Adhyaya 6

Verse 1

ऋषिरुवाच सत्यमुक्तं किन्‍त्विह वा एके न मनसोऽद्धा विश्रम्भमनवस्थानस्य शठकिरात इव सङ्गच्छन्ते ॥ २ ॥

ఋషి పలికెను—నీవు సత్యమే చెప్పితివి; అయితే ఇక్కడ కొందరు చంచలమైన మనస్సుపై పూర్తిగా విశ్వాసం పెట్టరు, మోసగాడు వేటగాడు వేటపై కూడా జాగ్రత్తగా ఉండునట్లు।

Verse 2

ऋषिरुवाच सत्यमुक्तं किन्‍त्विह वा एके न मनसोऽद्धा विश्रम्भमनवस्थानस्य शठकिरात इव सङ्गच्छन्ते ॥ २ ॥

ఋషి పలికెను—ఓ రాజా, నీవు సరిగ్గానే చెప్పితివి. మోసగాడు వేటగాడు జంతువులను పట్టుకున్నా అవి పారిపోతాయేమోనని నమ్మడు; అలాగే ఉన్నత సాధకుడు మనస్సును నమ్మక, దాని కదలికలను ఎల్లప్పుడూ గమనిస్తాడు।

Verse 3

तथा चोक्तम्— न कुर्यात्कर्हिचित्सख्यं मनसि ह्यनवस्थिते । यद्विश्रम्भाच्चिराच्चीर्णं चस्कन्द तप ऐश्वरम् ॥ ३ ॥

అందుకే చెప్పబడింది—అస్థిరమైన మనస్సుతో ఎప్పుడూ స్నేహం చేయకూడదు. మనస్సుపై పూర్తిగా నమ్మకం పెట్టితే దీర్ఘకాల తపస్సు, ఐశ్వర్యం కూడా కూలిపోతాయి।

Verse 4

नित्यं ददाति कामस्यच्छिद्रं तमनु येऽरय: । योगिन: कृतमैत्रस्य पत्युर्जायेव पुंश्चली ॥ ४ ॥

మనస్సుతో స్నేహం చేసి దానికి అవకాశం ఇచ్చిన యోగికి, ఆ మనస్సు కామం, క్రోధం, లోభం వంటి శత్రువులకు ఎల్లప్పుడూ చిల్లు ఇస్తుంది; పతివ్రత కాని స్త్రీ పరపురుషుల చేత లాగబడీ భర్తకు వినాశం తెచ్చినట్లే।

Verse 5

कामो मन्युर्मदो लोभ: शोकमोहभयादय: । कर्मबन्धश्च यन्मूल: स्वीकुर्यात्को नु तद् बुध: ॥ ५ ॥

కామం, క్రోధం, మదం, లోభం, శోకం, మోహం, భయం మొదలైనవి మనస్సే మూలం; వీటివల్లే కర్మబంధనం ఏర్పడుతుంది. మరి ఏ జ్ఞాని మనస్సును నమ్మగలడు?

Verse 6

अथैवमखिललोकपालललामोऽपि विलक्षणैर्जडवदवधूतवेषभाषाचरितैरविलक्षितभगवत्प्रभावो योगिनां साम्परायविधिमनुशिक्षयन् स्वकलेवरं जिहासुरात्मन्यात्मानमसंव्यवहितमनर्थान्तरभावेनान्वीक्षमाण उपरतानुवृत्तिरुपरराम ॥ ६ ॥

భగవానుడైన ఋషభదేవుడు ఈ విశ్వంలోని రాజులందరికీ, చక్రవర్తులందరికీ శిరోమణి అయినప్పటికీ, అవధూత వేషధారణను, భాషను స్వీకరించి, జడపదార్థము వలె, భౌతిక బంధాలలో ఉన్నవాని వలె ప్రవర్తించారు. తత్ఫలితంగా, ఎవరూ ఆయన దివ్య వైభవాన్ని గమనించలేకపోయారు. యోగులకు దేహత్యాగం ఎలా చేయాలో నేర్పించడానికే ఆయన ఈ ప్రవర్తనను అవలంబించారు. అయినప్పటికీ, భగవానుడైన వాసుదేవుని (శ్రీకృష్ణుని) పూర్ణ అంశగా ఆయన తన నిజ స్థితిని నిలుపుకున్నారు.

Verse 7

तस्य ह वा एवं मुक्तलिङ्गस्य भगवत ऋषभस्य योगमायावासनया देह इमां जगतीमभिमानाभासेन सङ्‍क्रममाण: कोङ्कवेङ्ककुटकान्दक्षिणकर्णाटकान्देशान् यद‍ृच्छयोपगत: कुटकाचलोपवन आस्यकृताश्मकवल उन्माद इव मुक्तमूर्धजोऽसंवीत एव विचचार ॥ ७ ॥

వాస్తవానికి భగవానుడైన ఋషభదేవునికి భౌతిక శరీరం లేదు, కానీ యోగమాయ ప్రభావం వల్ల ఆయన తన శరీరాన్ని భౌతికంగా భావించారు. సాధారణ మానవుని వలె లీలలు ప్రదర్శిస్తూ, దేహాభిమానాన్ని వదిలివేశారు. ఈ నియమాన్ని అనుసరించి ఆయన ప్రపంచమంతటా సంచరించడం ప్రారంభించారు. ప్రయాణిస్తూ ఆయన దక్షిణ భారతదేశంలోని కర్ణాటక ప్రాంతానికి వచ్చి కొంక, వెంక, కుటక ప్రాంతాల గుండా వెళ్ళారు. ఆయనకు ఇలా ప్రయాణించే ప్రణాళిక ఏదీ లేదు, కానీ ఆయన కుటకాచలం దగ్గరకు చేరుకుని అక్కడ ఒక అడవిలో ప్రవేశించారు. ఆయన నోటిలో రాళ్ళు పెట్టుకుని, దిగంబరంగా, పిచ్చివాని వలె చెల్లాచెదురైన జుట్టుతో అడవిలో సంచరించడం ప్రారంభించారు.

Verse 8

अथ समीरवेगविधूतवेणुविकर्षणजातोग्रदावानलस्तद्वनमालेलिहान: सह तेन ददाह ॥ ८ ॥

ఆయన సంచరిస్తుండగా, భయంకరమైన కార్చిచ్చు (అడవి మంట) ప్రారంభమైంది. గాలి వేగానికి వెదురు బొంగులు ఒకదానికొకటి రాసుకోవడం వల్ల ఈ మంటలు చెలరేగాయి. ఆ మంటల్లో కుటకాచలం దగ్గరి అడవి మొత్తం మరియు భగవానుడైన ఋషభదేవుని శరీరం కాలి బూడిదయ్యాయి.

Verse 9

यस्य किलानुचरितमुपाकर्ण्य कोङ्कवेङ्ककुटकानां राजार्हन्नामोपशिक्ष्य कलावधर्म उत्कृष्यमाणे भवितव्येन विमोहित: स्वधर्मपथमकुतोभयमपहाय कुपथपाखण्डमसमञ्जसं निजमनीषया मन्द: सम्प्रवर्तयिष्यते ॥ ९ ॥

శుకదేవ గోస్వామి మహారాజు పరీక్షిత్తుతో ఇలా అన్నారు: ఓ రాజా, కొంక, వెంక, కుటక దేశాల రాజైన అర్హతుడు ఋషభదేవుని కార్యకలాపాల గురించి విని, ఋషభదేవుని సూత్రాలను అనుకరిస్తూ ఒక కొత్త మత విధానాన్ని ప్రవేశపెట్టాడు. కలియుగ ప్రభావాన్ని ఆసరాగా చేసుకుని, మోహితుడైన అర్హతుడు ప్రమాదరహితమైన వేద నియమాలను వదిలివేసి, వేదాలకు విరుద్ధమైన ఒక కల్పిత మత విధానాన్ని సృష్టించాడు. అదే జైన ధర్మానికి ఆరంభం. అనేక ఇతర నామమాత్రపు మతాలు ఈ నాస్తిక విధానాన్ని అనుసరించాయి.

Verse 10

येन ह वाव कलौ मनुजापसदा देवमायामोहिता: स्वविधिनियोगशौचचारित्रविहीना देवहेलनान्यपव्रतानि निजनिजेच्छया गृह्णाना अस्‍नानानाचमनाशौचकेशोल्लुञ्चनादीनि कलिनाधर्मबहुलेनोपहतधियो ब्रह्मब्राह्मणयज्ञपुरुषलोकविदूषका: प्रायेण भविष्यन्ति ॥ १० ॥

మానవులలో అధములు మరియు భగవంతుని మాయచే మోహితులైన వారు అసలైన వర్ణాశ్రమ ధర్మాన్ని, దాని నియమ నిబంధనలను వదిలివేస్తారు. వారు రోజుకు మూడుసార్లు స్నానం చేయడం, భగవంతుని పూజించడం మానేస్తారు. శుభ్రతను వదిలివేసి, భగవంతుని నిర్లక్ష్యం చేసి, వారు అర్థరహితమైన సూత్రాలను స్వీకరిస్తారు. క్రమం తప్పకుండా స్నానం చేయకపోవడం లేదా నోరు కడుక్కోకపోవడం వల్ల, వారు ఎప్పుడూ అశుభ్రంగా ఉంటారు మరియు వారు తమ జుట్టును పీక్కుంటారు. కల్పిత మతాన్ని అనుసరిస్తూ వారు వృద్ధి చెందుతారు. ఈ కలియుగంలో ప్రజలు అధార్మిక విధానాల పట్ల ఎక్కువ ఆసక్తి చూపుతారు. తత్ఫలితంగా, ఈ ప్రజలు సహజంగానే వేద ప్రామాణికతను, వేద అనుచరులను, బ్రాహ్మణులను, భగవంతుని మరియు భక్తులను నిందిస్తారు.

Verse 11

ते च ह्यर्वाक्तनया निजलोकयात्रयान्धपरम्परयाऽऽश्वस्तास्तमस्यन्धे स्वयमेव प्रपतिष्यन्ति ॥ ११ ॥

నీచ స్వభావులైన వారు ఘోర అజ్ఞానంతో వేదసిద్ధాంతాలకు విరుద్ధమైన ధర్మవ్యవస్థను ప్రవేశపెడతారు; తమ మనోకల్పనలను అనుసరించి వారు స్వయంగా ఘనాంధకార లోకాల్లో పడిపోతారు।

Verse 12

अयमवतारो रजसोपप्लुतकैवल्योपशिक्षणार्थ: ॥ १२ ॥

ఈ అవతారం రజోగుణంతో ముంచెత్తబడిన వారికి కైవల్య తత్త్వాన్ని బోధించుటకై అవతరించింది।

Verse 13

तस्यानुगुणान् श्लोकान् गायन्ति— अहो भुव: सप्तसमुद्रवत्या द्वीपेषु वर्षेष्वधिपुण्यमेतत् । गायन्ति यत्रत्यजना मुरारे: कर्माणि भद्राण्यवतारवन्ति ॥ १३ ॥

పండితులు ఆయనకు తగిన శ్లోకాలను పాడుతారు— “అహో! ఏడు సముద్రాలతో కూడిన ఈ భూమిలోని ద్వీపాలు, వర్షాలలో భారతవర్షమే అత్యంత పుణ్యమయం. ఇక్కడి ప్రజలు మురారి అవతారాల శుభకర్మలను గానంచేస్తారు.”

Verse 14

अहो नु वंशो यशसावदात: प्रैयव्रतो यत्र पुमान् पुराण: । कृतावतार: पुरुष: स आद्य- श्चचार धर्मं यदकर्महेतुम् ॥ १४ ॥

“అహో! ప్రియవ్రత వంశం కీర్తితో నిర్మలమై ప్రకాశిస్తుంది; ఆ వంశంలోనే ఆద్య పురుషుడు, పురాతన పరమపురుషుడు అవతారంగా అవతరించి, కర్మఫల బంధనాన్ని తొలగించే ధర్మాన్ని ఆచరించాడు.”

Verse 15

को न्वस्य काष्ठामपरोऽनुगच्छे- न्मनोरथेनाप्यभवस्य योगी । यो योगमाया: स्पृहयत्युदस्ता ह्यसत्तया येन कृतप्रयत्ना: ॥ १५ ॥

“ఏ యోగి మనసుతో కూడ భగవాన్ ఋషభదేవుని పరమస్థితిని అనుసరించగలడు? ఇతర యోగులు ఆశపడే యోగసిద్ధులను ఆయన తృణప్రాయంగా త్యజించాడు; ఆయనతో సమానుడు ఎవరు?”

Verse 16

इति ह स्म सकलवेदलोकदेवब्राह्मणगवां परमगुरोर्भगवत ऋषभाख्यस्य विशुद्धाचरितमीरितं पुंसां समस्तदुश्चरिताभिहरणं परममहामङ्गलायनमिदमनुश्रद्धयोपचितयानुश‍ृणोत्याश्रावयति वावहितो भगवति तस्मिन् वासुदेव एकान्ततो भक्तिरनयोरपि समनुवर्तते ॥ १६ ॥

శుకదేవ గోస్వామి పలికెను—భగవాన్ ఋషభదేవుడు సమస్త వేదజ్ఞానం, మనుష్యులు, దేవతలు, గోవులు, బ్రాహ్మణులకూ పరమగురువు. ఆయన విశుద్ధ దివ్యచరిత్రను నేను వివరించితిని; అది సమస్త జీవుల పాపకర్మలను నశింపజేయును. ఈ లీలాకథ పరమ మంగళనిధి. ఆచార్యపరంపరను అనుసరించి శ్రద్ధతో జాగ్రత్తగా వినువాడు గాని వినిపించువాడు గాని, వాసుదేవుని పాదపద్మముల యందు ఏకాంత భక్తిని నిశ్చయంగా పొందును.

Verse 17

यस्यामेव कवय आत्मानमविरतं विविधवृजिनसंसारपरितापोपतप्यमानमनुसवनं स्‍नापयन्तस्तयैव परया निर्वृत्या ह्यपवर्गमात्यन्तिकं परमपुरुषार्थमपि स्वयमासादितं नो एवाद्रियन्ते भगवदीयत्वेनैव परिसमाप्तसर्वार्था: ॥ १७ ॥

ఏ పరాభక్తిలో మునులు వివిధ పాపమయ సంసారతాపాలతో దగ్ధమైన ఆత్మను నిరంతరం స్నానింపజేస్తారో, ఆ పరమానందంలోనే వారు తృప్తి పొందుతారు. ఆ భక్తివలన ముక్తి కూడా స్వయంగా సేవకు వస్తుంది; అయినా భక్తులు దానిని స్వీకరించరు, ఎందుకంటే భగవంతునికి చెందినవారై వారు సమస్తార్థసిద్ధిని పొందినవారు.

Verse 18

राजन् पतिर्गुरुरलं भवतां यदूनां दैवं प्रिय: कुलपति: क्‍व च किङ्करो व: । अस्त्वेवमङ्ग भगवान् भजतां मुकुन्दो मुक्तिं ददाति कर्हिचित्स्म न भक्तियोगम् ॥ १८ ॥

ఓ రాజా! మీ యదువంశీయులకు (మరియు పాండవులకు) భగవాన్ ముకుందుడే పోషకుడు, గురువు, ఆరాధ్యదైవం, ప్రియమిత్రుడు, కులపతి; అంతేకాదు, కొన్నిసార్లు దూతగా లేదా సేవకుడిగా కూడా మీ కుటుంబానికి సేవ చేస్తాడు. ఆయన కృప కోసం భజించువారికి ముక్తిని సులభంగా ఇస్తాడు గాని, తన ప్రత్యక్ష సేవ అయిన భక్తియోగాన్ని అంత సులభంగా ప్రసాదించడు.

Verse 19

नित्यानुभूतनिजलाभनिवृत्ततृष्ण: श्रेयस्यतद्रचनया चिरसुप्तबुद्धे: । लोकस्य य: करुणयाभयमात्मलोक- माख्यान्नमो भगवते ऋषभाय तस्मै ॥ १९ ॥

భగవాన్ ఋషభదేవుడు నిత్యం తన నిజలాభాన్ని అనుభవించుచుండెను; అందువలన ఆయన పూర్ణాత్మారాముడు, బాహ్య భోగతృష్ణలేనివాడు. దేహాత్మబుద్ధిలో పడి దీర్ఘకాలం నిద్రించిన లోకానికి ఆయన కరుణతో ఆత్మతత్త్వమును, ఆత్మలోకమును—జీవనలక్ష్యమును—బోధించెను. అట్టి భగవాన్ ఋషభదేవునికి నమస్కారము.