Adhyaya 15
Paraśurāma, Kārtavīryārjuna, and the Kāmadhenu Offense (with Lunar-line Genealogy to Gādhi and Jamadagni)
ఈ అధ్యాయంలో సోమవంశ కథ పురూరవ–ఉర్వశీ కుమారుల నుండి ప్రారంభమై, గంగను త్రాగినవాడిగా ప్రసిద్ధుడైన జహ్నువు ద్వారా, కుశ వంశ పరంపరగా సాగి రాజు గాధి వరకు చేరుతుంది. తరువాత వంశావళి నుండి కథ ఒక కారణాత్మక ధర్మప్రసంగంగా మలుపు తిరుగుతుంది—ఋచీక ముని వరుణుడు ఇచ్చిన సహస్ర చంద్రప్రభ అశ్వాలను కన్యాశుల్కంగా సమర్పించి గాధి కుమార్తె సత్యవతిని వివాహం చేసుకుంటాడు. సంస్కృత హవిస్సుల మార్పిడివల్ల విధి మారి, జమదగ్ని జన్మిస్తాడు; సత్యవతి కౌశికీ నదిగా రూపాంతరం చెందుతుంది. జమదగ్ని కుమారుడు పరశురాముడు వాసుదేవ అవతారమని చెప్పబడతాడు; క్షత్రియ గర్వం ధర్మాన్ని మించగా అతని కార్యం తీవ్రతరమవుతుంది. పరశురాముడు క్షత్రియులను పునఃపునః సంహరించిన కారణం ఏమిటని పరీక్షితుడు అడుగుతాడు; శుకదేవుడు దత్తాత్రేయ ప్రసాదంతో కార్తవీర్యార్జునునికి లభించిన వరాలు, అతని అహంకారం, జమదగ్ని కామధేనువును అపహరించిన ఘటనను వివరిస్తాడు. పరశురాముడు ఒంటరిగా హైహయ సేనలను నాశనం చేసి కార్తవీర్యార్జునుని వధించి గోవును తిరిగి తెస్తాడు. చివరికి జమదగ్ని బ్రాహ్మణధర్మంతో హెచ్చరిస్తాడు—పాపి రాజుని వధ కూడా ఘోర దోషం; అందుకే పరశురాముడు భక్తి, తీర్థయాత్రల ద్వారా ప్రాయశ్చిత్తం చేయాలి—దండన్యాయం, క్షమ మధ్య నైతిక ఉద్వేగాన్ని నిలుపుతూ.
Shlokas
Verse 1
श्रीबादरायणिरुवाच ऐलस्य चोर्वशीगर्भात् षडासन्नात्मजा नृप । आयु: श्रुतायु: सत्यायू रयोऽथ विजयो जय: ॥ १ ॥
శ్రీశుకదేవ గోస్వామి పలికెను—ఓ రాజా పరీక్షిత్! ఐల పురూరవునికి ఉర్వశీ గర్భమునుండి ఆరు కుమారులు జన్మించారు: ఆయు, శ్రుతాయు, సత్యాయు, రయ, విజయ, జయ।
Verse 2
श्रुतायोर्वसुमान् पुत्र: सत्यायोश्च श्रुतञ्जय: । रयस्य सुत एकश्च जयस्य तनयोऽमित: ॥ २ ॥ भीमस्तु विजयस्याथ काञ्चनो होत्रकस्तत: । तस्य जह्नु: सुतो गङ्गां गण्डूषीकृत्य योऽपिबत् ॥ ३ ॥
శ్రుతాయువు కుమారుడు వసుమాన్; సత్యాయువు కుమారుడు శ్రుతంజయుడు; రయ కుమారుడు ఏకుడు; జయ కుమారుడు అమితుడు; విజయ కుమారుడు భీముడు. భీముని కుమారుడు కాంచనుడు; అతని కుమారుడు హోత్రకుడు; హోత్రకుని కుమారుడు జహ్నువు—గంగాజలాన్ని ఒక్క గుటకలో త్రాగినవాడు.
Verse 3
श्रुतायोर्वसुमान् पुत्र: सत्यायोश्च श्रुतञ्जय: । रयस्य सुत एकश्च जयस्य तनयोऽमित: ॥ २ ॥ भीमस्तु विजयस्याथ काञ्चनो होत्रकस्तत: । तस्य जह्नु: सुतो गङ्गां गण्डूषीकृत्य योऽपिबत् ॥ ३ ॥
శ్రుతాయువు కుమారుడు వసుమాన్; సత్యాయువు కుమారుడు శ్రుతంజయుడు; రయ కుమారుడు ఏకుడు; జయ కుమారుడు అమితుడు; విజయ కుమారుడు భీముడు. భీముని కుమారుడు కాంచనుడు; అతని కుమారుడు హోత్రకుడు; హోత్రకుని కుమారుడు జహ్నువు—గంగాజలాన్ని ఒక్క గుటకలో త్రాగినవాడు.
Verse 4
जह्नोस्तु पुरुस्तस्याथ बलाकश्चात्मजोऽजक: । तत: कुश: कुशस्यापि कुशाम्बुस्तनयो वसु: । कुशनाभश्च चत्वारो गाधिरासीत् कुशाम्बुज: ॥ ४ ॥
జహ్నువు కుమారుడు పురువు; పురువు కుమారుడు బలాకుడు; బలాకుని కుమారుడు అజకుడు; అజకుని కుమారుడు కుశుడు. కుశునికి నలుగురు కుమారులు—కుశాంబు, తనయ, వసు, కుశనాభ. కుశాంబుని కుమారుడు గాధి.
Verse 5
तस्य सत्यवतीं कन्यामृचीकोऽयाचत द्विज: । वरं विसदृशं मत्वा गाधिर्भार्गवमब्रवीत् ॥ ५ ॥ एकत: श्यामकर्णानां हयानां चन्द्रवर्चसाम् । सहस्रं दीयतां शुल्कं कन्याया: कुशिका वयम् ॥ ६ ॥
గాధి రాజుకు సత్యవతి అనే కుమార్తె ఉండెను; ఆమెను ఋచీకుడు అనే బ్రాహ్మణ ఋషి భార్యగా కోరెను. గాధి అతనిని తగని వరుడని భావించి ఇలా అన్నాడు—“మేము కుశిక వంశ క్షత్రియులం; కన్యాశుల్కంగా చంద్రకాంతివంటి వెయ్యి గుర్రాలు ఇవ్వాలి, వాటిలో ఒక్కో గుర్రానికి ఒక చెవి నల్లగా ఉండాలి.”
Verse 6
तस्य सत्यवतीं कन्यामृचीकोऽयाचत द्विज: । वरं विसदृशं मत्वा गाधिर्भार्गवमब्रवीत् ॥ ५ ॥ एकत: श्यामकर्णानां हयानां चन्द्रवर्चसाम् । सहस्रं दीयतां शुल्कं कन्याया: कुशिका वयम् ॥ ६ ॥
గాధి రాజుకు సత్యవతి అనే కుమార్తె ఉండెను; ఆమెను ఋచీకుడు అనే బ్రాహ్మణ ఋషి భార్యగా కోరెను. గాధి అతనిని తగని వరుడని భావించి ఇలా అన్నాడు—“మేము కుశిక వంశ క్షత్రియులం; కన్యాశుల్కంగా చంద్రకాంతివంటి వెయ్యి గుర్రాలు ఇవ్వాలి, వాటిలో ఒక్కో గుర్రానికి ఒక చెవి నల్లగా ఉండాలి.”
Verse 7
इत्युक्तस्तन्मतं ज्ञात्वा गत: स वरुणान्तिकम् । आनीय दत्त्वा तानश्वानुपयेमे वराननाम् ॥ ७ ॥
గాధి రాజు ఈ విధంగా కోరినప్పుడు మహర్షి ఋచీకుడు రాజు మనస్సు గ్రహించాడు. అతడు వరుణదేవుని సమీపానికి వెళ్లి కోరిన వెయ్యి గుర్రాలను తెచ్చాడు. వాటిని అందించి రాజు సుందరి కుమార్తెను వివాహం చేసుకున్నాడు.
Verse 8
स ऋषि: प्रार्थित: पत्न्या श्वश्र्वा चापत्यकाम्यया । श्रपयित्वोभयैर्मन्त्रैश्चरुं स्नातुं गतो मुनि: ॥ ८ ॥
తర్వాత ఋచీక మునిని ఆయన భార్య మరియు అత్త—ఇద్దరూ సంతానకాంక్షతో—చరువు సిద్ధం చేయమని ప్రార్థించారు. ముని భార్యకు బ్రాహ్మణ మంత్రంతో, అత్తకు క్షత్రియ మంత్రంతో వేర్వేరు చరువులను వండించి, ఆపై స్నానానికి వెళ్లాడు.
Verse 9
तावत् सत्यवती मात्रा स्वचरुं याचिता सती । श्रेष्ठं मत्वा तयायच्छन्मात्रे मातुरदत् स्वयम् ॥ ९ ॥
ఇంతలో సత్యవతి తల్లి, కుమార్తె కోసం సిద్ధం చేసిన చరువు మరింత శ్రేష్ఠమని భావించి, ఆమె చరువును అడిగింది. సత్యవతి తన చరువును తల్లికి ఇచ్చి, తల్లి చరువును తానే భుజించింది.
Verse 10
तद् विदित्वा मुनि: प्राह पत्नीं कष्टमकारषी: । घोरो दण्डधर: पुत्रो भ्राता ते ब्रह्मवित्तम: ॥ १० ॥
స్నానం చేసి తిరిగి వచ్చిన మహర్షి ఋచీకుడు జరిగినదంతా తెలుసుకొని భార్య సత్యవతితో ఇలా అన్నాడు: “నీవు గొప్ప తప్పు చేసావు. నీ కుమారుడు ఘోరమైన క్షత్రియుడై దండధారిగా అందరినీ శిక్షించగలడు; నీ సోదరుడు బ్రహ్మవిద్యలో పరమ పండితుడవుతాడు.”
Verse 11
प्रसादित: सत्यवत्या मैवं भूरिति भार्गव: । अथ तर्हि भवेत् पौत्रो जमदग्निस्ततोऽभवत् ॥ ११ ॥
సత్యవతి శాంతమైన మాటలతో భార్గవ ఋచీకుని ప్రసన్నం చేసి, “అలా కాకూడదు” అని వేడుకుంది. ఋచీకుడు అన్నాడు, “అయితే నీ మనవడు క్షత్రియ తేజస్సుతో ఉంటాడు.” ఈ విధంగా సత్యవతి కుమారుడిగా జమదగ్ని జన్మించాడు.
Verse 12
सा चाभूत् सुमहत्पुण्या कौशिकी लोकपावनी । रेणो: सुतां रेणुकां वै जमदग्निरुवाह याम् ॥ १२ ॥ तस्यां वै भार्गवऋषे: सुता वसुमदादय: । यवीयाञ्जज्ञ एतेषां राम इत्यभिविश्रुत: ॥ १३ ॥
సత్యవతి తరువాత లోకమంతటిని పవిత్రం చేసే మహాపుణ్య కౌశికీ నదిగా మారింది. ఆమె కుమారుడు ఋషి జమదగ్ని, రేణువు కుమార్తె రేణుకను వివాహం చేసుకున్నాడు. రేణుక గర్భంలో జమదగ్ని వీర్యంతో వసుమాన్ మొదలైన అనేక కుమారులు జన్మించారు; వారిలో చిన్నవాడు రాముడు, పరశురాముడని ప్రసిద్ధి పొందాడు.
Verse 13
सा चाभूत् सुमहत्पुण्या कौशिकी लोकपावनी । रेणो: सुतां रेणुकां वै जमदग्निरुवाह याम् ॥ १२ ॥ तस्यां वै भार्गवऋषे: सुता वसुमदादय: । यवीयाञ्जज्ञ एतेषां राम इत्यभिविश्रुत: ॥ १३ ॥
సత్యవతి తరువాత లోకమంతటిని పవిత్రం చేసే మహాపుణ్య కౌశికీ నదిగా మారింది. ఆమె కుమారుడు ఋషి జమదగ్ని, రేణువు కుమార్తె రేణుకను వివాహం చేసుకున్నాడు. రేణుక గర్భంలో జమదగ్ని వీర్యంతో వసుమాన్ మొదలైన అనేక కుమారులు జన్మించారు; వారిలో చిన్నవాడు రాముడు, పరశురాముడని ప్రసిద్ధి పొందాడు.
Verse 14
यमाहुर्वासुदेवांशं हैहयानां कुलान्तकम् । त्रि:सप्तकृत्वो य इमां चक्रे नि:क्षत्रियां महीम् ॥ १४ ॥
పండితులు ఈ పరశురాముణ్ణి వాసుదేవుని అంసావతారంగా, హైహయ వంశాంతకుడిగా అంగీకరిస్తారు. ఆయన ఇరవై ఒక్కసార్లు క్షత్రియులను సంహరించి భూమిని క్షత్రియరహితంగా చేశాడు.
Verse 15
दृप्तं क्षत्रं भुवो भारमब्रह्मण्यमनीनशत् । रजस्तमोवृतमहन् फल्गुन्यपि कृतेꣷहसि ॥ १५ ॥
రజస్సు-తమస్సులతో కప్పబడి అహంకారంతో ఉన్న క్షత్రియ వంశం భూమికి భారమై, బ్రాహ్మణధర్మాన్ని గౌరవించకుండా అధర్మంలో పడింది. అందుకే లోకభారాన్ని తగ్గించేందుకు పరశురాముడు వారిని సంహరించాడు; వారి అపరాధం తీవ్రమైనది కాకపోయినా, జగద్ధితార్థం ఆయన అలా చేశాడు.
Verse 16
श्रीराजोवाच किं तदंहो भगवतो राजन्यैरजितात्मभि: । कृतं येन कुलं नष्टं क्षत्रियाणामभीक्ष्णश: ॥ १६ ॥
శ్రీరాజు (పరీక్షితుడు) అడిగాడు—హే మునిశ్రేష్ఠా! ఇంద్రియనిగ్రహం లేని రాజన్యులు, పరమేశ్వరుని అవతారమైన పరశురాముని ఎదుట ఏ అపరాధం చేశారు, దాని వల్ల క్షత్రియ వంశం మళ్లీ మళ్లీ నశించబడింది?
Verse 17
श्रीबादरायणिरुवाच हैहयानामधिपतिरर्जुन: क्षत्रियर्षभ: । दत्तं नारायणांशांशमाराध्य परिकर्मभि: ॥ १७ ॥ बाहून् दशशतं लेभे दुर्धर्षत्वमरातिषु । अव्याहतेन्द्रियौज:श्रीतेजोवीर्ययशोबलम् ॥ १८ ॥ योगेश्वरत्वमैश्वर्यं गुणा यत्राणिमादय: । चचाराव्याहतगतिर्लोकेषु पवनो यथा ॥ १९ ॥
శ్రీశుకదేవ గోస్వామి పలికెను—హైహయుల అధిపతి, క్షత్రియశ్రేష్ఠుడు కార్తవీర్యార్జునుడు నారాయణుని అంసమైన దత్తాత్రేయుని ఆరాధించి సహస్ర బాహువులను పొందెను.
Verse 18
श्रीबादरायणिरुवाच हैहयानामधिपतिरर्जुन: क्षत्रियर्षभ: । दत्तं नारायणांशांशमाराध्य परिकर्मभि: ॥ १७ ॥ बाहून् दशशतं लेभे दुर्धर्षत्वमरातिषु । अव्याहतेन्द्रियौज:श्रीतेजोवीर्ययशोबलम् ॥ १८ ॥ योगेश्वरत्वमैश्वर्यं गुणा यत्राणिमादय: । चचाराव्याहतगतिर्लोकेषु पवनो यथा ॥ १९ ॥
అతడు శత్రువులకు దుర్ధర్షుడయ్యెను; అవ్యాహత ఇంద్రియశక్తి, ఓజస్సు, శ్రీ, తేజస్సు, వీర్యం, యశస్సు, బలం మరియు యోగసిద్ధుల సామర్థ్యమును పొందెను.
Verse 19
श्रीबादरायणिरुवाच हैहयानामधिपतिरर्जुन: क्षत्रियर्षभ: । दत्तं नारायणांशांशमाराध्य परिकर्मभि: ॥ १७ ॥ बाहून् दशशतं लेभे दुर्धर्षत्वमरातिषु । अव्याहतेन्द्रियौज:श्रीतेजोवीर्ययशोबलम् ॥ १८ ॥ योगेश्वरत्वमैश्वर्यं गुणा यत्राणिमादय: । चचाराव्याहतगतिर्लोकेषु पवनो यथा ॥ १९ ॥
అణిమాది గుణములు ఉన్న యోగేశ్వరత్వమును, ఐశ్వర్యమును అతడు పొందెను; అట్లా సంపూర్ణ సమృద్ధితో పવનంలా నిర్బాధ గమనంతో లోకములన్నింటిలో సంచరించెను.
Verse 20
स्त्रीरत्नैरावृत: क्रीडन् रेवाम्भसि मदोत्कट: । वैजयन्तीं स्रजं बिभ्रद् रुरोध सरितं भुजै: ॥ २० ॥
ఒకసారి రేవా-నర్మదా జలములో క్రీడించుచు, మదోన్మత్తుడైన కార్తవీర్యార్జునుడు స్త్రీరత్నములతో చుట్టుముట్టబడి, వైజయంతీ మాల ధరించి, తన బాహువులతో నది ప్రవాహమును ఆపెను.
Verse 21
विप्लावितं स्वशिबिरं प्रतिस्रोत:सरिज्जलै: । नामृष्यत् तस्य तद् वीर्यं वीरमानी दशानन: ॥ २१ ॥
అతడు నీటిని ప్రతిస్రోతస్సుగా ప్రవహింపజేయగా రావణుని శిబిరము ముంపునకు గురియెను; తనను మహావీరుడనుకొనిన దశానన రావణుడు కార్తవీర్యార్జునుని ఆ పరాక్రమమును సహించలేకపోయెను.
Verse 22
गृहीतो लीलया स्त्रीणां समक्षं कृतकिल्बिष: । माहिष्मत्यां सन्निरुद्धो मुक्तो येन कपिर्यथा ॥ २२ ॥
స్త్రీల సమక్షంలో కార్తవీర్యార్జునుని అవమానించబోయి రావణుడు అపరాధి అయ్యాడు. అప్పుడు కార్తవీర్యార్జునుడు అతనిని కోతిని పట్టుకున్నట్లే సులభంగా పట్టుకొని మహిష్మతీలో నిర్బంధించి, తరువాత నిర్లక్ష్యంగా విడిచిపెట్టాడు.
Verse 23
स एकदा तु मृगयां विचरन् विजने वने । यदृच्छयाश्रमपदं जमदग्नेरुपाविशत् ॥ २३ ॥
ఒకసారి కార్తవీర్యార్జునుడు నిర్జన అరణ్యంలో వేటాడుతూ సంచరిస్తుండగా, యాదృచ్ఛికంగా జమదగ్ని ముని ఆశ్రమస్థానానికి చేరి అక్కడికి వచ్చాడు.
Verse 24
तस्मै स नरदेवाय मुनिरर्हणमाहरत् । ससैन्यामात्यवाहाय हविष्मत्या तपोधन: ॥ २४ ॥
అరణ్యంలో ఘోర తపస్సు చేసే జమదగ్ని ముని, ఆ రాజును అతని సైన్యం, మంత్రులు, వాహకులతో సహా యథావిధిగా సత్కరించాడు. హవిష్మతి (కామధేను) బలంతో అతిథి పూజకు కావలసిన సమస్తాన్ని సమకూర్చాడు.
Verse 25
स वै रत्नं तु तद् दृष्ट्वा आत्मैश्वर्यातिशायनम् । तन्नाद्रियताग्निहोत्र्यां साभिलाष: सहैहय: ॥ २५ ॥
రత్నస్వరూపమైన ఆ కామధేనువును చూసి కార్తవీర్యార్జునుడు జమదగ్ని తనకన్నా అధిక ఐశ్వర్యవంతుడని భావించాడు. అందుచేత అతడు మరియు అతని హైహయులు ముని సత్కారాన్ని పెద్దగా ఆదరించలేదు; బదులుగా అగ్నిహోత్రానికి ఉపయుక్తమైన ఆ కామధేనువును పొందాలనే కోరికకు లోనయ్యారు.
Verse 26
हविर्धानीमृषेर्दर्पान्नरान् हर्तुमचोदयत् । ते च माहिष्मतीं निन्यु: सवत्सां क्रन्दतीं बलात् ॥ २६ ॥
భౌతిక బల గర్వంతో ఉబ్బితబ్బిబై కార్తవీర్యార్జునుడు తన మనుష్యులను ఋషి హవిర్ధానీ (కామధేను)ను దోచుకోమని ప్రేరేపించాడు. వారు ఏడుస్తున్న ఆ కామధేనువును దాని దూడతో సహా బలవంతంగా మహిష్మతీకి తీసుకెళ్లారు.
Verse 27
अथ राजनि निर्याते राम आश्रम आगत: । श्रुत्वा तत् तस्य दौरात्म्यं चुक्रोधाहिरिवाहत: ॥ २७ ॥
ఆపై రాజు కార్తవీర్యార్జునుడు కామధేనువును తీసుకొని వెళ్లిపోయాడు. పరశురాముడు ఆశ్రమానికి తిరిగివచ్చాడు. అతని దౌష్ట్యకార్యాన్ని విని జమదగ్ని కనిష్ఠపుత్రుడు పరశురాముడు తొక్కబడిన పాములా ఉగ్రకోపంతో మండిపోయాడు.
Verse 28
घोरमादाय परशुं सतूणं वर्म कार्मुकम् । अन्वधावत दुर्मर्षो मृगेन्द्र इव यूथपम् ॥ २८ ॥
భయంకరమైన పరశు, తూణీరం, కవచం, ధనుస్సు తీసుకొని, అణచలేని కోపంతో భగవాన్ పరశురాముడు కార్తవీర్యార్జునుని వెంబడించాడు—సింహం ఏనుగును తరిమినట్లుగా।
Verse 29
तमापतन्तं भृगुवर्यमोजसा धनुर्धरं बाणपरश्वधायुधम् । ऐणेयचर्माम्बरमर्कधामभि- र्युतं जटाभिर्ददृशे पुरीं विशन् ॥ २९ ॥
కార్తవీర్యార్జునుడు మాహిష్మతీ పురిలో ప్రవేశించుచుండగా, అతడు భృగువంశశ్రేష్ఠుడైన భగవాన్ పరశురాముడు తనపై దూసుకొస్తున్నట్లు చూచెను—ధనుస్సు ధరించి, బాణాలు, పరశు, కవచాదులతో; నల్ల జింకచర్మం ధరించి, జటలు సూర్యకాంతిలా ప్రకాశించుచుండెను।
Verse 30
अचोदयद्धस्तिरथाश्वपत्तिभि- र्गदासिबाणर्ष्टिशतघ्निशक्तिभि: । अक्षौहिणी: सप्तदशातिभीषणा- स्ता राम एको भगवानसूदयत् ॥ ३० ॥
పరశురాముని చూచి కార్తవీర్యార్జునుడు భయపడి, గదలు, ఖడ్గాలు, బాణాలు, ఋష్టులు, శతఘ్నులు, శక్తులు మొదలైన ఆయుధాలతో సన్నద్ధమైన ఏనుగులు, రథాలు, గుర్రాలు, పాదాతి సైన్యాలతో కూడిన పదిహేడు అక్షౌహిణీలను పంపెను. కాని భగవాన్ రాముడు (పరశురాముడు) ఒక్కడే వారందరినీ సంహరించెను।
Verse 31
यतो यतोऽसौ प्रहरत्परश्वधो मनोऽनिलौजा: परचक्रसूदन: । ततस्ततश्छिन्नभुजोरुकन्धरा निपेतुरुर्व्यां हतसूतवाहना: ॥ ३१ ॥
శత్రుసేనను సంహరించుటలో నిపుణుడైన భగవాన్ పరశురాముడు మనస్సు, గాలి వేగంతో పరశువును ఊపెను. ఆయన ఎక్కడెక్కడ దాడి చేసెనో అక్కడక్కడ శత్రువులు కూలిపోయిరి—చేతులు, తొడలు, భుజాలు తెగిపోయి; సారథులు హతులై, ఏనుగులు-గుర్రాలు వంటి వాహనాలు కూడా నశించెను।
Verse 32
दृष्ट्वा स्वसैन्यं रुधिरौघकर्दमे रणाजिरे रामकुठारसायकै: । विवृक्णवर्मध्वजचापविग्रहं निपातितं हैहय आपतद् रुषा ॥ ३२ ॥
పరశురాముని గొడ్డలి మరియు బాణాల దెబ్బలకు తన సైన్యం నాశనమవ్వడం, యుద్ధభూమి రక్తంతో బురదగా మారడం చూసి, కార్తవీర్యార్జునుడు కోపంతో పరిగెత్తుకుంటూ వచ్చాడు.
Verse 33
अथार्जुन: पञ्चशतेषु बाहुभि- र्धनु:षु बाणान् युगपत् स सन्दधे । रामाय रामोऽस्त्रभृतां समग्रणी- स्तान्येकधन्वेषुभिराच्छिनत् समम् ॥ ३३ ॥
అప్పుడు కార్తవీర్యార్జునుడు తన వెయ్యి చేతులతో ఐదు వందల ధనుస్సులపై ఒకేసారి బాణాలను సంధించాడు, కానీ వీరులలో శ్రేష్ఠుడైన పరశురాముడు ఒకే ధనుస్సుతో వాటన్నింటినీ ఖండించాడు.
Verse 34
पुन: स्वहस्तैरचलान् मृधेऽङ्घ्रिपा- नुत्क्षिप्य वेगादभिधावतो युधि । भुजान् कुठारेण कठोरनेमिना चिच्छेद राम: प्रसभं त्वहेरिव ॥ ३४ ॥
తన బాణాలు విరిగిపోవడంతో, అతడు చెట్లను, కొండలను పెకలించి వేగంగా పరుగెత్తాడు. అప్పుడు పరశురాముడు పాము పడగలను నరికినట్లుగా తన గొడ్డలితో అతని చేతులను నరికివేశాడు.
Verse 35
कृत्तबाहो: शिरस्तस्य गिरे: शृङ्गमिवाहरत् । हते पितरि तत्पुत्रा अयुतं दुद्रुवुर्भयात् ॥ ३५ ॥ अग्निहोत्रीमुपावर्त्य सवत्सां परवीरहा । समुपेत्याश्रमं पित्रे परिक्लिष्टां समर्पयत् ॥ ३६ ॥
పరశురాముడు అతని తలను పర్వత శిఖరంలా నరికివేశాడు. తండ్రి మరణించడంతో అతని కుమారులు భయంతో పారిపోయారు. తరువాత ఆయన కామధేనువును, దాని దూడను తీసుకువచ్చి తన తండ్రి జమదగ్నికి అప్పగించాడు.
Verse 36
कृत्तबाहो: शिरस्तस्य गिरे: शृङ्गमिवाहरत् । हते पितरि तत्पुत्रा अयुतं दुद्रुवुर्भयात् ॥ ३५ ॥ अग्निहोत्रीमुपावर्त्य सवत्सां परवीरहा । समुपेत्याश्रमं पित्रे परिक्लिष्टां समर्पयत् ॥ ३६ ॥
పరశురాముడు అతని తలను పర్వత శిఖరంలా నరికివేశాడు. తండ్రి మరణించడంతో అతని కుమారులు భయంతో పారిపోయారు. తరువాత ఆయన కామధేనువును, దాని దూడను తీసుకువచ్చి తన తండ్రి జమదగ్నికి అప్పగించాడు.
Verse 37
स्वकर्म तत्कृतं राम: पित्रे भ्रातृभ्य एव च । वर्णयामास तच्छ्रुत्वा जमदग्निरभाषत ॥ ३७ ॥
పరశురాముడు కార్తవీర్యార్జునుని సంహరించిన తన కార్యాలను తండ్రికీ అన్నదమ్ములకూ వివరించాడు. అది విని జమదగ్ని ఇలా పలికెను.
Verse 38
राम राम महाबाहो भवान् पापमकारषीत् । अवधीन्नरदेवं यत्सर्वदेवमयं वृथा ॥ ३८ ॥
ఓ మహాబాహు రామా! నీవు అనవసరంగా పాపం చేసితివి; సమస్త దేవతల స్వరూపమని భావించబడే ఆ రాజును నీవు సంహరించితివి.
Verse 39
वयं हि ब्राह्मणास्तात क्षमयार्हणतां गता: । यया लोकगुरुर्देव: पारमेष्ठ्यमगात् पदम् ॥ ३९ ॥
తాతా, మనము బ్రాహ్మణులము; క్షమాగుణం వల్లనే లోకంలో పూజ్యులమయ్యాము. అదే క్షమ వల్ల లోకగురు దేవ బ్రహ్మ పరమ పదాన్ని పొందెను.
Verse 40
क्षमया रोचते लक्ष्मीर्ब्राह्मी सौरी यथा प्रभा । क्षमिणामाशु भगवांस्तुष्यते हरिरीश्वर: ॥ ४० ॥
క్షమ వల్ల బ్రాహ్మీ లక్ష్మి సూర్యప్రభ వలె ప్రకాశిస్తుంది. క్షమాశీలులపై భగవాన్ హరి త్వరగా ప్రసన్నుడగును.
Verse 41
राज्ञो मूर्धाभिषिक्तस्य वधो ब्रह्मवधाद् गुरु: । तीर्थसंसेवया चांहो जह्यङ्गाच्युतचेतन: ॥ ४१ ॥
తాతా, మూర్ధాభిషిక్త చక్రవర్తిని వధించడం బ్రాహ్మణహత్యకన్నా ఘోరమైన పాపం. అయితే ఇప్పుడు అచ్యుతునందు చిత్తం నిలిపి తీర్థసేవ చేయగలిగితే ఈ మహాపాపం తొలగును.
Frequently Asked Questions
The chapter frames the repeated annihilation as avatāra-kārya: when ruling dynasties, inflated by rajas and tamas, disregard brāhmaṇical law and become irreligious, the Lord intervenes to reduce the burden of the earth. The immediate narrative trigger is the Haihaya king Kārtavīryārjuna’s abuse of power culminating in the theft of Jamadagni’s kāmadhenu—an attack on the sacrificial order (yajña) that sustains society.
Though extraordinarily blessed through worship of Dattātreya, Kārtavīryārjuna becomes proud and covetous. After being hospitably received, he and the Haihayas forcibly seize Jamadagni’s kāmadhenu and her calf for their own use in agnihotra and royal prestige. This is portrayed as a direct violation of saintly property, guest-honor (atithi-satkāra), and the brāhmaṇa-protected sacrificial economy—provoking Paraśurāma’s punitive response.
Jamadagni speaks from brāhmaṇa-dharma, where forgiveness and restraint are central virtues and where the king is regarded as a representative of divine administration. He teaches that killing an emperor is karmically weighty, even when the king is at fault, and therefore prescribes prāyaścitta through intensified devotion (Hari-bhajana/Kṛṣṇa consciousness) and tīrtha-sevā (worship of holy places). The point is not to deny justice, but to underline the spiritual gravity of violence and the brāhmaṇa ideal of forbearance.