ఏ కారణంతో పట్టుకున్నాడు? రాజచిహ్నాలు ధరించిన శూద్రాధముడైన వాడు ఆవు కాళ్లపై ప్రహారం చేశాడు. మహాభాగ! ఇది శ్రీకృష్ణకథకు సంబంధించినదైతే, దయచేసి అన్నిటినీ వివరించండి.

Verse 6

अथवास्य पदाम्भोजमकरन्दलिहां सताम् । किमन्यैरसदालापैरायुषो यदसद्व्यय: ॥ ६ ॥

భగవంతుని పదపద్మ మకరందాన్ని భక్తులు ఆస్వాదిస్తూ ఉంటారు. మరి విలువైన ఆయుష్షును వృథా చేసే అసత్కథలతో ఇంకేమి ప్రయోజనం?

Verse 7

क्षुद्रायुषां नृणामङ्ग मर्त्यानामृतमिच्छताम् । इहोपहूतो भगवान्मृत्यु: शामित्रकर्मणि ॥ ७ ॥

ఓ సూత గోస్వామీ! స్వల్పాయుష్కులైన మానవుల్లో కొందరు అమృతత్వం, అంటే మరణముక్తి కోరుతారు. వారు వధకర్మలో మరణనియంత అయిన భగవాన్ యమరాజును ఆహ్వానించి, వధప్రక్రియ నుండి తప్పించుకోవాలని చూస్తారు.

Verse 8

न कश्चिन्म्रियते तावद् यावदास्त इहान्तक: । एतदर्थं हि भगवानाहूत: परमर्षिभि: । अहो नृलोके पीयेत हरिलीलामृतं वच: ॥ ८ ॥

ఇక్కడ అంతకుడైన యమరాజు ఉన్నంతవరకు ఎవ్వరూ మరణాన్ని పొందరు. ఈ ఉద్దేశ్యంతోనే పరమర్షులు భగవంతుని ప్రతినిధి అయిన యమరాజును ఆహ్వానించారు. అహో! నృలోకంలోని జీవులు హరిలీలామృతమైన ఈ వచనాన్ని పానంచేయాలి.

Verse 9

मन्दस्य मन्दप्रज्ञस्य वयो मन्दायुषश्च वै । निद्रया ह्रियते नक्तं दिवा च व्यर्थकर्मभि: ॥ ९ ॥

ఆలస్యం, అల్పబుద్ధి, స్వల్పాయుష్కుడైన మనిషి రాత్రి నిద్రలో, పగలు వ్యర్థకర్మల్లో కాలం వృథా చేస్తాడు।

Verse 10

सूत उवाच यदा परीक्षित् कुरुजाङ्गलेऽवसत् कलिं प्रविष्टं निजचक्रवर्तिते । निशम्य वार्तामनतिप्रियां तत: शरासनं संयुगशौण्डिराददे ॥ १० ॥

సూతుడు చెప్పెను—మహారాజు పరీక్షితుడు కురుజాంగలంలో నివసించుచుండగా, తన రాజ్య పరిధిలో కలియుగ లక్షణాలు చొరబడసాగాయి. ఆ వార్త అతనికి ఇష్టముకాకపోయినా, యుద్ధావకాశమని భావించి ధనుస్సు బాణాలు ఎత్తుకున్నాడు।

Verse 11

स्वलङ्‍कृतं श्यामतुरङ्गयोजितं रथं मृगेन्द्रध्वजमाश्रित: पुरात् । वृतो रथाश्वद्विपपत्तियुक्तया स्वसेनया दिग्विजयाय निर्गत: ॥ ११ ॥

మహారాజు పరీక్షితుడు నల్ల గుర్రాలు కట్టిన, సింహచిహ్న ధ్వజమున్న సుసజ్జిత రథాన్ని అధిరోహించాడు. రథికులు, అశ్వసేన, గజసేన, పదాతిసేనతో చుట్టుముట్టబడి దిక్కులన్నింటిని జయించుటకు రాజధానినుండి బయలుదేరాడు।

Verse 12

भद्राश्वं केतुमालं च भारतं चोत्तरान् कुरून् । किम्पुरुषादीनि वर्षाणि विजित्य जगृहे बलिम् ॥ १२ ॥

మహారాజు పరీక్షితుడు భద్రాశ్వ, కేతుమాల, భారత, ఉత్తరకురువులు, కింపురుషాది వర్షాలను జయించి, ఆయా రాజుల నుండి బలి (కరము) స్వీకరించాడు।

Verse 13

तत्र तत्रोपश‍ृण्वान: स्वपूर्वेषां महात्मनाम् । प्रगीयमाणं च यश: कृष्णमाहात्म्यसूचकम् ॥ १३ ॥ आत्मानं च परित्रातमश्वत्थाम्नोऽस्त्रतेजस: । स्‍नेहं च वृष्णिपार्थानां तेषां भक्तिं च केशवे ॥ १४ ॥ तेभ्य: परमसन्तुष्ट: प्रीत्युज्जृम्भितलोचन: । महाधनानि वासांसि ददौ हारान् महामना: ॥ १५ ॥

రాజు ఎక్కడెక్కడికి వెళ్లినా, అక్కడ తన మహాత్ములైన పూర్వజుల కీర్తిని, అలాగే శ్రీకృష్ణుని మహిమను సూచించే లీలాగానాలను నిరంతరం విన్నాడు. అశ్వత్థామా అస్త్రతేజం నుండి ప్రభువు తనను కాపాడినట్లు, కేశవభక్తి వల్ల వృష్ణివంశీయులు మరియు పార్థుల మధ్య గొప్ప స్నేహం ఉన్నట్లు కూడా విన్నాడు. అటువంటి కీర్తిగాయకుల పట్ల రాజు పరమసంతుష్టుడై, ప్రేమతో విస్తరించిన నేత్రాలతో, మహామనస్సుతో విలువైన హారాలు, వస్త్రాలు, ధనములు దానమిచ్చాడు।

Verse 14

तत्र तत्रोपश‍ृण्वान: स्वपूर्वेषां महात्मनाम् । प्रगीयमाणं च यश: कृष्णमाहात्म्यसूचकम् ॥ १३ ॥ आत्मानं च परित्रातमश्वत्थाम्नोऽस्त्रतेजस: । स्‍नेहं च वृष्णिपार्थानां तेषां भक्तिं च केशवे ॥ १४ ॥ तेभ्य: परमसन्तुष्ट: प्रीत्युज्जृम्भितलोचन: । महाधनानि वासांसि ददौ हारान् महामना: ॥ १५ ॥

రాజు ఎక్కడెక్కడికి వెళ్లినా అక్కడక్కడ తన మహాత్ములైన పూర్వజుల—ప్రభుభక్తులైన వారి—కీర్తిని, అలాగే శ్రీకృష్ణుని మహిమను సూచించే గాథలను నిరంతరం విన్నాడు. అశ్వత్థాముని అస్త్రతేజస్సు యొక్క ఘోరతాపం నుండి ప్రభువు స్వయంగా తనను రక్షించాడని కూడా విన్నాడు. వృష్ణివంశీయులు మరియు పృథాపుత్రుల మధ్య ఉన్న స్నేహం, కేశవునిపై వారి భక్తి గురించి ప్రజలు చెప్పేవారు. అటువంటి కీర్తనకారులపై రాజు పరమసంతుష్టుడై, తృప్తితో కన్నులు విప్పి, ఉదారంగా విలువైన హారాలు, వస్త్రాలు, ధనాన్ని దానం చేశాడు।

Verse 15

तत्र तत्रोपश‍ृण्वान: स्वपूर्वेषां महात्मनाम् । प्रगीयमाणं च यश: कृष्णमाहात्म्यसूचकम् ॥ १३ ॥ आत्मानं च परित्रातमश्वत्थाम्नोऽस्त्रतेजस: । स्‍नेहं च वृष्णिपार्थानां तेषां भक्तिं च केशवे ॥ १४ ॥ तेभ्य: परमसन्तुष्ट: प्रीत्युज्जृम्भितलोचन: । महाधनानि वासांसि ददौ हारान् महामना: ॥ १५ ॥

రాజు ఎక్కడెక్కడికి వెళ్లినా అక్కడక్కడ తన మహాత్ములైన పూర్వజుల—ప్రభుభక్తులైన వారి—కీర్తిని, అలాగే శ్రీకృష్ణుని మహిమను సూచించే గాథలను నిరంతరం విన్నాడు. అశ్వత్థాముని అస్త్రతేజస్సు యొక్క ఘోరతాపం నుండి ప్రభువు స్వయంగా తనను రక్షించాడని కూడా విన్నాడు. వృష్ణివంశీయులు మరియు పృథాపుత్రుల మధ్య ఉన్న స్నేహం, కేశవునిపై వారి భక్తి గురించి ప్రజలు చెప్పేవారు. అటువంటి కీర్తనకారులపై రాజు పరమసంతుష్టుడై, తృప్తితో కన్నులు విప్పి, ఉదారంగా విలువైన హారాలు, వస్త్రాలు, ధనాన్ని దానం చేశాడు।

Verse 16

सारथ्यपारषदसेवनसख्यदौत्य- वीरासनानुगमनस्तवनप्रणामान् । स्‍निग्धेषु पाण्डुषु जगत्प्रणतिं च विष्णो- र्भक्तिं करोति नृपतिश्चरणारविन्दे ॥ १६ ॥

మహారాజు పరీక్షితుడు విన్నాడు: జగత్తు నమస్కరించే విష్ణు/కృష్ణుడు అహేతుక కృపతో పాండవులపై స్నేహం వహించి, వారి ఇష్టానుసారం సారథి, సభాధ్యక్షుడు, దూత, స్నేహితుడు, రక్షకుడు మొదలైన పాత్రలు స్వీకరించి సేవ చేశాడని; సేవకుడిలా వారి ఆజ్ఞను పాటించి, చిన్నవాడిలా నమస్కరించాడని. ఇది విన్న వెంటనే మహారాజు పరీక్షితునికి ప్రభువు పద్మపాదాలపై అపార భక్తి వెల్లువెత్తింది।

Verse 17

तस्यैवं वर्तमानस्य पूर्वेषां वृत्तिमन्वहम् । नातिदूरे किलाश्चर्यं यदासीत् तन्निबोध मे ॥ १७ ॥

ఇలా మహారాజు పరీక్షితుడు ప్రతిరోజూ తన పూర్వజుల సత్కార్యాలను వింటూ వాటినే తలచుకుంటూ ఉన్నప్పుడు, అంత దూరం కాకుండానే ఒక ఆశ్చర్యకరమైన సంఘటన జరిగింది—దానిని నన్ను విని తెలుసుకో.

Verse 18

धर्म: पदैकेन चरन् विच्छायामुपलभ्य गाम् । पृच्छति स्माश्रुवदनां विवत्सामिव मातरम् ॥ १८ ॥

ధర్ముడు ఎద్దు రూపంలో ఒక కాళ్లపై నడుచుకుంటూ సంచరిస్తున్నాడు. అతడు భూమాతను ఆవు రూపంలో చూశాడు—దూడను కోల్పోయిన తల్లిలా శోకంతో; కన్నీళ్లు నిండిన కళ్లతో, శరీర కాంతి మసకబారినది. అప్పుడు ధర్ముడు భూమిని ఇలా ప్రశ్నించాడు।

Verse 19

धर्म उवाच कच्चिद्भद्रेऽनामयमात्मनस्ते विच्छायासि म्‍लायतेषन्मुखेन । आलक्षये भवतीमन्तराधिं दूरे बन्धुं शोचसि कञ्चनाम्ब ॥ १९ ॥

ధర్ముడు (వృషభరూపంలో) అన్నాడు—భద్రే, నీవు క్షేమంగా ఉన్నావా? శోకఛాయతో నీ ముఖం ఎందుకు వాడిపోయింది? ముఖాన్ని బట్టి నీవు నలుపెక్కినట్లుగా కనిపిస్తున్నావు. అంతర్గత వ్యాధితో బాధపడుతున్నావా, లేక దూరంలో ఉన్న ఏదైనా బంధువును తలచి దుఃఖిస్తున్నావా?

Verse 20

पादैर्न्यूनं शोचसि मैकपाद- मात्मानं वा वृषलैर्भोक्ष्यमाणम् । आहो सुरादीन् हृतयज्ञभागान् प्रजा उत स्विन्मघवत्यवर्षति ॥ २० ॥

నా మూడు పాదాలు పోయి నేను ఒక్క పాదంపై నిలిచిన స్థితిని చూసి నీవు శోకిస్తున్నావా? లేక ఇకపై అధర్ములైన వృషలులు (మాంసభక్షకులు) నిన్ను దోచుకుంటారేమో అని భయపడుతున్నావా? యజ్ఞాలు లేక దేవతలకు యజ్ఞభాగం దక్కకపోవడం వల్ల దుఃఖిస్తున్నావా? లేదా ఇంద్రుడు వర్షించక కరువు-దుర్భిక్షం వచ్చి ప్రజలు బాధపడుతున్నారు కాబట్టి శోకిస్తున్నావా?

Verse 21

अरक्ष्यमाणा: स्त्रिय उर्वि बालान् शोचस्यथो पुरुषादैरिवार्तान् । वाचं देवीं ब्रह्मकुले कुकर्म- ण्यब्रह्मण्ये राजकुले कुलाग्रयान् ॥ २१ ॥

ఓ భూమాతా, రక్షణలేని స్త్రీలు, పిల్లలు దుష్టుల చేత బాధపడుతున్నారని నీవు శోకిస్తున్నావా? లేక బ్రాహ్మణకులంలో అధర్మకర్మాలకు అలవాటుపడ్డవారు దేవీ వాణి (విద్య)ని అపవిత్రం చేస్తున్నారని దుఃఖిస్తున్నావా? లేదా బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠులు బ్రాహ్మణ్య సంస్కృతిని గౌరవించని రాజకులాల ఆశ్రయం పొందుతున్నారని చూసి నీవు విచారిస్తున్నావా?

Verse 22

किं क्षत्रबन्धून् कलिनोपसृष्टान् राष्ट्राणि वा तैरवरोपितानि । इतस्ततो वाशनपानवास: स्‍नानव्यवायोन्मुखजीवलोकम् ॥ २२ ॥

కలియుగ ప్రభావంతో మోహితులైన క్షత్రబంధువులు (పేరు మాత్రమే పాలకులు) మరియు వారి వల్ల అస్తవ్యస్తమైన రాజ్యవ్యవహారాన్ని చూసి నీవు శోకిస్తున్నావా? ఇప్పుడు ప్రజలు భోజనం, పానం, నివాసం, స్నానం, సంభోగం మొదలైన వాటిలో నియమాలు పాటించరు; ఎక్కడైనా, ఎప్పుడైనా వాటికే మొగ్గుచూపుతున్నారు. దీనివల్లనే నీవు దుఃఖిస్తున్నావా?

Verse 23

यद्वाम्ब ते भूरिभरावतार कृतावतारस्य हरेर्धरित्रि । अन्तर्हितस्य स्मरती विसृष्टा कर्माणि निर्वाणविलम्बितानि ॥ २३ ॥

అమ్మా భూమాతా, నీపై ఉన్న భారమైన భారం తొలగించేందుకు హరి శ్రీకృష్ణుడిగా అవతరించాడు. ఆయన కార్యాలన్నీ దివ్యమైనవి; అవి మోక్షమార్గాన్ని స్థిరపరుస్తాయి. ఇప్పుడు ఆయన అంతర్హితుడయ్యాడు; నీవు ఆయన సన్నిధి నుండి వేరుపడ్డావు. కాబట్టి నీవు ఆయన లీలలను స్మరించి, ఆయన లేమితో శోకిస్తున్నావేమో.

Verse 24

इदं ममाचक्ष्व तवाधिमूलं वसुन्धरे येन विकर्शितासि । कालेन वा ते बलिनां बलीयसा सुरार्चितं किं हृतमम्ब सौभगम् ॥ २४ ॥

అమ్మ వసుంధరా, నీవు సమస్త సంపదల నిధివి. ఏ మూలకారణం వల్ల నీవు ఇంత దుర్బల స్థితికి దిగజారావో నాకు చెప్పు. బలవంతులనూ జయించే కాలమే దేవతలచే పూజింపబడిన నీ సౌభాగ్యాన్ని బలవంతంగా హరించిందా?

Verse 25

धरण्युवाच । भवान् हि वेद तत् सर्वं यन् मां धर्मानुपृच्छसि । चतुर्भिर्वर्तसे येन पादैर्लोकसुखावहैः ॥ २५ ॥

ధరణి పలికింది—ఓ ధర్మా, నీవు నన్ను అడుగుతున్నది అంతా నీకే తెలుసు; అయినా నేను యథాశక్తి సమాధానం చెబుతాను. ఒకప్పుడు నీవు నాలుగు లోకసుఖకర పాదాలతో నిలిచి, భగవంతుని కృపచేత సమస్త జగత్తులో సుఖాన్ని పెంపొందించేవాడివి.

Verse 26

सत्यं शौचं दया क्षान्तिस्त्याग: सन्तोष आर्जवम् । शमो दमस्तप: साम्यं तितिक्षोपरति: श्रुतम् ॥ २६ ॥ ज्ञानं विरक्तिरैश्वर्यं शौर्यं तेजो बलं स्मृति: । स्वातन्त्र्यं कौशलं कान्तिर्धैर्यं मार्दवमेव च ॥ २७ ॥ प्रागल्भ्यं प्रश्रय: शीलं सह ओजो बलं भग: । गाम्भीर्यं स्थैर्यमास्तिक्यं कीर्तिर्मानोऽनहङ्‍कृति: ॥ २८ ॥ एते चान्ये च भगवन्नित्या यत्र महागुणा: । प्रार्थ्या महत्त्वमिच्छद्भ‍िर्न वियन्ति स्म कर्हिचित् ॥ २९ ॥ तेनाहं गुणपात्रेण श्रीनिवासेन साम्प्रतम् । शोचामि रहितं लोकं पाप्मना कलिनेक्षितम् ॥ ३० ॥

సత్యం, శౌచం, దయ, క్షాంతి, త్యాగం, సంతోషం, ఆర్జవం, శమం, దమం, తపస్సు, సామ్యం, తితిక్ష, ఉపరతి, శ్రుతినిష్ఠ, జ్ఞానం, విరక్తి, ఐశ్వర్యం, శౌర్యం, తేజస్సు, బలం, స్మృతి, స్వాతంత్ర్యం, కౌశలం, కాంతి, ధైర్యం, మార్దవం, ప్రాగల్భ్యం, ప్రశ్రయం, శీలం, సహనం, ఓజస్సు, భాగ్యం, గాంభీర్యం, స్థైర్యం, ఆస్తిక్యం, కీర్తి, మానం, అనహంకృతి—ఇలాంటి నిత్య మహాగుణాలు ఎప్పుడూ విడిపోని భగవానుడే శ్రీనివాసుడు శ్రీకృష్ణుడు. ఆయన ఇప్పుడు భూమిపై తన దివ్యలీలలను ముగించాడు. ఆయన లేనందున కలియుగపు పాపం లోకమంతా కమ్ముకుంది; అందుకే నేను శోకిస్తున్నాను.

Verse 27

सत्यं शौचं दया क्षान्तिस्त्याग: सन्तोष आर्जवम् । शमो दमस्तप: साम्यं तितिक्षोपरति: श्रुतम् ॥ २६ ॥ ज्ञानं विरक्तिरैश्वर्यं शौर्यं तेजो बलं स्मृति: । स्वातन्त्र्यं कौशलं कान्तिर्धैर्यं मार्दवमेव च ॥ २७ ॥ प्रागल्भ्यं प्रश्रय: शीलं सह ओजो बलं भग: । गाम्भीर्यं स्थैर्यमास्तिक्यं कीर्तिर्मानोऽनहङ्‍कृति: ॥ २८ ॥ एते चान्ये च भगवन्नित्या यत्र महागुणा: । प्रार्थ्या महत्त्वमिच्छद्भ‍िर्न वियन्ति स्म कर्हिचित् ॥ २९ ॥ तेनाहं गुणपात्रेण श्रीनिवासेन साम्प्रतम् । शोचामि रहितं लोकं पाप्मना कलिनेक्षितम् ॥ ३० ॥

సత్యం, శౌచం, దయ, క్షాంతి, త్యాగం, సంతోషం, ఆర్జవం, శమం, దమం, తపస్సు, సామ్యం, తితిక్ష, ఉపరతి, శ్రుతినిష్ఠ, జ్ఞానం, విరక్తి, ఐశ్వర్యం, శౌర్యం, తేజస్సు, బలం, స్మృతి, స్వాతంత్ర్యం, కౌశలం, కాంతి, ధైర్యం, మార్దవం, ప్రాగల్భ్యం, ప్రశ్రయం, శీలం, సహనం, ఓజస్సు, భాగ్యం, గాంభీర్యం, స్థైర్యం, ఆస్తిక్యం, కీర్తి, మానం, అనహంకృతి—ఇలాంటి నిత్య మహాగుణాలు ఎప్పుడూ విడిపోని భగవానుడే శ్రీనివాసుడు శ్రీకృష్ణుడు. ఆయన ఇప్పుడు భూమిపై తన దివ్యలీలలను ముగించాడు. ఆయన లేనందున కలియుగపు పాపం లోకమంతా కమ్ముకుంది; అందుకే నేను శోకిస్తున్నాను.

Verse 28

सत्यं शौचं दया क्षान्तिस्त्याग: सन्तोष आर्जवम् । शमो दमस्तप: साम्यं तितिक्षोपरति: श्रुतम् ॥ २६ ॥ ज्ञानं विरक्तिरैश्वर्यं शौर्यं तेजो बलं स्मृति: । स्वातन्त्र्यं कौशलं कान्तिर्धैर्यं मार्दवमेव च ॥ २७ ॥ प्रागल्भ्यं प्रश्रय: शीलं सह ओजो बलं भग: । गाम्भीर्यं स्थैर्यमास्तिक्यं कीर्तिर्मानोऽनहङ्‍कृति: ॥ २८ ॥ एते चान्ये च भगवन्नित्या यत्र महागुणा: । प्रार्थ्या महत्त्वमिच्छद्भ‍िर्न वियन्ति स्म कर्हिचित् ॥ २९ ॥ तेनाहं गुणपात्रेण श्रीनिवासेन साम्प्रतम् । शोचामि रहितं लोकं पाप्मना कलिनेक्षितम् ॥ ३० ॥

సత్యం, శౌచం, దయ, క్షాంతి, త్యాగం, సంతోషం, ఆర్జవం, శమం, దమం, తపస్సు, సామ్యం, తితిక్ష, ఉపరతి, శ్రుతినిష్ఠ, జ్ఞానం, విరక్తి, ఐశ్వర్యం, శౌర్యం, తేజస్సు, బలం, స్మృతి, స్వాతంత్ర్యం, కౌశలం, కాంతి, ధైర్యం, మార్దవం, ప్రాగల్భ్యం, ప్రశ్రయం, శీలం, సహనం, ఓజస్సు, భాగ్యం, గాంభీర్యం, స్థైర్యం, ఆస్తిక్యం, కీర్తి, మానం, అనహంకృతి—ఇలాంటి నిత్య మహాగుణాలు ఎప్పుడూ విడిపోని భగవానుడే శ్రీనివాసుడు శ్రీకృష్ణుడు. ఆయన ఇప్పుడు భూమిపై తన దివ్యలీలలను ముగించాడు. ఆయన లేనందున కలియుగపు పాపం లోకమంతా కమ్ముకుంది; అందుకే నేను శోకిస్తున్నాను.

Verse 29

सत्यं शौचं दया क्षान्तिस्त्याग: सन्तोष आर्जवम् । शमो दमस्तप: साम्यं तितिक्षोपरति: श्रुतम् ॥ २६ ॥ ज्ञानं विरक्तिरैश्वर्यं शौर्यं तेजो बलं स्मृति: । स्वातन्त्र्यं कौशलं कान्तिर्धैर्यं मार्दवमेव च ॥ २७ ॥ प्रागल्भ्यं प्रश्रय: शीलं सह ओजो बलं भग: । गाम्भीर्यं स्थैर्यमास्तिक्यं कीर्तिर्मानोऽनहङ्‍कृति: ॥ २८ ॥ एते चान्ये च भगवन्नित्या यत्र महागुणा: । प्रार्थ्या महत्त्वमिच्छद्भ‍िर्न वियन्ति स्म कर्हिचित् ॥ २९ ॥ तेनाहं गुणपात्रेण श्रीनिवासेन साम्प्रतम् । शोचामि रहितं लोकं पाप्मना कलिनेक्षितम् ॥ ३० ॥

శ్రీనివాసుడైన భగవానునిలో సత్యం, శౌచం, దయ, క్షమ, త్యాగం, సంతృప్తి, ఆర్జవం, శమం, దమం, తపస్సు, సమత్వం, తితిక్ష, ఉపరతి, శ్రద్ధ, జ్ఞానం, వైరాగ్యం, ఐశ్వర్యం, శౌర్యం, తేజస్సు, బలం, స్మృతి, స్వాతంత్ర్యం, కౌశలం, కాంతి, ధైర్యం, మార్దవం, గాంభీర్యం, స్థైర్యం, ఆస్తిక్యం, కీర్తి, నిరహంకారత వంటి నిత్య మహాగుణాలు ఎప్పటికీ నివసిస్తాయి; అవి ఆయననుండి ఎప్పుడూ విడిపోవు। ఆ సర్వగుణనిధి శ్రీకృష్ణుడు భూమిపై తన దివ్యలీలలను ముగించాడు; ఆయన లేనందున కలియుగ పాపం అన్నిచోట్ల వ్యాపించింది, అందుకే ఈ లోకస్థితిని చూసి నేను శోకిస్తున్నాను।

Verse 30

सत्यं शौचं दया क्षान्तिस्त्याग: सन्तोष आर्जवम् । शमो दमस्तप: साम्यं तितिक्षोपरति: श्रुतम् ॥ २६ ॥ ज्ञानं विरक्तिरैश्वर्यं शौर्यं तेजो बलं स्मृति: । स्वातन्त्र्यं कौशलं कान्तिर्धैर्यं मार्दवमेव च ॥ २७ ॥ प्रागल्भ्यं प्रश्रय: शीलं सह ओजो बलं भग: । गाम्भीर्यं स्थैर्यमास्तिक्यं कीर्तिर्मानोऽनहङ्‍कृति: ॥ २८ ॥ एते चान्ये च भगवन्नित्या यत्र महागुणा: । प्रार्थ्या महत्त्वमिच्छद्भ‍िर्न वियन्ति स्म कर्हिचित् ॥ २९ ॥ तेनाहं गुणपात्रेण श्रीनिवासेन साम्प्रतम् । शोचामि रहितं लोकं पाप्मना कलिनेक्षितम् ॥ ३० ॥

శ్రీనివాసుడైన భగవానునిలో సత్యం, శౌచం, దయ, క్షమ, త్యాగం, సంతృప్తి, ఆర్జవం, శమ-దమాలు, తపస్సు, సమత్వం, తితిక్ష, ఉపరతి, శ్రద్ధ, జ్ఞానం, వైరాగ్యం, ఐశ్వర్యం, శౌర్యం, తేజస్సు, బలం, స్మృతి, స్వాతంత్ర్యం, కౌశలం, సౌందర్యసంపద, ధైర్యం, మార్దవం, గాంభీర్యం, స్థైర్యం, ఆస్తిక్యం, కీర్తి, నిరహంకారత వంటి నిత్య మహాగుణాలు ఎప్పటికీ ఉంటాయి; అవి ఆయననుండి ఎప్పుడూ విడిపోవు। ఆ సర్వగుణ-సౌందర్యనిధి శ్రీకృష్ణుడు భూమిపై తన దివ్యలీలలను ముగించాడు; ఆయన లేనందున కలి పాపం అన్నిచోట్ల వ్యాపించింది, అందుకే నేను ఈ లోకస్థితిని చూసి శోకిస్తున్నాను।

Verse 31

आत्मानं चानुशोचामि भवन्तं चामरोत्तमम् । देवान् पितृनृषीन् साधून् सर्वान् वर्णांस्तथाश्रमान् ॥ ३१ ॥

నేను నన్ను గురించి కూడా శోకిస్తున్నాను; అలాగే, హే దేవోత్తమా, మీ గురించి కూడా. ఇంకా దేవతలందరిని, పితృలోకవాసులను, ఋషులను, ప్రభువు భక్తసాధువులను, మరియు మానవసమాజంలో వర్ణాశ్రమధర్మాన్ని అనుసరించే సమస్త జనులను కూడా నేను ఆలోచిస్తున్నాను।

Verse 32

ब्रह्मादयो बहुतिथं यदपाङ्गमोक्ष- कामास्तप: समचरन् भगवत्प्रपन्ना: । सा श्री: स्ववासमरविन्दवनं विहाय यत्पादसौभगमलं भजतेऽनुरक्ता ॥ ३२ ॥ तस्याहमब्जकुलिशाङ्‍कुशकेतुकेतै: श्रीमत्पदैर्भगवत: समलङ्‍कृताङ्गी । त्रीनत्यरोच उपलभ्य ततो विभूतिं लोकान् स मां व्यसृजदुत्स्मयतीं तदन्ते ॥ ३३ ॥

బ్రహ్మాది దేవతలు ఆయన కృపాకటాక్షం పొందాలని ఎంతోకాలం తపస్సు చేసి భగవంతుని శరణు పొందారు; ఆ లక్ష్మీదేవి తన కమలవన నివాసాన్ని విడిచి, ప్రేమతో ప్రభువు పాదపద్మాల సౌభాగ్యసంపదను సేవిస్తూ నిత్యం అనురక్తగా ఉంటుంది।

Verse 33

ब्रह्मादयो बहुतिथं यदपाङ्गमोक्ष- कामास्तप: समचरन् भगवत्प्रपन्ना: । सा श्री: स्ववासमरविन्दवनं विहाय यत्पादसौभगमलं भजतेऽनुरक्ता ॥ ३२ ॥ तस्याहमब्जकुलिशाङ्‍कुशकेतुकेतै: श्रीमत्पदैर्भगवत: समलङ्‍कृताङ्गी । त्रीनत्यरोच उपलभ्य ततो विभूतिं लोकान् स मां व्यसृजदुत्स्मयतीं तदन्ते ॥ ३३ ॥

భగవంతుని పాదపద్మాలపై ధ్వజం, వజ్రం, అంకుశం, కేతువు వంటి చిహ్నాలతో కూడిన ఆ శ్రీమద్భద్ర పాదముద్రలతో నా దేహం అలంకృతమై, నేను త్రిలోకాల విభూతికన్నా మిన్నగా ప్రకాశించాను. కానీ చివరికి, నేను నన్ను అత్యంత భాగ్యవంతినిగా భావించి ఆనందంతో ఉత్సాహపడుతున్న వేళ, భగవానుడు నన్ను విడిచిపోయాడు।

Verse 34

यो वै ममातिभरमासुरवंशराज्ञा- मक्षौहिणीशतमपानुददात्मतन्त्र: । त्वां दु:स्थमूनपदमात्मनि पौरुषेण सम्पादयन् यदुषु रम्यमबिभ्रदङ्गम् ॥ ३४ ॥

ఓ ధర్మమూర్తీ! నాస్తిక రాజులు ఏర్పాటు చేసిన అపార సైన్యవ్యూహాల వల్ల నేను మహాభారంతో నలిగిపోయాను; భగవంతుడు తన కృపతో ఆ భారాన్ని తొలగించాడు. అలాగే నీవు కూడా దుఃస్థితిలో బలహీనుడవై ఉన్నావు; అందుకే ఆయన అంతరంగ శక్తితో యదువంశంలో రమ్యమైన దేహం ధరించి అవతరించి నిన్ను నిలిపాడు।

Verse 35

का वा सहेत विरहं पुरुषोत्तमस्य प्रेमावलोकरुचिरस्मितवल्गुजल्पै: । स्थैर्यं समानमहरन्मधुमानिनीनां रोमोत्सवो मम यदङ्‌घ्रिविटङ्किताया: ॥ ३५ ॥

పురుషోత్తముని వియోగవేదనను ఎవరు సహించగలరు? ప్రేమభరిత దృష్టి, మనోహర చిరునవ్వు, మధుర వాక్యాలతో ఆయన సత్యభామాది ప్రియుల మాన-కోపాల గంభీరతను కూడా జయించేవాడు. ఆయన నా భూమిపై సంచరించినప్పుడు, నేను ఆయన కమలపాద ధూళిలో మునిగి, గడ్డితో కప్పబడి ఆనందంతో రోమాంచితమైనట్లుగా కనిపించేదాన్ని।

Verse 36

तयोरेवं कथयतो: पृथिवीधर्मयोस्तदा । परीक्षिन्नाम राजर्षि: प्राप्त: प्राचीं सरस्वतीम् ॥ ३६ ॥

పృథివి మరియు ధర్ముడు ఇలా సంభాషించుచుండగా, అప్పుడే రాజర్షి పరీక్షితుడు తూర్పు దిశగా ప్రవహించే సరస్వతి నది తీరానికి చేరుకున్నాడు।