Adhyaya 13

Verse 1

श्रीशुक उवाच निमिरिक्ष्वाकुतनयो वसिष्ठमवृतर्त्विजम् । आरभ्य सत्रं सोऽप्याह शक्रेण प्राग्वृतोऽस्मि भो: ॥ १ ॥

శ్రీశుకుడు పలికెను—ఇక్ష్వాకుని కుమారుడు నిమి యజ్ఞాన్ని ఆరంభించి వసిష్ఠ మహర్షిని ప్రధాన ఋత్విజుడిగా వరించాడు. అప్పుడు వసిష్ఠుడు చెప్పెను: “ఓ రాజా నిమీ, నేను ముందే ఇంద్రుని యజ్ఞంలో నియమితుడనయ్యాను.”

Verse 2

तं निर्वर्त्यागमिष्यामि तावन्मां प्रतिपालय । तूष्णीमासीद् गृहपति: सोऽपीन्द्रस्याकरोन्मखम् ॥ २ ॥

“ఇంద్రుని యజ్ఞాన్ని ముగించి నేను తిరిగి వస్తాను; అంతవరకు నన్ను వేచియుండుము.” నిమి గృహపతి మౌనంగా ఉండెను; వసిష్ఠుడు ఇంద్రుని యజ్ఞాన్ని నిర్వహించెను.

Verse 3

निमिश्चलमिदं विद्वान् सत्रमारभतात्मवान् । ऋत्विग्भिरपरैस्तावन्नागमद् यावता गुरु: ॥ ३ ॥

మహారాజు నిమి జీవితం చంచలమని తెలిసి, ఆత్మజ్ఞానిగా, వశిష్ఠుని దీర్ఘంగా ఎదురుచూడక ఇతర ఋత్వికులతో సత్రయాగాన్ని ప్రారంభించాడు।

Verse 4

शिष्यव्यतिक्रमं वीक्ष्य तं निर्वर्त्यागतो गुरु: । अशपत् पतताद् देहो निमे: पण्डितमानिन: ॥ ४ ॥

శిష్యుడు ఆజ్ఞల్ని అతిక్రమించినదాన్ని చూసి, యజ్ఞం ముగించి వచ్చిన గురువు వశిష్ఠుడు శపించాడు— “పండితుడనుకునే నిమి దేహం వెంటనే పడిపోవాలి।”

Verse 5

निमि: प्रतिददौ शापं गुरवेऽधर्मवर्तिने । तवापि पतताद् देहो लोभाद्धर्ममजानत: ॥ ५ ॥

నిమి అధర్మమార్గంలో నడిచిన గురువుకు ప్రతిశాపం ఇచ్చాడు— “లోభంతో స్వర్గరాజు దానం కోసం ధర్మబుద్ధిని కోల్పోయావు; కాబట్టి నీ దేహమూ పడిపోవాలి।”

Verse 6

इत्युत्ससर्ज स्वं देहं निमिरध्यात्मकोविद: । मित्रावरुणयोर्जज्ञे उर्वश्यां प्रपितामह: ॥ ६ ॥

ఇలా చెప్పి ఆధ్యాత్మవిదుడు నిమి తన దేహాన్ని విడిచాడు. వశిష్ఠుడూ దేహం విడిచాడు; అయితే ఉర్వశిని చూసి మిత్ర-వరుణుల స్ఖలిత వీర్యం ద్వారా అతడు మళ్లీ జన్మించాడు।

Verse 7

गन्धवस्तुषु तद् देहं निधाय मुनिसत्तमा: । समाप्ते सत्रयागे च देवानूचु: समागतान् ॥ ७ ॥

యజ్ఞం జరుగుతున్నప్పుడు మహర్షులు నిమి విడిచిన దేహాన్ని సుగంధ ద్రవ్యాలలో ఉంచి సంరక్షించారు. సత్రయాగం ముగిసిన తరువాత అక్కడ కూడిన దేవతలను వారు ప్రార్థించారు।

Verse 8

राज्ञो जीवतु देहोऽयं प्रसन्ना: प्रभवो यदि । तथेत्युक्ते निमि: प्राह मा भून्मे देहबन्धनम् ॥ ८ ॥

మీరు ఈ యజ్ఞంతో ప్రసన్నులై, చేయగల శక్తి కలిగివుంటే, మహారాజు నిమిని ఈ దేహంలోనే మళ్లీ జీవింపజేయండి. దేవతలు ‘తథాస్తు’ అన్నారు; కానీ నిమి—నన్ను మళ్లీ దేహబంధనంలో బంధించవద్దు అని చెప్పాడు.

Verse 9

यस्य योगं न वाञ्छन्ति वियोगभयकातरा: । भजन्ति चरणाम्भोजं मुनयो हरिमेधस: ॥ ९ ॥

వియోగభయంతో కలతచెందిన మాయావాదులు దేహగ్రహణాన్ని కోరరు; కానీ హరిసేవతో నిండిన బుద్ధి గల భక్తమునులు భయరహితులై భగవంతుని పాదపద్మాలను భజించి, దేహాన్ని దివ్య ప్రేమసేవకు వినియోగిస్తారు.

Verse 10

देहं नावरुरुत्सेऽहं दु:खशोकभयावहम् । सर्वत्रास्य यतो मृत्युर्मत्स्यानामुदके यथा ॥ १० ॥

దుఃఖం, శోకం, భయాన్ని కలిగించే ఈ భౌతిక దేహాన్ని నేను స్వీకరించదలచుకోను; ఎందుకంటే విశ్వమంతటా దీనికి మరణం తప్పదు—నీటిలోని చేపలా, ఎల్లప్పుడూ మరణభయంతో కలతపడుతుంది.

Verse 11

देवा ऊचु: विदेह उष्यतां कामं लोचनेषु शरीरिणाम् । उन्मेषणनिमेषाभ्यां लक्षितोऽध्यात्मसंस्थित: ॥ ११ ॥

దేవతలు అన్నారు—మహారాజు నిమి దేహరహితుడిగానే నివసించుగాక. ఆయన అధ్యాత్మస్థితిలో ఉండి, శరీరధారుల కళ్లలో కనురెప్పల తెరుచు-మూసు ద్వారా గుర్తింపబడుగాక; తన ఇష్టానుసారం ప్రత్యక్షమో అప్రమేయమో కావుగాక.

Verse 12

अराजकभयं नृणां मन्यमाना महर्षय: । देहं ममन्थु: स्म निमे: कुमार: समजायत ॥ १२ ॥

తర్వాత ప్రజలను అराजకభయం నుండి కాపాడాలని మహర్షులు భావించి, మహారాజు నిమి యొక్క భౌతిక దేహాన్ని మథించారు; దాని ఫలితంగా ఒక కుమారుడు జన్మించాడు.

Verse 13

जन्मना जनक: सोऽभूद् वैदेहस्तु विदेहज: । मिथिलो मथनाज्जातो मिथिला येन निर्मिता ॥ १३ ॥

అసాధారణంగా జన్మించినందువల్ల ఆ కుమారుడు ‘జనక’ అని ప్రసిద్ధి పొందాడు. తండ్రి నిర్జీవ దేహం నుండి పుట్టినందున ‘వైదేహ’ అని పిలువబడెను. తండ్రి భౌతిక దేహాన్ని మథనం చేయగా జన్మించినందున ‘మిథిల’ అని, అలాగే రాజు మిథిల నగరాన్ని నిర్మించినందున ఆ నగరం ‘మిథిలా’ అని ప్రసిద్ధి చెందెను॥१३॥

Verse 14

तस्मादुदावसुस्तस्य पुत्रोऽभून्नन्दिवर्धन: । तत: सुकेतुस्तस्यापि देवरातो महीपते ॥ १४ ॥

ఓ మహారాజు పరిక్షిత్! మిథిల నుండి ఉదావసు అనే కుమారుడు జన్మించాడు; ఉదావసు నుండి నందివర్ధన; నందివర్ధన నుండి సుకేతు; సుకేతు నుండి దేవరాత జన్మించాడు॥१४॥

Verse 15

तस्माद् बृहद्रथस्तस्य महावीर्य: सुधृत्पिता । सुधृतेर्धृष्टकेतुर्वै हर्यश्वोऽथ मरुस्तत: ॥ १५ ॥

దేవరాత నుండి బృహద్రథుడు జన్మించాడు; బృహద్రథుని నుండి మహావీర్యుడు, అతడు సుధృతికి తండ్రి అయ్యాడు. సుధృతి కుమారుడు ధృష్టకేతు అని ప్రసిద్ధి; ధృష్టకేతు నుండి హర్యశ్వుడు; హర్యశ్వుని నుండి మరుడు జన్మించాడు॥१५॥

Verse 16

मरो: प्रतीपकस्तस्माज्जात: कृतरथो यत: । देवमीढस्तस्य पुत्रो विश्रुतोऽथ महाधृति: ॥ १६ ॥

మరుని కుమారుడు ప్రతీపకుడు; ప్రతీపకుని కుమారుడు కృతరథుడు. కృతరథుని నుండి దేవమీఢుడు; దేవమీఢుని నుండి విశ్రుతుడు; విశ్రుతుని నుండి మహాధృతి జన్మించాడు॥१६॥

Verse 17

कृतिरातस्ततस्तस्मान्महारोमा च तत्सुत: । स्वर्णरोमा सुतस्तस्य ह्रस्वरोमा व्यजायत ॥ १७ ॥

మహాధృతి నుండి కృతిరాతుడు; కృతిరాతుని నుండి మహారోమా అనే కుమారుడు. మహారోమా నుండి స్వర్ణరోమా; స్వర్ణరోమా నుండి హ్రస్వరోమా జన్మించాడు॥१७॥

Verse 18

तत: शीरध्वजो जज्ञे यज्ञार्थं कर्षतो महीम् । सीता शीराग्रतो जाता तस्मात् शीरध्वज: स्मृत: ॥ १८ ॥

అనంతరం హ్రస్వరొమా నుండి శీరధ్వజుడు (జనకుడు) అనే కుమారుడు జన్మించాడు. అతడు యజ్ఞార్థం భూమిని దున్నుతుండగా దున్నె ముందుభాగం నుండి సీతాదేవి ప్రాకట్యమైంది; అందువల్ల అతడు శీరధ్వజుడని ప్రసిద్ధి పొందాడు.

Verse 19

कुशध्वजस्तस्य पुत्रस्ततो धर्मध्वजो नृप: । धर्मध्वजस्य द्वौ पुत्रौ कृतध्वजमितध्वजौ ॥ १९ ॥

శీరధ్వజుని కుమారుడు కుశధ్వజుడు; కుశధ్వజుని కుమారుడు రాజు ధర్మధ్వజుడు. ధర్మధ్వజునికి కృతధ్వజుడు, మితధ్వజుడు అనే ఇద్దరు కుమారులు ఉన్నారు.

Verse 20

कृतध्वजात् केशिध्वज: खाण्डिक्यस्तु मितध्वजात् । कृतध्वजसुतो राजन्नात्मविद्याविशारद: ॥ २० ॥ खाण्डिक्य: कर्मतत्त्वज्ञो भीत: केशिध्वजाद्‍द्रुत: । भानुमांस्तस्य पुत्रोऽभूच्छतद्युम्नस्तु तत्सुत: ॥ २१ ॥

ఓ మహారాజ పరిషిత్! కృతధ్వజుని నుండి కేశిధ్వజుడు, మితధ్వజుని నుండి ఖాండిక్యుడు జన్మించాడు. కృతధ్వజుని కుమారుడు ఆత్మవిద్యలో నిపుణుడు; ఖాండిక్యుడు కర్మతత్త్వాన్ని తెలిసినవాడు; అతడు కేశిధ్వజుని భయపడి పారిపోయాడు. కేశిధ్వజుని కుమారుడు భానుమాన్, భానుమానుని కుమారుడు శతద్యుమ్నుడు.

Verse 21

कृतध्वजात् केशिध्वज: खाण्डिक्यस्तु मितध्वजात् । कृतध्वजसुतो राजन्नात्मविद्याविशारद: ॥ २० ॥ खाण्डिक्य: कर्मतत्त्वज्ञो भीत: केशिध्वजाद्‍द्रुत: । भानुमांस्तस्य पुत्रोऽभूच्छतद्युम्नस्तु तत्सुत: ॥ २१ ॥

ఓ మహారాజ పరిషిత్! కృతధ్వజుని నుండి కేశిధ్వజుడు, మితధ్వజుని నుండి ఖాండిక్యుడు జన్మించాడు. కృతధ్వజుని కుమారుడు ఆత్మవిద్యలో నిపుణుడు; ఖాండిక్యుడు కర్మతత్త్వాన్ని తెలిసినవాడు; అతడు కేశిధ్వజుని భయపడి పారిపోయాడు. కేశిధ్వజుని కుమారుడు భానుమాన్, భానుమానుని కుమారుడు శతద్యుమ్నుడు.

Verse 22

शुचिस्तुतनयस्तस्मात् सनद्वाज: सुतोऽभवत् । ऊर्जकेतु: सनद्वाजादजोऽथ पुरुजित्सुत: ॥ २२ ॥

శతద్యుమ్నుని కుమారుడు శుచి. శుచి నుండి సనద్వాజుడు జన్మించాడు. సనద్వాజుని నుండి ఊర్జకేతువు, ఊర్జకేతువు నుండి అజుడు, మరియు అజుని కుమారుడు పురుజిత్.

Verse 23

अरिष्टनेमिस्तस्यापि श्रुतायुस्तत्सुपार्श्वक: । ततश्चित्ररथो यस्य क्षेमाधिर्मिथिलाधिप: ॥ २३ ॥

పురుజితుని కుమారుడు అరిష్టనేమి; అతని కుమారుడు శ్రుతాయు. శ్రుతాయుని కుమారుడు సుపార్శ్వకుడు, సుపార్శ్వకుని కుమారుడు చిత్రరథుడు. చిత్రరథుని కుమారుడు క్షేమాధి, అతడు మిథిలాధిపతిగా అయ్యాడు.

Verse 24

तस्मात् समरथस्तस्य सुत: सत्यरथस्तत: । आसीदुपगुरुस्तस्मादुपगुप्तोऽग्निसम्भव: ॥ २४ ॥

క్షేమాధి కుమారుడు సమరథుడు; అతని కుమారుడు సత్యరథుడు. సత్యరథుని కుమారుడు ఉపగురు, ఉపగురుని కుమారుడు ఉపగుప్తుడు—అగ్నిదేవుని అంససంభవుడు.

Verse 25

वस्वनन्तोऽथ तत्पुत्रो युयुधो यत् सुभाषण: । श्रुतस्ततो जयस्तस्माद् विजयोऽस्माद‍ृत: सुत: ॥ २५ ॥

ఉపగుప్తుని కుమారుడు వస్వనంతుడు; వస్వనంతుని కుమారుడు యుయుధుడు. యుయుధుని కుమారుడు సుభాషణుడు, సుభాషణుని కుమారుడు శ్రుతుడు. శ్రుతుని కుమారుడు జయుడు; జయుని వంశంలో విజయుడు; విజయుని కుమారుడు ఋతుడు.

Verse 26

शुनकस्तत्सुतो जज्ञे वीतहव्यो धृतिस्तत: । बहुलाश्वो धृतेस्तस्य कृतिरस्य महावशी ॥ २६ ॥

ఋతుని కుమారుడు శునకుడు; శునకుని కుమారుడు వీతహవ్యుడు. వీతహవ్యుని కుమారుడు ధృతి; ధృతికి కుమారుడు బహులాశ్వుడు. బహులాశ్వుని కుమారుడు కృతి; కృతికి కుమారుడు మహావశీ.

Verse 27

एते वै मैथिला राजन्नात्मविद्याविशारदा: । योगेश्वरप्रसादेन द्वन्द्वैर्मुक्ता गृहेष्वपि ॥ २७ ॥

ఓ రాజా! మిథిలా వంశంలోని ఈ రాజులందరూ ఆత్మవిద్యలో నిపుణులు. యోగేశ్వరుని కృపవల్ల వారు గృహంలో నివసించినప్పటికీ ద్వంద్వాల నుండి విముక్తులై ఉన్నారు.