Adhyaya 2
Śrāddhadeva Manu’s Sons: Pṛṣadhra’s Curse and Renunciation; Genealogies of Nariṣyanta and Diṣṭa
సుద్యుమ్నుడు వానప్రస్థంగా అరణ్యానికి వెళ్లిన తరువాత వైవస్వత మనువు (శ్రాద్ధదేవుడు) మరిన్ని వారసులను కోరుకొని యమునా తీరంలో దీర్ఘ తపస్సు చేసి పరమేశ్వర నారాయణుని ఆరాధించగా ఇక్ష్వాకు మొదలైన పది మంది కుమారులను పొందాడు. ఈ అధ్యాయంలో పృషధ్రుని కథ ప్రధానము—రాత్రి గోరక్షణలో అంధకారంలో పొరపాటున ఆవును చంపినందుకు వసిష్ఠుడు అతనికి క్షత్రియత్వహాని, శూద్రజన్మ శాపం ఇస్తాడు. పృషధ్రుడు గురువాక్యాన్ని ద్వేషం లేక స్వీకరించి బ్రహ్మచర్యాన్ని ఆచరించి, సమదృష్టితో భగవద్భక్తిలో స్థిరమై శుద్ధ భక్తిని పొందీ, చివరికి దావాగ్నిలో ప్రవేశించి పరమధామాన్ని చేరుతాడు. కవి యొక్క త్వరిత వైరాగ్యం, కరూష వంశం, ధృష్టుని సామాజిక మార్పు కూడా సంక్షేపంగా చెప్పబడతాయి. తరువాత నరిష్యంత వంశంలో అగ్నివేశ్యుడు మరియు ఆగ్నివేశ్యాయన బ్రాహ్మణుల పరంపర, దిష్ట వంశంలో మరుత్తుని అద్భుత స్వర్ణయజ్ఞం మరియు తృణబిందు ద్వారా వైశాలీ వంశ విస్తారం వర్ణించబడుతుంది. పాపం-శాపం-శరణాగతి-భక్తి అనే నీతిదర్శనాన్ని వంశావళి నిర్మాణంతో కలిపి, ముందున్న వంశకథలకు ఈ అధ్యాయం పునాది వేస్తుంది।
Shlokas
Verse 1
श्रीशुक उवाच एवं गतेऽथ सुद्युम्ने मनुर्वैवस्वत: सुते । पुत्रकामस्तपस्तेपे यमुनायां शतं समा: ॥ १ ॥
శ్రీశుకుడు పలికెను—సుద్యుమ్నుడు వానప్రస్థాశ్రమం స్వీకరించుటకు అరణ్యానికి వెళ్లిన తరువాత, వైవస్వత మనువు (శ్రాద్ధదేవుడు) మరిన్ని కుమారులను కోరుకొని యమునా తీరమున నూరు సంవత్సరములు ఘోర తపస్సు చేసెను।
Verse 2
ततोऽयजन्मनुर्देवमपत्यार्थं हरिं प्रभुम् । इक्ष्वाकुपूर्वजान् पुत्रान्लेभे स्वसदृशान् दश ॥ २ ॥
అనంతరం సంతానార్థముగా మనువు శ్రాద్ధదేవుడు దేవతల ప్రభువు పరమేశ్వరుడైన హరిని ఆరాధించెను. ఫలితంగా అతనికి తనతో సమానమైన పది మంది కుమారులు లభించిరి; వారిలో ఇక్ష్వాకు జ్యేష్ఠుడు।
Verse 3
पृषध्रस्तु मनो: पुत्रो गोपालो गुरुणा कृत: । पालयामास गा यत्तो रात्र्यां वीरासनव्रत: ॥ ३ ॥
ఆ కుమారులలో మనువు కుమారుడైన పృషధ్రుడు గురువు ఆజ్ఞచే గోపాలకుడిగా నియమింపబడెను. అతడు వీరాసన వ్రతముతో, ఖడ్గం చేతబట్టి, రాత్రంతా గోవులను కాపాడెను।
Verse 4
एकदा प्राविशद् गोष्ठं शार्दूलो निशि वर्षति । शयाना गाव उत्थाय भीतास्ता बभ्रमुर्व्रजे ॥ ४ ॥
ఒకసారి వర్షముతో కూడిన రాత్రి పులి గోశాలలో ప్రవేశించెను. దానిని చూసి పడుకున్న గోవులు భయంతో లేచి వ్రజములో ఇటూ అటూ చెదరిపోయెను।
Verse 5
एकां जग्राह बलवान् सा चुक्रोश भयातुरा । तस्यास्तु क्रन्दितं श्रुत्वा पृषध्रोऽनुससार ह ॥ ५ ॥ खड्गमादाय तरसा प्रलीनोडुगणे निशि । अजानन्नच्छिनोद् बभ्रो: शिर: शार्दूलशङ्कया ॥ ६ ॥
బలవంతమైన పులి ఒక గోవును పట్టుకొనెను; ఆ గోవు భయంతో కేక వేసెను. ఆ అరుపు విని పృషధ్రుడు వేగంగా అక్కడికి పరుగెత్తెను. మేఘములచే నక్షత్రాలు మరుగునపడి చీకటి కమ్మగా, అతడు ఖడ్గం ఎత్తి గోవునే పులిగా భావించి పొరపాటున బలంగా గోవు తలను నరికివేశెను।
Verse 6
एकां जग्राह बलवान् सा चुक्रोश भयातुरा । तस्यास्तु क्रन्दितं श्रुत्वा पृषध्रोऽनुससार ह ॥ ५ ॥ खड्गमादाय तरसा प्रलीनोडुगणे निशि । अजानन्नच्छिनोद् बभ्रो: शिर: शार्दूलशङ्कया ॥ ६ ॥
బలమైన వ్యాఘ్రుడు ఒక ఆవును పట్టుకున్నాడు. భయంతో, బాధతో ఆ ఆవు కేకలు వేసింది. ఆ అరుపు విని పృషధ్రుడు వెంటనే ఆ శబ్దాన్ని అనుసరించాడు. ఖడ్గం తీసుకొని పరుగెత్తి వచ్చాడు; కానీ మేఘాలతో నక్షత్రాలు కప్పబడిన రాత్రిలో ఆవునే వ్యాఘ్రుడని పొరబడి బలంగా ఆవు తలను నరికివేశాడు.
Verse 7
व्याघ्रोऽपि वृक्णश्रवणो निस्त्रिंशाग्राहतस्तत: । निश्चक्राम भृशं भीतो रक्तं पथि समुत्सृजन् ॥ ७ ॥
ఖడ్గధార తగిలి వ్యాఘ్రుడి చెవి కోసబడింది. అందువల్ల అతడు తీవ్రంగా భయపడి అక్కడి నుంచి పారిపోయాడు; దారిలో రక్తం కార్చుకుంటూ వెళ్లాడు.
Verse 8
मन्यमानो हतं व्याघ्रं पृषध्र: परवीरहा । अद्राक्षीत् स्वहतां बभ्रुं व्युष्टायां निशि दु:खित: ॥ ८ ॥
రాత్రి వ్యాఘ్రుడిని చంపానని భావించిన శత్రువీరహంత పృషధ్రుడు, ఉదయం వెలుతురులో చూసి—తాను చంపింది ఆవేనని గ్రహించి తీవ్రంగా దుఃఖించాడు.
Verse 9
तं शशाप कुलाचार्य: कृतागसमकामत: । न क्षत्रबन्धु: शूद्रस्त्वं कर्मणा भवितामुना ॥ ९ ॥
పృషధ్రుడు తెలియక పాపం చేసినప్పటికీ, కులాచార్యుడు వసిష్ఠుడు అతనిని శపించాడు—“ఈ కర్మఫలంగా నీవు క్షత్రియుడిగా ఉండలేవు; శూద్రుడిగా జన్మిస్తావు.”
Verse 10
एवं शप्तस्तु गुरुणा प्रत्यगृह्णात् कृताञ्जलि: । अधारयद् व्रतं वीर ऊर्ध्वरेता मुनिप्रियम् ॥ १० ॥
గురువు ఇలా శపించినప్పుడు వీరుడు పృషధ్రుడు చేతులు జోడించి ఆ శాపాన్ని స్వీకరించాడు. అనంతరం ఇంద్రియాలను నియంత్రించి, మహర్షులకు ప్రియమైన బ్రహ్మచర్య వ్రతాన్ని ఆచరించాడు.
Verse 11
वासुदेवे भगवति सर्वात्मनि परेऽमले । एकान्तित्वं गतो भक्त्या सर्वभूतसुहृत् सम: ॥ ११ ॥ विमुक्तसङ्ग: शान्तात्मा संयताक्षोऽपरिग्रह: । यदृच्छयोपपन्नेन कल्पयन् वृत्तिमात्मन: ॥ १२ ॥ आत्मन्यात्मानमाधाय ज्ञानतृप्त: समाहित: । विचचार महीमेतां जडान्धबधिराकृति: ॥ १३ ॥
ఆ తరువాత పృషధ్రుడు అన్ని బాధ్యతల నుండి విముక్తుడై మనస్సు శాంతమై, ఇంద్రియాలను నియంత్రించాడు. మలినరహిత పరమాత్మ వాసుదేవ భగవానునందు ఏకాంత భక్తితో స్థితుడై, సమస్త జీవులకు సుహృదుడుగా సమదర్శిగా అయ్యాడు.
Verse 12
वासुदेवे भगवति सर्वात्मनि परेऽमले । एकान्तित्वं गतो भक्त्या सर्वभूतसुहृत् सम: ॥ ११ ॥ विमुक्तसङ्ग: शान्तात्मा संयताक्षोऽपरिग्रह: । यदृच्छयोपपन्नेन कल्पयन् वृत्तिमात्मन: ॥ १२ ॥ आत्मन्यात्मानमाधाय ज्ञानतृप्त: समाहित: । विचचार महीमेतां जडान्धबधिराकृति: ॥ १३ ॥
అతడు సంగవిముక్తుడు, శాంతాత్ముడు, ఇంద్రియనిగ్రహం కలవాడు, అపరిగ్రహి. ప్రభువు అనుగ్రహంతో యాదృచ్ఛికంగా లభించినదానితోనే తన జీవనవృత్తిని నిర్వహించేవాడు.
Verse 13
वासुदेवे भगवति सर्वात्मनि परेऽमले । एकान्तित्वं गतो भक्त्या सर्वभूतसुहृत् सम: ॥ ११ ॥ विमुक्तसङ्ग: शान्तात्मा संयताक्षोऽपरिग्रह: । यदृच्छयोपपन्नेन कल्पयन् वृत्तिमात्मन: ॥ १२ ॥ आत्मन्यात्मानमाधाय ज्ञानतृप्त: समाहित: । विचचार महीमेतां जडान्धबधिराकृति: ॥ १३ ॥
ఆత్మను ఆత్మలోనే స్థాపించి, జ్ఞానంతో తృప్తుడై సమాధిస్థుడై, సంగరహితుడై ఈ భూమిని సంచరించాడు; బయటకు మాత్రం జడుడు, అంధుడు, బధిరుడు వలె కనిపించేవాడు.
Verse 14
एवं वृत्तो वनं गत्वा दृष्ट्वा दावाग्निमुत्थितम् । तेनोपयुक्तकरणो ब्रह्म प्राप परं मुनि: ॥ १४ ॥
ఈ విధంగా జీవిస్తూ పృషధ్రుడు అరణ్యానికి వెళ్లాడు. అక్కడ దావాగ్ని చెలరేగినదాన్ని చూసి, దానిని అవకాశంగా తీసుకొని అగ్నిలో తన దేహాన్ని దహింపజేశాడు; అలా పరబ్రహ్మ ధామాన్ని పొందాడు.
Verse 15
कवि: कनीयान् विषयेषु नि:स्पृहो विसृज्य राज्यं सह बन्धुभिर्वनम् । निवेश्य चित्ते पुरुषं स्वरोचिषं विवेश कैशोरवया: परं गत: ॥ १५ ॥
మనువు యొక్క కనిష్ఠ కుమారుడు కవి విషయభోగాల పట్ల నిరాసక్తుడు. సంపూర్ణ యౌవనానికి ముందే రాజ్యాన్ని విడిచి మిత్రబంధువులతో అరణ్యానికి వెళ్లాడు. హృదయంలో స్వయంప్రకాశ పరమపురుషుని నిలిపి పరమసిద్ధిని పొందాడు.
Verse 16
करूषोन्मानवादासन् कारूषो: क्षत्रजातय: । उत्तरापथगोप्तारो ब्रह्मण्या धर्मवत्सला: ॥ १६ ॥
మనువు కుమారుడు కరూṣ నుండి కారూṣ అనే క్షత్రియ వంశం పుట్టింది. వారు ఉత్తరాపథానికి పాలకులు, బ్రాహ్మణ్యాన్ని రక్షించేవారు, ధర్మనిష్ఠులు అయ్యారు.
Verse 17
धृष्टाद् धार्ष्टमभूत् क्षत्रं ब्रह्मभूयं गतं क्षितौ । नृगस्य वंश: सुमतिर्भूतज्योतिस्ततो वसु: ॥ १७ ॥
మనువు కుమారుడు ధృష్ట నుండి ధార్ష్ట అనే క్షత్రియ వర్గం పుట్టింది; వారు ఈ లోకంలో బ్రాహ్మణ స్థితిని పొందారు. తరువాత మనువు కుమారుడు నృగ నుండి సుమతి, సుమతి నుండి భూతజ్యోతి, భూతజ్యోతి నుండి వసు జన్మించారు.
Verse 18
वसो: प्रतीकस्तत्पुत्र ओघवानोघवत्पिता । कन्या चौघवती नाम सुदर्शन उवाह ताम् ॥ १८ ॥
వసు కుమారుడు ప్రతీక; అతని కుమారుడు ఓఘవాన్. ఓఘవాన్ కుమారుడూ ఓఘవాన్ అనే పేరుతోనే ప్రసిద్ధి; అతని కుమార్తె ఓఘవతి. ఆ కుమార్తెను సుదర్శనుడు వివాహం చేసుకున్నాడు.
Verse 19
चित्रसेनो नरिष्यन्तादृक्षस्तस्य सुतोऽभवत् । तस्य मीढ्वांस्तत: पूर्ण इन्द्रसेनस्तु तत्सुत: ॥ १९ ॥
నరిష్యంత నుండి చిత్రసేన అనే కుమారుడు, అతనినుండి ఋక్ష కుమారుడు జన్మించాడు. ఋక్ష నుండి మీఢ్వాన్, మీఢ్వాన్ నుండి పూర్ణ, పూర్ణ నుండి ఇంద్రసేన జన్మించాడు.
Verse 20
वीतिहोत्रस्त्विन्द्रसेनात् तस्य सत्यश्रवा अभूत् । उरुश्रवा: सुतस्तस्य देवदत्तस्ततोऽभवत् ॥ २० ॥
ఇంద్రసేన నుండి వీతిహోత్ర, వీతిహోత్ర నుండి సత్యశ్రవా జన్మించాడు. సత్యశ్రవా కుమారుడు ఉరుశ్రవా, ఉరుశ్రవా నుండి దేవదత్త జన్మించాడు.
Verse 21
ततोऽग्निवेश्यो भगवानग्नि: स्वयमभूत् सुत: । कानीन इति विख्यातो जातूकर्ण्यो महानृषि: ॥ २१ ॥
అనంతరం దేవదత్తుని నుండి అగ్నివేశ్య అనే కుమారుడు జన్మించాడు; అతడు స్వయంగా భగవాన్ అగ్నిదేవుడే. ఆ మహర్షి ‘కానీన’ మరియు ‘జాతూకర్ణ్య’ అని ప్రసిద్ధి పొందాడు.
Verse 22
ततो ब्रह्मकुलं जातमाग्निवेश्यायनं नृप । नरिष्यन्तान्वय: प्रोक्तो दिष्टवंशमत: शृणु ॥ २२ ॥
ఓ రాజా! అగ్నివేశ్యుని నుండి ‘ఆగ్నివేశ్యాయన’ అనే బ్రాహ్మణ వంశం ఉద్భవించింది. నరిష్యంత వంశాన్ని చెప్పాను; ఇప్పుడు దిష్ట వంశాన్ని వినుము.
Verse 23
नाभागो दिष्टपुत्रोऽन्य: कर्मणा वैश्यतां गत: । भलन्दन: सुतस्तस्य वत्सप्रीतिर्भलन्दनात् ॥ २३ ॥ वत्सप्रीते: सुत: प्रांशुस्तत्सुतं प्रमतिं विदु: । खनित्र: प्रमतेस्तस्माच्चाक्षुषोऽथ विविंशति: ॥ २४ ॥
దిష్టునికి నాభాగ అనే కుమారుడు ఉన్నాడు (ఇది తరువాత చెప్పబడే నాభాగతో భిన్నం). కర్మధర్మం వల్ల అతడు వైశ్యత్వాన్ని పొందాడు. నాభాగుని కుమారుడు భలందన; భలందనుని కుమారుడు వత్సప్రీతి; అతని కుమారుడు ప్రాంశు; ప్రాంశుని కుమారుడు ప్రమతి; ప్రమతికి ఖనిత్ర; ఖనిత్రకు చాక్షుష; అతని కుమారుడు వివింశతి.
Verse 24
नाभागो दिष्टपुत्रोऽन्य: कर्मणा वैश्यतां गत: । भलन्दन: सुतस्तस्य वत्सप्रीतिर्भलन्दनात् ॥ २३ ॥ वत्सप्रीते: सुत: प्रांशुस्तत्सुतं प्रमतिं विदु: । खनित्र: प्रमतेस्तस्माच्चाक्षुषोऽथ विविंशति: ॥ २४ ॥
దిష్టునికి నాభాగ అనే కుమారుడు ఉన్నాడు (ఇది తరువాత చెప్పబడే నాభాగతో భిన్నం). కర్మధర్మం వల్ల అతడు వైశ్యత్వాన్ని పొందాడు. నాభాగుని కుమారుడు భలందన; భలందనుని కుమారుడు వత్సప్రీతి; అతని కుమారుడు ప్రాంశు; ప్రాంశుని కుమారుడు ప్రమతి; ప్రమతికి ఖనిత్ర; ఖనిత్రకు చాక్షుష; అతని కుమారుడు వివింశతి.
Verse 25
विविंशते: सुतो रम्भ: खनीनेत्रोऽस्य धार्मिक: । करन्धमो महाराज तस्यासीदात्मजो नृप ॥ २५ ॥
వివింశతికి రంభ అనే కుమారుడు; రంభకు ధార్మికుడైన మహారాజు ఖనీनेత్రుడు. ఓ మహారాజా, ఖనీनेత్రుని కుమారుడు రాజు కరంధముడు.
Verse 26
तस्यावीक्षित् सुतो यस्य मरुत्तश्चक्रवर्त्यभूत् । संवर्तोऽयाजयद् यं वै महायोग्यङ्गिर:सुत: ॥ २६ ॥
కరంధమునకు అవీక్షిత్ అనే కుమారుడు, అవీక్షితునకు చక్రవర్తి మరుత్తుడు జన్మించాడు. అంగిరసుని కుమారుడైన మహాయోగి సంవర్తుడు మరుత్తుని యజ్ఞం చేయించెను।
Verse 27
मरुत्तस्य यथा यज्ञो न तथान्योऽस्ति कश्चन । सर्वं हिरण्मयं त्वासीद् यत् किञ्चिच्चास्य शोभनम् ॥ २७ ॥
మరుత్తుని యజ్ఞంలాంటిది మరొకటి ఎక్కడా లేదు. ఆ యజ్ఞానికి సంబంధించిన అందమైన సమస్త సామగ్రి అంతా స్వర్ణమయంగా ఉండెను।
Verse 28
अमाद्यदिन्द्र: सोमेन दक्षिणाभिर्द्विजातय: । मरुत: परिवेष्टारो विश्वेदेवा: सभासद: ॥ २८ ॥
ఆ యజ్ఞంలో ఇంద్రుడు సోమరసాన్ని అధికంగా సేవించి మత్తుడయ్యెను. ద్విజ బ్రాహ్మణులు విస్తారమైన దక్షిణలు పొందినందున తృప్తి చెందిరి. మరుత్ దేవతలు పరివేషకులుగా ఉండగా, విశ్వేదేవులు సభాసదులుగా ఉండిరి।
Verse 29
मरुत्तस्य दम: पुत्रस्तस्यासीद् राज्यवर्धन: । सुधृतिस्तत्सुतो जज्ञे सौधृतेयो नर: सुत: ॥ २९ ॥
మరుత్తుని కుమారుడు దముడు; దముని కుమారుడు రాజ్యవర్ధనుడు. రాజ్యవర్ధనుని కుమారుడు సుధృతి జన్మించెను; సుధృతికి నరుడు (సౌధృతేయుడు) కుమారుడయ్యెను।
Verse 30
तत्सुत: केवलस्तस्माद् धुन्धुमान्वेगवांस्तत: । बुधस्तस्याभवद् यस्य तृणबिन्दुर्महीपति: ॥ ३० ॥
నరుని కుమారుడు కేవలుడు; కేవలుని కుమారుడు ధుంధుమాన్; అతని కుమారుడు వేగవాన్. వేగవానుని కుమారుడు బుధుడు; బుధుని కుమారుడు తృణబిందువు, ఈ భూమికి రాజయ్యెను।
Verse 31
तं भेजेऽलम्बुषा देवी भजनीयगुणालयम् । वराप्सरा यत: पुत्रा: कन्या चेलविलाभवत् ॥ ३१ ॥
శ్రేష్ఠ అప్సర అలంబుషా దేవి భజనీయ గుణాలయమైన తృణబిందువును భర్తగా స్వీకరించింది. ఆమెకు కొందరు కుమారులు, ఇలవిలా అనే ఒక కుమార్తె జన్మించారు.
Verse 32
यस्यामुत्पादयामास विश्रवा धनदं सुतम् । प्रादाय विद्यां परमामृषिर्योगेश्वर: पितु: ॥ ३२ ॥
యోగేశ్వర మహర్షి విశ్రవా తండ్రి నుండి పరమ విద్యను పొందిన తరువాత, ఇలవిలా గర్భంలో ధనదుడైన కుబేరుడు అనే ప్రసిద్ధ కుమారుని జన్మింపజేశాడు.
Verse 33
विशाल: शून्यबन्धुश्च धूम्रकेतुश्च तत्सुता: । विशालो वंशकृद् राजा वैशालीं निर्ममे पुरीम् ॥ ३३ ॥
తృణబిందువుకు విశాల, శూన్యబంధు, ధూమ్రకేతు అనే ముగ్గురు కుమారులు. వారిలో రాజు విశాలుడు వంశాన్ని స్థాపించి వైశాలీ అనే నగరాన్ని నిర్మించాడు.
Verse 34
हेमचन्द्र: सुतस्तस्य धूम्राक्षस्तस्य चात्मज: । तत्पुत्रात् संयमादासीत् कृशाश्व: सहदेवज: ॥ ३४ ॥
విశాలుని కుమారుడు హేమచంద్రుడు; అతని కుమారుడు ధూమ్రాక్షుడు. ధూమ్రాక్షుని కుమారుడు సంయముడు; సంయమునికి దేవజుడు, కృశాశ్వుడు అనే ఇద్దరు కుమారులు కలిగారు.
Verse 35
कृशाश्वात् सोमदत्तोऽभूद् योऽश्वमेधैरिडस्पतिम् । इष्ट्वा पुरुषमापाग्र्यां गतिं योगेश्वराश्रिताम् ॥ ३५ ॥ सौमदत्तिस्तु सुमतिस्तत्पुत्रो जनमेजय: । एते वैशालभूपालास्तृणबिन्दोर्यशोधरा: ॥ ३६ ॥
కృశాశ్వుని నుండి సోమదత్తుడు జన్మించాడు. అతడు అశ్వమేధ యజ్ఞాలతో ఇడస్పతి అయిన శ్రీ విష్ణువును సంతుష్టిపరచి, యోగేశ్వరులు ఆశ్రయించే పరమ గతిని పొందాడు. సోమదత్తుని కుమారుడు సుమతి; సుమతికి జనమేజయుడు కుమారుడు. ఈ వైశాల వంశ రాజులు తృణబిందువు కీర్తిని యథావిధిగా నిలిపారు.
Verse 36
कृशाश्वात् सोमदत्तोऽभूद् योऽश्वमेधैरिडस्पतिम् । इष्ट्वा पुरुषमापाग्र्यां गतिं योगेश्वराश्रिताम् ॥ ३५ ॥ सौमदत्तिस्तु सुमतिस्तत्पुत्रो जनमेजय: । एते वैशालभूपालास्तृणबिन्दोर्यशोधरा: ॥ ३६ ॥
కృశాశ్వుని కుమారుడు సోమదత్తుడు. అతడు అశ్వమేధ యజ్ఞములతో పరమపురుషుడు విష్ణువును సంతుష్టిపరచి, భగవదారాధనచేత యోగీశ్వరులు చేరే పరమగతిని పొందెను. సోమదత్తుని కుమారుడు సుమతి, సుమతికి కుమారుడు జనమేజయుడు. వీరంతా విశాల వంశ రాజులు; తృణబిందువు కీర్తిని సమ్యకుగా నిలిపిరి.
Frequently Asked Questions
The episode illustrates the Bhagavata’s teaching that dharma—especially go-rakṣya and nonviolence toward protected beings—carries grave social and spiritual weight, and that actions can produce consequences even when unintended (ajñāta-pāpa). Vasiṣṭha’s curse functions as a narrative device to show the seriousness of cow-killing in a kṣatriya’s duty-context, while simultaneously revealing the higher ideal: Pṛṣadhra’s non-defensive acceptance of the guru’s verdict and his turn to brahmacarya and bhakti demonstrate that surrender to dharma and devotion can spiritually surpass social designation.
He accepted the curse with humility, restrained the senses, adopted brahmacarya, and fixed his mind on Vāsudeva, the Paramātmā free from material contamination. By becoming equal to all, satisfied with what came by the Lord’s arrangement, and detached from worldly identity, he matured into pure devotional service. His final act—entering a forest fire without material attachment—signals completion of renunciation and transition to the spiritual destination described as transcendental.
Marutta appears in Diṣṭa’s lineage as an emperor whose yajña, arranged by the sage Saṁvarta (son of Aṅgirā), was unparalleled—its paraphernalia made of gold and its assembly attended by prominent devas. The account underscores the Bhagavata’s view that royal power is ideally expressed through dharma and yajña, yet it also subtly warns that even divine participants (e.g., Indra’s intoxication with soma) remain within material vulnerability—thereby highlighting the superiority of bhakti over mere ritual grandeur.