Adhyaya 4

Verse 1

सूत उवाच वैयासकेरिति वचस्तत्त्वनिश्चयमात्मन: । उपधार्य मतिं कृष्णे औत्तरेय: सतीं व्यधात् ॥ १ ॥

సూత గోస్వామి అన్నారు—వ్యాసపుత్రుడు శుకదేవ గోస్వామి ఆత్మతత్త్వ నిర్ణయక వచనాలను విని, ఉత్తరాపుత్రుడు మహారాజు పరీక్షిత్తు భక్తిశ్రద్ధతో తన మనస్సును శ్రీకృష్ణునిపై స్థిరపరిచాడు।

Verse 2

आत्मजायासुतागारपशुद्रविणबन्धुषु । राज्ये चाविकले नित्यं विरूढां ममतां जहौ ॥ २ ॥

శ్రీకృష్ణునిపై సంపూర్ణ అనురాగం వల్ల మహారాజు పరీక్షితుడు తన దేహం, భార్య, కుమారులు, రాజప్రాసాదం, అశ్వ-గజాది పశువులు, ధనభాండారం, బంధుమిత్రులు మరియు నిర్బాధ రాజ్యంపై గాఢమైన మమకారాన్ని విడిచిపెట్టాడు।

Verse 3

पप्रच्छ चेममेवार्थं यन्मां पृच्छथ सत्तमा: । कृष्णानुभावश्रवणे श्रद्दधानो महामना: ॥ ३ ॥ संस्थां विज्ञाय संन्यस्य कर्म त्रैवर्गिकं च यत् । वासुदेवे भगवति आत्मभावं द‍ृढं गत: ॥ ४ ॥

హే శ్రేష్ఠ ఋషులారా! మహాత్ముడు మహారాజు పరీక్షితుడు కృష్ణ మహిమాశ్రవణంలో శ్రద్ధావంతుడు. సమీప మరణాన్ని తెలిసి ధర్మ-అర్థ-కామమయ త్రైవర్గిక కర్మలను త్యజించి, వాసుదేవ భగవానునందు దృఢమైన ఆత్మభావాన్ని స్థాపించి, మీరు నన్ను అడుగుతున్నట్లే ఆ ప్రశ్నలనే అడిగాడు।

Verse 4

पप्रच्छ चेममेवार्थं यन्मां पृच्छथ सत्तमा: । कृष्णानुभावश्रवणे श्रद्दधानो महामना: ॥ ३ ॥ संस्थां विज्ञाय संन्यस्य कर्म त्रैवर्गिकं च यत् । वासुदेवे भगवति आत्मभावं द‍ृढं गत: ॥ ४ ॥

హే శ్రేష్ఠ ఋషులారా! మహాత్ముడు మహారాజు పరీక్షితుడు కృష్ణ మహిమాశ్రవణంలో శ్రద్ధావంతుడు. సమీప మరణాన్ని తెలిసి ధర్మ-అర్థ-కామమయ త్రైవర్గిక కర్మలను త్యజించి, వాసుదేవ భగవానునందు దృఢమైన ఆత్మభావాన్ని స్థాపించి, మీరు నన్ను అడుగుతున్నట్లే ఆ ప్రశ్నలనే అడిగాడు।

Verse 5

राजोवाच समीचीनं वचो ब्रह्मन् सर्वज्ञस्य तवानघ । तमो विशीर्यते मह्यं हरे: कथयत: कथाम् ॥ ५ ॥

రాజు పలికెను—హే నిర్దోష బ్రాహ్మణా! మీరు సర్వజ్ఞులు గనుక మీ వాక్యం నాకు పూర్తిగా సముచితంగా అనిపిస్తోంది. మీరు హరి కథను వివరిస్తున్నారు; అందువల్ల మీ ఉపదేశం నా అజ్ఞానాంధకారాన్ని క్రమంగా తొలగిస్తోంది।

Verse 6

भूय एव विवित्सामि भगवानात्ममायया । यथेदं सृजते विश्वं दुर्विभाव्यमधीश्वरै: ॥ ६ ॥

నేను మరల మీ నుండి తెలుసుకోవాలని కోరుతున్నాను—భగవాన్ తన ఆత్మమాయ ద్వారా ఈ విశ్వాన్ని ఎలా సృష్టిస్తాడు? ఇది మహాదేవతలకూ అచింత్యమైనది।

Verse 7

यथा गोपायति विभुर्यथा संयच्छते पुन: । यां यां शक्तिमुपाश्रित्य पुरुशक्ति: पर: पुमान् । आत्मानं क्रीडयन् क्रीडन् करोति विकरोति च ॥ ७ ॥

సర్వశక్తిమంతుడైన ప్రభువు తన వివిధ శక్తులను ఆశ్రయించి జగత్తును పోషించి, మళ్లీ సంకోచింపజేస్తాడు; పరపురుషుడు క్రీడకునిలా సృష్టి చేసి వికారం కలుగజేస్తాడు।

Verse 8

नूनं भगवतो ब्रह्मन् हरेरद्भुतकर्मण: । दुर्विभाव्यमिवाभाति कविभिश्चापि चेष्टितम् ॥ ८ ॥

హే బ్రాహ్మణా! భగవాన్ హరి యొక్క అద్భుత లీలలు నిజంగా ఆశ్చర్యకరమైనవి; మహాకవులు, పండితులు ప్రయత్నించినా అవి అచింత్యమై కనిపిస్తాయి।

Verse 9

यथा गुणांस्तु प्रकृतेर्युगपत् क्रमशोऽपि वा । बिभर्ति भूरिशस्त्वेक: कुर्वन् कर्माणि जन्मभि: ॥ ९ ॥

ప్రకృతి గుణాలను ఒకడే ఒకేసారి గానీ, క్రమంగా గానీ అనేక విధాలుగా ధరించినట్లే, ఏకైక భగవాన్ అనేక జన్మ-రూపాలలో కార్యాలు చేసి గుణాలను నియంత్రిస్తాడు।

Verse 10

विचिकित्सितमेतन्मे ब्रवीतु भगवान् यथा । शाब्दे ब्रह्मणि निष्णात: परस्मिंश्च भवान्खलु ॥ १० ॥

నా ఈ సందేహభరిత ప్రశ్నలన్నిటిని యథార్థంగా నివృత్తి చేయండి; మీరు వేదశబ్దబ్రహ్మంలో నిష్ణాతులు, పరతత్త్వంలో కూడా ఆత్మసాక్షాత్కారులు।

Verse 11

सूत उवाच इत्युपामन्त्रितो राज्ञा गुणानुकथने हरे: । हृषीकेशमनुस्मृत्य प्रतिवक्तुं प्रचक्रमे ॥ ११ ॥

సూతుడు చెప్పెను—రాజు ఈ విధంగా భగవాన్ హరి యొక్క సృజనశక్తిని వర్ణించమని కోరగా, శుకదేవ గోస్వామి హృషీకేశ శ్రీకృష్ణుని స్మరించి, యథావిధిగా సమాధానం చెప్పడం ప్రారంభించాడు।

Verse 12

श्री शुक उवाच नम: परस्मै पुरुषाय भूयसे सदुद्भवस्थाननिरोधलीलया । गृहीतशक्तित्रितयाय देहिना- मन्तर्भवायानुपलक्ष्यवर्त्मने ॥ १२ ॥

శ్రీ శుకదేవుడు పలికెను—సృష్టి-స్థితి-ప్రళయ లీలకై ప్రకృతియొక్క త్రిగుణ శక్తిని స్వీకరించువాడు, సమస్త దేహధారుల అంతరంలో సంపూర్ణంగా నివసించువాడు, అచింత్య గమనముగల పరమ పురుషోత్తమునకు నా పునఃపునః నమస్కారములు।

Verse 13

भूयो नम: सद्वृजिनच्छिदेऽसता- मसम्भवायाखिलसत्त्वमूर्तये । पुंसां पुन: पारमहंस्य आश्रमे व्यवस्थितानामनुमृग्यदाशुषे ॥ १३ ॥

నేను మరల నమస్కరిస్తున్నాను ఆ సమస్త సత్త్వమూర్తి భగవానునకు—ఆయన సద్భక్తుల కష్టాలను ఛేదించువాడు, భక్తిహీన నాస్తిక ప్రవృత్తి యొక్క పెరుగుదలను నశింపజేయువాడు; పరమహంసాశ్రమంలో స్థితులైన సాధకులకు తగిన పరమ గమ్యాన్ని శీఘ్రంగా ప్రసాదించువాడు।

Verse 14

नमो नमस्तेऽस्त्वृषभाय सात्वतां विदूरकाष्ठाय मुहु: कुयोगिनाम् । निरस्तसाम्यातिशयेन राधसा स्वधामनि ब्रह्मणि रंस्यते नम: ॥ १४ ॥

హే సాత్వతుల ఋషభా! నీకు పునఃపునః నమస్కారము. కుయోగులకు నీవు దూర కాష్ఠంలా అందనివాడవు. నీ తేజోమయ వైభవముచే సమానత్వ భావమే తొలగిపోతుంది; నీవు నీ స్వధామమైన బ్రహ్మధామంలోనే రమించుచున్నావు—నీకు నమస్కారము।

Verse 15

यत्कीर्तनं यत्स्मरणं यदीक्षणं यद्वन्दनं यच्छ्रवणं यदर्हणम् । लोकस्य सद्यो विधुनोति कल्मषं तस्मै सुभद्रश्रवसे नमो नम: ॥ १५ ॥

యావరి కీర్తన, స్మరణ, దర్శన, వందన, శ్రవణ, అర్చన—ఇవి లోకమున పాపమలినమును తక్షణమే కడిగివేయునో, ఆ సర్వమంగళకరుడైన శ్రీకృష్ణునకు—ఆయన గాథ వినుటే శుభమగునది—నా పునఃపునః నమస్కారములు।

Verse 16

विचक्षणा यच्चरणोपसादनात् सङ्गं व्युदस्योभयतोऽन्तरात्मन: । विन्दन्ति हि ब्रह्मगतिं गतक्लमा- स्तस्मै सुभद्रश्रवसे नमो नम: ॥ १६ ॥

నేను ఆ సర్వమంగళకరుడైన శ్రీకృష్ణునకు పునఃపునః నమస్కరిస్తున్నాను. వివేకులు ఆయన పాదపద్మ శరణాగతితో వర్తమాన-భవిష్య దేహసంబంధ ఆసక్తులను విడిచిపెట్టి, క్లేశరహితులై బ్రహ్మగతిని—ఆధ్యాత్మిక స్థితిని—సులభంగా పొందుదురు।

Verse 17

तपस्विनो दानपरा यशस्विनो मनस्विनो मन्त्रविद: सुमङ्गला: । क्षेमं न विन्दन्ति विना यदर्पणं तस्मै सुभद्रश्रवसे नमो नम: ॥ १७ ॥

తపస్వులు, దానపరులు, యశస్వులు, మనస్వులు, మంత్రవిదులు, సుమంగళులు కూడా—తమ గుణాలను ప్రభువు సేవకు అర్పించకపోతే—క్షేమఫలాన్ని పొందరు. ఆ శుభశ్రవణీయ శ్రీకృష్ణునికి పునఃపునః నమస్కారం।

Verse 18

किरातहूणान्ध्रपुलिन्दपुल्कशा आभीरशुम्भा यवना: खसादय: । येऽन्ये च पापा यदपाश्रयाश्रया: शुध्यन्ति तस्मै प्रभविष्णवे नम: ॥ १८ ॥

కిరాత, హూణ, ఆంధ్ర, పులింద, పుల్కశ, ఆభీర, శుంభ, యవన, ఖస మొదలైనవారు మరియు ఇతర పాపాచారులు కూడా—ప్రభువు భక్తుల ఆశ్రయం పొందితే—సర్వశక్తిమంతుడైన ప్రభువు ప్రభావంతో శుద్ధి చెందుతారు. ఆ ప్రభవిష్ణువుకు నమస్కారం।

Verse 19

स एष आत्मात्मवतामधीश्वर- स्त्रयीमयो धर्ममयस्तपोमय: । गतव्यलीकैरजशङ्करादिभि- र्वितर्क्यलिङ्गो भगवान् प्रसीदताम् ॥ १९ ॥

ఆయనే ఆత్మజ్ఞులకూ అంతర్యామి, పరమేశ్వరుడు. ఆయనే వేదత్రయ స్వరూపుడు, ధర్మ స్వరూపుడు, తపస్సు స్వరూపుడు. బ్రహ్మ, శంకరాది మరియు కపటరహిత మహాత్ములు భక్తితో ధ్యానించే ఆ భగవాన్ నాపై ప్రసన్నుడగుగాక।

Verse 20

श्रिय: पतिर्यज्ञपति: प्रजापति- र्धियां पतिर्लोकपतिर्धरापति: । पतिर्गतिश्चान्धकवृष्णिसात्वतां प्रसीदतां मे भगवान् सतां पति: ॥ २० ॥

ఆయనే లక్ష్మీదేవుల పతి, యజ్ఞాధిపతి, ప్రజాపతి, బుద్ధి యొక్క స్వామి, లోకాధిపతి, భూమ్యధిపతి. అంధక-వృష్ణి-సాత్వత (యాదవ) వంశానికి ఆశ్రయమూ గతియూ ఆయనే. సత్పురుషుల స్వామి అయిన శ్రీకృష్ణ భగవాన్ నాపై ప్రసన్నుడగుగాక।

Verse 21

यदङ्‍घ्र्‌यध्यानसमाधिधौतया धियानुपश्यन्ति हि तत्त्वमात्मन: । वदन्ति चैतत् कवयो यथारुचं स मे मुकुन्दो भगवान् प्रसीदताम् ॥ २१ ॥

ఆయన పాదపద్మాల ధ్యానంతో సమాధిలో శుద్ధమైన బుద్ధి ద్వారా భక్తులు ఆత్మతత్త్వాన్ని దర్శిస్తారు. కానీ కవులు, తర్కవాదులు తమ ఇష్టానుసారం ఆయనను వర్ణిస్తారు. ఆ ముక్తిదాత ముకుంద భగవాన్ నాపై ప్రసన్నుడగుగాక।

Verse 22

प्रचोदिता येन पुरा सरस्वती वितन्वताजस्य सतीं स्मृतिं हृदि । स्वलक्षणा प्रादुरभूत् किलास्यत: स मे ऋषीणामृषभ: प्रसीदताम् ॥ २२ ॥

సృష్టి ఆరంభంలో సరస్వతిని ప్రేరేపించి బ్రహ్మ హృదయంలో పవిత్ర స్మృతి, జ్ఞానాన్ని విస్తరింపజేసి, బ్రహ్మ ముఖమునుండి ప్రాదుర్భవించినట్లుగా కనిపించిన ఆ ఋషీశ్వరుడు భగవంతుడు నాపై ప్రసన్నుడగుగాక।

Verse 23

भूतैर्महद्भिर्य इमा: पुरो विभु- र्निर्माय शेते यदमूषु पूरुष: । भुङ्क्ते गुणान् षोडश षोडशात्मक: सोऽलङ्‌कृषीष्ट भगवान् वचांसि मे ॥ २३ ॥

మహాభూతాలతో ఈ దేహరూపాలను నిర్మించి వాటిలోనే శయనించే సర్వవిభువు, పురుషావతారంగా జీవుని పదహారు పదహారు రూపాల గుణవిభాగాలకు లోబడి భోగింపజేసే ఆ భగవంతుడు నా వాక్యాలను అలంకరించుగాక।

Verse 24

नमस्तस्मै भगवते वासुदेवाय वेधसे । पपुर्ज्ञानमयं सौम्या यन्मुखाम्बुरुहासवम् ॥ २४ ॥

వాసుదేవుని అవతారమైన వేదవ్యాసదేవునికి నా నమస్కారములు. ఓ సౌమ్యా, ప్రభువు కమలముఖం నుండి జారే జ్ఞానమయ అమృతాన్ని శుద్ధభక్తులు పానము చేస్తారు।

Verse 25

एतदेवात्मभू राजन् नारदाय विपृच्छते । वेदगर्भोऽभ्यधात् साक्षाद् यदाह हरिरात्मन: ॥ २५ ॥

ఓ రాజా, నారదుడు ప్రశ్నించగా ఆత్మభూ బ్రహ్మ, జన్మతః వేదగర్భుడై, హరి తన కుమారునికి ప్రత్యక్షంగా చెప్పినదానినే యథాతథంగా వివరించాడు।