Shloka 43

Kriyā-yoga, the Virāṭ-Puruṣa Mapping, and the Sun-God’s Monthly Expansions

Devanagari script

त्वष्टा ऋचीकतनय: कम्बलश्च तिलोत्तमा । ब्रह्मापेतोऽथ शतजिद् धृतराष्ट्र इषम्भरा: ॥ ४३ ॥

Transliteration

tvaṣṭā ṛcīka-tanayaḥ kambalaś ca tilottamā brahmāpeto ’tha satajid dhṛtarāṣṭra iṣam-bharāḥ

Translation

త్వష్టా సూర్యదేవుడిగా; ఋచీకుని కుమారుడు జమదగ్ని మునిగా; కంబలాశ్వుడు నాగుడిగా; తిలోత్తమా అప్సరసగా; బ్రహ్మాపేతుడు రాక్షసుడిగా; శతజిత్ యక్షుడిగా; ధృతరాష్ట్రుడు గంధర్వుడిగా—వీరు ఇషా మాసాన్ని నిలుపుతారు।

Synonyms

• त्वष्टा: Tvaṣṭā
• त्वष्टा: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: त्वष्टृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ऋकारान्त-प्रातिपदिक (tvaṣṭā < tvaṣṭṛ)

• ऋचीक-तनयः: son of Ṛcīka
• ऋचीक-तनयः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: ऋचीक (प्रातिपदिक) + तनय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः: ‘ऋचीकस्य तनयः’ = son of Ṛcīka

• कम्बलः: Kambala
• कम्बलः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: कम्बल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• च: and
• च: सम्बन्ध/अन्वय (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयबोधक

• तिलोत्तमा: Tilottamā
• तिलोत्तमा: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: तिल (प्रातिपदिक) + उत्तमा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयः (name)

• ब्रह्मापेतः: Brahmāpeta
• ब्रह्मापेतः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक) + अपेत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः: ‘ब्रह्मणः अपेतः’ = departed from Brahman (name); अपेत = √इ (धातु) + अप (उपसर्ग) + क्त (Kta)

• अथ: then
• अथ: सम्बन्ध/अन्वय (Discourse marker)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अव्यय; अनुक्रमसूचक (then)

• शतजित्: Śatajīt
• शतजित्: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: शतजित् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; हलन्त-प्रातिपदिक

• धृतराष्ट्रः: Dhṛtarāṣṭra
• धृतराष्ट्रः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: धृतराष्ट्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• इषम्भराः: Iṣambharas
• इषम्भराः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: इषम् (प्रातिपदिक) + भर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः: ‘इषाम् भराः’ = bearers of nourishment/food (name/group)

Characters & Entities

• Tvaṣṭā
• Ṛcīka-tanaya (son of Ṛcīka)
• Kambala
• Tilottamā
• Brahmāpeta
• Śatajīt
• Dhṛtarāṣṭra
• Iṣambharā

FAQs

Who are Tvaṣṭā, Tilottamā, and Dhṛtarāṣṭra mentioned in Srimad Bhagavatam 12.11.43?

They are proper names included by Śukadeva Gosvāmī in a catalog-style listing in Canto 12, Chapter 11, where various notable personalities are enumerated as part of the Purāṇic record.

Why does Śukadeva Gosvāmī list so many names in Bhagavatam Canto 12 Chapter 11?

This chapter contains an archival-style enumeration of persons and lineages, preserving Purāṇic memory and situating the listener within the broader sacred history that culminates in devotion to Bhagavān.

How can a devotee apply Bhagavatam 12.11.43 in modern life?

By approaching the Bhāgavatam as a sacred record—studying attentively, respecting the tradition’s transmission of names and lineages, and using that seriousness to deepen śraddhā (faith) and bhakti rather than treating scripture casually.