Home›Srimad Bhagavatam›Panchama Skandha›Adhyaya 16›Shloka 7
←Previous Verse
Next Verse→

Shloka 7

Bhū-maṇḍala as a Lotus: Jambūdvīpa, Ilāvṛta, and the Meru System

Mountains, Rivers, Lakes, and Brahmapurī

Devanagari script

एषां मध्ये इलावृतं नामाभ्यन्तरवर्षं यस्य नाभ्यामवस्थित: सर्वत: सौवर्ण: कुलगिरिराजो मेरुर्द्वीपायामसमुन्नाह: कर्णिकाभूत: कुवलयकमलस्य मूर्धनि द्वात्रिंशत् सहस्रयोजनविततो मूले षोडशसहस्रं तावतान्तर्भूम्यां प्रविष्ट: ॥ ७ ॥

Transliteration

eṣāṁ madhye ilāvṛtaṁ nāmābhyantara-varṣaṁ yasya nābhyām avasthitaḥ sarvataḥ sauvarṇaḥ kula-giri-rājo merur dvīpāyāma-samunnāhaḥ karṇikā-bhūtaḥ kuvalaya-kamalasya mūrdhani dvā-triṁśat sahasra-yojana-vitato mūle ṣoḍaśa-sahasraṁ tāvat āntar-bhūmyāṁ praviṣṭaḥ.

Translation

ఇవన్నిటి మధ్య ‘ఇలావృత’ అనే అంతర్వర్షం ఉంది; దాని నాభిస్థానంలో సర్వత్ర స్వర్ణమయమైన కులగిరిరాజు సుమేరు నిలిచియున్నాడు—కమలసదృశ భూమండలానికి కర్ణిక వలె. శిఖరంలో దాని వెడల్పు ముప్పై రెండు వేల యోజనాలు, అడుగున పదహారు వేల యోజనాలు; అలాగే పదహారు వేల యోజనాలు భూమిలోకి ప్రవేశించి ఉంది.

Synonyms
एषाम्of these
एषाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; षष्ठी-विभक्ति (6th/genitive), बहुवचन
मध्येin the middle
मध्ये:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootमध्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; अधिकरण
इलावृतम्Ilāvṛta
इलावृतम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootइलावृत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; नाम (proper name)
नामnamed
नाम:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootनामन् (प्रातिपदिक)
Formअव्यय (particle) नाम—'called/named' इत्यर्थे
अभ्यन्तर-वर्षम्the inner region (varṣa)
अभ्यन्तर-वर्षम्:
Apposition (समानाधिकरण)
TypeNoun
Rootअभ्यन्तर (प्रातिपदिक) + वर्ष (प्रातिपदिक)
Formसमासः: कर्मधारय — 'अभ्यन्तरं वर्षम्' (inner region); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; इलावृतम् इत्यस्य समानाधिकरणम्
यस्यwhose
यस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; षष्ठी-विभक्ति, एकवचन
नाभ्याम्at the navel/center
नाभ्याम्:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootनाभि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (instrumental), एकवचन; अधिकरण-निर्देशे 'नाभ्याम्' = 'नाभौ/नाभ्यां' (at the navel/center) इति प्रयोगः
अवस्थितःsituated
अवस्थितः:
Karta-samānādhikaraṇa (कर्तृ-समानाधिकरण)
TypeAdjective
Rootअव-स्था (धातु) → अवस्थित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formकृदन्त (past passive participle, क्त); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; मेरुः इति विशेष्यस्य विशेषणम्
सर्वतःon all sides
सर्वतः:
Kriya-visheshana (क्रिया-विशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formअव्यय (adverb)
सौवर्णःgolden
सौवर्णः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसौवर्ण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; मेरुः इति विशेषणम्
कुल-गिरि-राजःking of the kula-mountains
कुल-गिरि-राजः:
Apposition (समानाधिकरण)
TypeNoun
Rootकुल (प्रातिपदिक) + गिरि (प्रातिपदिक) + राजन् (प्रातिपदिक)
Formसमासः: तत्पुरुष — 'कुलगिरिणां राजा' (king of the principal mountains); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; मेरुः इत्यस्य उपपद-विशेषणम्
मेरुःMeru
मेरुः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमेरु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
द्वीप-आयाम-समुन्नाहः(as) the island’s length and breadth/height measure
द्वीप-आयाम-समुन्नाहः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootद्वीप (प्रातिपदिक) + आयाम (प्रातिपदिक) + समुन्नाह (प्रातिपदिक)
Formसमासः: तत्पुरुष — 'द्वीपस्य आयामः (च) समुन्नाहः (च)' इति परिमाण-निर्देशः; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; मेरुः इति विशेषणम्
कर्णिका-भूतःbeing the pericarp
कर्णिका-भूतः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootकर्णिका (प्रातिपदिक) + भू (धातु) → भूत (कृदन्त)
Formसमासः: तत्पुरुष — 'कर्णिका इव भूतः' (become/being the pericarp); कृदन्त (क्त); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; मेरुः इति विशेषणम्
कुवलय-कमलस्यof the earth-lotus
कुवलय-कमलस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootकुवलय (प्रातिपदिक) + कमल (प्रातिपदिक)
Formसमासः: कर्मधारय — 'कुवलयम् कमलम्' (earth-lotus); नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
मूर्धनिon the top
मूर्धनि:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootमूर्धन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; अधिकरण
द्वा-त्रिंशत्thirty-two
द्वा-त्रिंशत्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootद्वि (संख्या) + त्रिंशत् (संख्या)
Formसंख्यावाचक; द्वन्द्व-समास (additive numeral) = 32; अव्ययवत् संख्यापदम्; सहस्रयोजनविततः इत्यस्य परिमाण-विशेषणम्
सहस्र-योजन-विततःextended (in width) by thousand yojanas
सहस्र-योजन-विततः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसहस्र (प्रातिपदिक) + योजन (प्रातिपदिक) + वि-तन् (धातु) → वितत (कृदन्त)
Formसमासः: तत्पुरुष — 'सहस्रयोजनैः विततः' (spread by thousand yojanas); कृदन्त (क्त); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; मेरुः इति विशेषणम्
मूलेat the base
मूले:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootमूल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; अधिकरण
षोडश-सहस्रम्sixteen thousand
षोडश-सहस्रम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootषोडश (संख्या) + सहस्र (प्रातिपदिक)
Formद्विगु-समास (numerical compound) = 16000; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; परिमाण-निर्देशः
तावत्that much
तावत्:
Kriya-visheshana (क्रिया-विशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतावत् (अव्यय)
Formअव्यय (adverb) परिमाणे—'so much/that much'
अन्तः-भूम्याम्within the ground
अन्तः-भूम्याम्:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootअन्तः (अव्यय) + भूमि (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव-समास — 'अन्तर्भूमि' (within the ground); स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (locative) एकवचन रूपे अपेक्षिते, अत्र 'भूम्याम्' इति सप्तमी-एकवचन (Vedic/epic alternation) प्रयोगः; अधिकरण
प्रविष्टःentered/penetrating
प्रविष्टः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्र-विश् (धातु) → प्रविष्ट (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formकृदन्त (past passive participle, क्त); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; मेरुः इति विशेषणम्
Characters & Entities
M
Mount Meru

FAQs

This verse describes Mount Meru as the golden king of mountains situated at the navel (center) of Ilāvṛta-varṣa, like the central whorl of the lotus-like Jambūdvīpa, with specific measurements for its summit, base, and depth into the earth.

Śukadeva Gosvāmī is narrating this cosmological description to Mahārāja Parīkṣit as part of the fifth canto’s account of Jambūdvīpa and its central mountain, Meru.

The Bhagavatam uses cosmic structure—center, lotus imagery, and the ‘navel’—to remind the reader that creation is ordered and purposeful; one can apply this by cultivating inner centeredness and orienting life around the Supreme, rather than around distraction.

←Previous Verse
Next Verse→