Adhyaya 31

Verse 1

श्रीशुक उवाच अथ तत्रागमद् ब्रह्मा भवान्या च समं भव: । महेन्द्रप्रमुखा देवा मुनय: सप्रजेश्वरा: ॥ १ ॥

శ్రీశుకదేవ గోస్వామి పలికెను—అప్పుడు ప్రభాసకు బ్రహ్మదేవుడు వచ్చెను; ఆయనతో పాటు భవుడు (శివుడు) మరియు భవానీ దేవి కూడా వచ్చారు. ఇంద్రప్రధాన దేవతలు, అలాగే ప్రజాపతులతో కూడిన మునులు అక్కడికి చేరారు.

Verse 2

पितर: सिद्धगन्धर्वा विद्याधरमहोरगा: । चारणा यक्षरक्षांसि किन्नराप्सरसो द्विजा: ॥ २ ॥ द्रष्टुकामा भगवतो निर्याणं परमोत्सुका: । गायन्तश्च गृणन्तश्च शौरे: कर्माणि जन्म च ॥ ३ ॥

పితరులు, సిద్ధులు, గంధర్వులు, విద్యాధరులు, మహోరగులు; అలాగే చారణులు, యక్షులు, రాక్షసులు, కిన్నరులు, అప్సరసలు మరియు గరుడుని బంధువులు కూడా వచ్చారు. పరమపురుషుడైన భగవంతుని నిర్యాణాన్ని దర్శించేందుకు వారు అత్యంత ఉత్సుకులై, వస్తూ వస్తూ శౌరి (శ్రీకృష్ణ) జన్మమును మరియు లీలాకర్మలను గానముచేసి స్తుతించారు.

Verse 3

पितर: सिद्धगन्धर्वा विद्याधरमहोरगा: । चारणा यक्षरक्षांसि किन्नराप्सरसो द्विजा: ॥ २ ॥ द्रष्टुकामा भगवतो निर्याणं परमोत्सुका: । गायन्तश्च गृणन्तश्च शौरे: कर्माणि जन्म च ॥ ३ ॥

పితరులు, సిద్ధులు, గంధర్వులు, విద్యాధరులు, మహోరగులు; అలాగే చారణులు, యక్షులు, రాక్షసులు, కిన్నరులు, అప్సరసలు మరియు గరుడుని బంధువులు కూడా వచ్చారు. పరమపురుషుడైన భగవంతుని నిర్యాణాన్ని దర్శించేందుకు వారు అత్యంత ఉత్సుకులై, వస్తూ వస్తూ శౌరి (శ్రీకృష్ణ) జన్మమును మరియు లీలాకర్మలను గానముచేసి స్తుతించారు.

Verse 4

ववृषु: पुष्पवर्षाणि विमानावलिभिर्नभ: । कुर्वन्त: सङ्कुलं राजन् भक्त्या परमया युता: ॥ ४ ॥

ఓ రాజా, అనేక విమానాలతో ఆకాశాన్ని నిండుగా చేసి, పరమభక్తితో యుక్తులై వారు పుష్పవర్షాన్ని కురిపించారు.

Verse 5

भगवान् पितामहं वीक्ष्य विभूतीरात्मनो विभु: । संयोज्यात्मनि चात्मानं पद्मनेत्रे न्यमीलयत् ॥ ५ ॥

సర్వవిభువు భగవానుడు పితామహుడు బ్రహ్మను మరియు ఇతర దేవతలను—అవి ఆయన స్వవిభూతులే—చూచి, తన మనస్సును తనలోనే స్థిరపరచి కమలనేత్రాలను మూసెను।

Verse 6

लोकाभिरामां स्वतनुं धारणाध्यानमङ्गलम् । योगधारणयाग्नेय्यादग्ध्वा धामाविशत् स्वकम् ॥ ६ ॥

లోకములన్నిటికీ మనోహరమైన తన దివ్యదేహాన్ని—ధ్యానధారణకు మంగళకరమైనదాన్ని—యోగాగ్నేయీ ధారణతో దహించకుండానే, భగవాన్ కృష్ణుడు తన స్వధామంలో ప్రవేశించెను।

Verse 7

दिवि दुन्दुभयो नेदु: पेतु: सुमनसश्च खात् । सत्यं धर्मो धृतिर्भूमे: कीर्ति: श्रीश्चानु तं ययु: ॥ ७ ॥

శ్రీకృష్ణుడు భూమిని విడిచిన వెంటనే సత్యం, ధర్మం, ధృతి, కీర్తి మరియు శ్రీ (లక్ష్మి) ఆయనను అనుసరించాయి. ఆకాశంలో దుందుభులు మ్రోగి, పుష్పవృష్టి కురిసింది।

Verse 8

देवादयो ब्रह्ममुख्या न विशन्तं स्वधामनि । अविज्ञातगतिं कृष्णं दद‍ृशुश्चातिविस्मिता: ॥ ८ ॥

బ్రహ్మాది దేవతలు మరియు ఇతర ఉన్నత సత్త్వాలు, కృష్ణుని గతి తెలియక, ఆయన స్వధామంలో ప్రవేశించుటను చూడలేకపోయారు; అయితే కొందరు దర్శించారు, వారు అత్యంత ఆశ్చర్యపడ్డారు।

Verse 9

सौदामन्या यथाक्लाशे यान्त्या हित्वाभ्रमण्डलम् । गतिर्न लक्ष्यते मर्त्यैस्तथा कृष्णस्य दैवतै: ॥ ९ ॥

మేఘమండలాన్ని విడిచి వెళ్లే మెరుపు దారి మానవులకు ఎలా తెలియదో, అలాగే కృష్ణుడు స్వధామానికి తిరిగివెళ్లిన గతి దేవతలకూ తెలియలేదు।

Verse 10

ब्रह्मरुद्रादयस्ते तु द‍ृष्ट्वा योगगतिं हरे: । विस्मितास्तां प्रशंसन्त: स्वं स्वं लोकं ययुस्तदा ॥ १० ॥

బ్రహ్మా, రుద్రుడు మొదలైన దేవతలు హరి యొక్క యోగగతిని చూచి ఆశ్చర్యపడ్డారు. వారు ప్రభువు మాయాశక్తిని స్తుతించి తమ తమ లోకాలకు తిరిగి వెళ్లారు.

Verse 11

राजन् परस्य तनुभृज्जननाप्ययेहा मायाविडम्बनमवेहि यथा नटस्य । सृष्ट्वात्मनेदमनुविश्य विहृत्य चान्ते संहृत्य चात्ममहिनोपरत: स आस्ते ॥ ११ ॥

ఓ రాజా, పరమేశ్వరుని అవతరణమూ అంతర్ధానమూ దేహధారుల వలె కనిపించినా, అది నటుని ప్రదర్శనలాగ మాయా వినోదమే. ఆయన జగత్తును సృష్టించి అందులో ప్రవేశించి కొంతకాలం లీలలు చేసి, చివరికి దానిని సంకోచింపజేసి తన స్వమహిమలో నిలిచియుంటాడు.

Verse 12

मर्त्येन यो गुरुसुतं यमलोकनीतं त्वां चानयच्छरणद: परमास्‍त्रदग्धम् । जिग्येऽन्तकान्तकमपीशमसावनीश: किं स्वावने स्वरनयन्मृगयुं सदेहम् ॥ १२ ॥

యమలోకానికి తీసుకుపోయబడిన తన గురుపుత్రుని అదే దేహంతో తిరిగి తెచ్చినవాడు, శరణదాతగా అశ్వత్థామ బ్రహ్మాస్త్రంతో దగ్ధమైన నిన్ను కూడా రక్షించినవాడు—యమదూతలకూ అంతకుడైన శివునికూడా యుద్ధంలో జయించినవాడు—వేటగాడు జరాను మానవదేహంతోనే వైకుంఠానికి పంపినవాడు—అటువంటి కృష్ణుడు తన స్వరూపాన్ని రక్షించలేడా?

Verse 13

तथाप्यशेषस्थितिसम्भवाप्यये- ष्वनन्यहेतुर्यदशेषशक्तिधृक् । नैच्छत् प्रणेतुं वपुरत्र शेषितं मर्त्येन किं स्वस्थगतिं प्रदर्शयन् ॥ १३ ॥

అనంత శక్తుల అధిపతి అయిన శ్రీకృష్ణుడు అనేక జీవుల సృష్టి, స్థితి, లయలకు ఏకైక కారణుడైనా, ఈ లోకంలో తన దేహాన్ని ఇక నిలుపుకోవాలని కోరలేదు. అలా ఆయన ఆత్మనిష్ఠుల పరమగతిని వెల్లడించి, మర్త్యలోకం స్వయంగా సారరహితమని చూపించాడు.

Verse 14

य एतां प्रातरुत्थाय कृष्णस्य पदवीं पराम् । प्रयत: कीर्तयेद् भक्त्या तामेवाप्नोत्यनुत्तमाम् ॥ १४ ॥

ఎవడు ప్రతిదినం ఉదయాన్నే లేచి జాగ్రత్తగా భక్తితో శ్రీకృష్ణుని పరమ పదవిని—ఆయన దివ్య ప్రయాణం మరియు స్వధామప్రాప్తిని—కీర్తిస్తాడో, వాడు నిశ్చయంగా అదే అనుత్తమ పరమగతిని పొందుతాడు.

Verse 15

दारुको द्वारकामेत्य वसुदेवोग्रसेनयो: । पतित्वा चरणावस्रैर्न्यषिञ्चत् कृष्णविच्युत: ॥ १५ ॥

దారుకుడు ద్వారకకు వచ్చి వసుదేవుడు, ఉగ్రసేనుల పాదాల వద్ద పడి, శ్రీకృష్ణ వియోగంతో విలపిస్తూ తన కన్నీళ్లతో వారి పాదాలను తడిపాడు।

Verse 16

कथयामास निधनं वृष्णीनां कृत्‍स्‍नशो नृप । तच्छ्रुत्वोद्विग्नहृदया जना: शोकविर्मूर्च्छिता: ॥ १६ ॥ तत्र स्म त्वरिता जग्मु: कृष्णविश्लेषविह्वला: । व्यसव: शेरते यत्र ज्ञातयो घ्नन्त आननम् ॥ १७ ॥

ఓ నృపా! దారుకుడు వృష్ణుల సంపూర్ణ వినాశాన్ని వివరించాడు. అది విని ప్రజలు హృదయాల్లో తీవ్ర కలతకు లోనై, శోకంతో స్థబ్ధులై మూర్ఛితులయ్యారు।

Verse 17

कथयामास निधनं वृष्णीनां कृत्‍स्‍नशो नृप । तच्छ्रुत्वोद्विग्नहृदया जना: शोकविर्मूर्च्छिता: ॥ १६ ॥ तत्र स्म त्वरिता जग्मु: कृष्णविश्लेषविह्वला: । व्यसव: शेरते यत्र ज्ञातयो घ्नन्त आननम् ॥ १७ ॥

శ్రీకృష్ణ వియోగవేదనతో విహ్వలమైన వారు, తమ బంధువులు మృతులై పడి ఉన్న చోటుకు తొందరగా పరుగెత్తారు; శోకంతో తమ ముఖాలను తామే కొట్టుకుంటూ వెళ్లారు।

Verse 18

देवकी रोहिणी चैव वसुदेवस्तथा सुतौ । कृष्णरामावपश्यन्त: शोकार्ता विजहु: स्मृतिम् ॥ १८ ॥

దేవకీ, రోహిణీ మరియు వసుదేవుడు తమ కుమారులు శ్రీకృష్ణుడు, బలరాముడు కనబడక శోకంతో వ్యాకులమై స్పృహను కోల్పోయారు।

Verse 19

प्राणांश्च विजहुस्तत्र भगवद्विरहातुरा: । उपगुह्य पतींस्तात चितामारुरुहु: स्‍त्रिय: ॥ १९ ॥

భగవంతుని వియోగంతో బాధపడుతూ అక్కడే ఆయన తల్లిదండ్రులు ప్రాణాలు విడిచారు. ఓ ప్రియమైన పరీక్షితా! ఆపై యాదవ స్త్రీలు తమ మృత భర్తలను ఆలింగనం చేసుకొని చితలపై ఎక్కారు।

Verse 20

रामपत्न्‍यश्च तद्देहमुपगुह्याग्निमाविशन् । वसुदेवपत्न्‍यस्तद्गात्रं प्रद्युम्नादीन् हरे: स्‍नुषा: । कृष्णपत्न्‍योऽविशन्नग्निं रुक्‍मिण्याद्यास्तदात्मिका: ॥ २० ॥

బలరాముని భార్యలు ఆయన దేహాన్ని ఆలింగనం చేసి చితాగ్నిలో ప్రవేశించారు. వసుదేవుని భార్యలూ ఆయన దాహాగ్నిలోకి వెళ్లి ఆయన అవయవాలను హత్తుకున్నారు. హరి యొక్క స్నుషలు—ప్రద్యుమ్నాది భర్తల—తమ తమ భర్తల చితాగ్నుల్లో ప్రవేశించారు. అలాగే శ్రీకృష్ణుని రుక్మిణీ మొదలైన భార్యలు, హృదయం పూర్తిగా ఆయనలో లీనమైనవారు, ఆయన అగ్నిలో లీనమయ్యారు.

Verse 21

अर्जुन: प्रेयस: सख्यु: कृष्णस्य विरहातुर: । आत्मानं सान्त्वयामास कृष्णगीतै: सदुक्तिभि: ॥ २१ ॥

అత్యంత ప్రియ సఖుడు శ్రీకృష్ణుని వియోగంతో అర్జునుడు తీవ్రంగా వ్యాకులపడ్డాడు; కానీ ప్రభువు తనకు పాడి వినిపించిన దివ్యోపదేశ వాక్యాలను స్మరించి తనను తాను సాంత్వన పరచుకున్నాడు.

Verse 22

बन्धूनां नष्टगोत्राणामर्जुन: साम्परायिकम् । हतानां कारयामास यथावदनुपूर्वश: ॥ २२ ॥

వంశంలో పురుష వారసులు మిగలని మృతుల కోసం అర్జునుడు శాస్త్రోక్తంగా అంత్యక్రియలను నిర్వహింపజేశాడు. యాదవులందరికీ ఒక్కొక్కరికి క్రమంగా అవసరమైన కర్మలను యథావిధిగా చేయించాడు.

Verse 23

द्वारकां हरिणा त्यक्तां समुद्रोऽप्लावयत् क्षणात् । वर्जयित्वा महाराज श्रीमद्भ‍गवदालयम् ॥ २३ ॥

ఓ మహారాజా! భగవాన్ హరి ద్వారకను విడిచిన వెంటనే సముద్రం క్షణంలోనే అన్ని వైపుల నుంచి నగరాన్ని ముంచెత్తింది; శ్రీమద్భగవంతుని ఆలయసదృశ మహాలయాన్ని మాత్రమే విడిచిపెట్టి.

Verse 24

नित्यं सन्निहितस्तत्र भगवान् मधुसूदन: । स्मृत्याशेषाशुभहरं सर्वमङ्गलमङ्गलम् ॥ २४ ॥

భగవాన్ మధుసూదనుడు ద్వారకలో నిత్యంగా సన్నిహితుడై ఉంటాడు. అది సమస్త మంగళాలలో పరమ మంగళస్థానం; దానిని స్మరించడమే అన్ని అశుభాలను, కలుషాన్ని నశింపజేస్తుంది.

Verse 25

स्‍त्रीबालवृद्धानादाय हतशेषान् धनञ्जय: । इन्द्रप्रस्थं समावेश्य वज्रं तत्राभ्यषेचयत् ॥ २५ ॥

ధనంజయుడైన అర్జునుడు యదువంశంలో మిగిలిన స్త్రీలు, పిల్లలు, వృద్ధులను తీసుకొని ఇంద్రప్రస్థానికి వెళ్లి అక్కడ వజ్రుని యాదవుల రాజుగా అభిషేకించాడు।

Verse 26

श्रुत्वा सुहृद्वधं राजन्नर्जुनात्ते पितामहा: । त्वां तु वंशधरं कृत्वा जग्मु: सर्वे महापथम् ॥ २६ ॥

ఓ రాజా, అర్జునుని నుండి తమ స్నేహితుని వధ వార్త విని, నీ పితామహులు నిన్ను వంశధారుడిగా స్థాపించి, అందరూ మహాపథానికి—ఈ లోకాన్ని విడిచే సిద్ధతకు—ప్రయాణించారు।

Verse 27

य एतद् देवदेवस्य विष्णो: कर्माणि जन्म च । कीर्तयेच्छ्रद्धया मर्त्य: सर्वपापै: प्रमुच्यते ॥ २७ ॥

శ్రద్ధతో దేవదేవుడైన విష్ణువు యొక్క జన్మలూ కర్మలీలలూ కీర్తించే మనిషి సమస్త పాపాల నుండి విముక్తి పొందుతాడు।

Verse 28

इत्थं हरेर्भगवतो रुचिरावतार- वीर्याणि बालचरितानि च शन्तमानि । अन्यत्र चेह च श्रुतानि गृणन् मनुष्यो भक्तिं परां परमहंसगतौ लभेत ॥ २८ ॥ कलेर्दोषनिधे राजन्नस्ति ह्येको महान् गुण: । कीर्तनादेव कृष्णस्य मुक्तसङ्ग: परं व्रजेत् ॥ ५१ ॥

ఇలా భగవాన్ హరి శ్రీకృష్ణుని మనోహర అవతారవీర్యాలు, శాంతిదాయకమైన బాలలీలలు శ్రీమద్భాగవతంలోను ఇతర శాస్త్రాల్లోను వర్ణించబడ్డాయి. వీటిని స్పష్టంగా కీర్తించి స్మరించే మనిషి పరమహంసుల గమ్యమైన శ్రీకృష్ణుని పరమ భక్తిని పొందుతాడు. ఓ రాజా, కలియుగం దోషనిధి అయినా ఒక మహాగుణం ఉంది—కృష్ణుని కీర్తన మాత్రమేగానీ సంగముక్తుడై పరమగతికి చేరుతాడు।